Δεν έχει πολλές επιλογές μπροστά του ο Μακρόν. Στενά περιθώρια και μικρές πιθανότητες να ευοδωθεί η επιχείρηση του: Η μεγάλη «διάσωση» της Γαλλίας. Ουσιαστικά, ένα αμφιλεγόμενο εγχείρημα διαχείρισης του αδιεξόδου - σχεδόν σε όλα τα επίπεδα - και εξωραϊσμού του δράματος που ζει η χώρα και μαζί της, σιωπηλά, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.
Ο Μπαϊρού έπεσε και παίρνει - κι αυτός - το δρόμο της λήθης. Η επιμονή στο αντιδημοφιλή προϋπολογισμό λιτότητας που είχε κάνει «ευαγγέλιο» η βραχύβια κυβέρνησή του, «εξαργυρώθηκε». Αλλά από την αρχή φαίνονταν πως δεν είχε πολλές ελπίδες να μακροημερεύσει.
Από τις περυσινές εκλογές, η Γαλλία ζει σε μια παράταιρη κατάσταση αναμονής.
Με μια «φλεγμονώδη» δυσαρμονία μεταξύ λαϊκής βούλησης και κυβερνητικού αφηγήματος. Το εκλογικό σώμα έχει αποσυνδεθεί από τον «μακρονισμό» και τις «ακρο-κεντρώες» συνταγές του για θεραπεία της κρίσης, που, συνδέοντας τα κατά καιρούς επεισόδια της - κρίση ευρωζώνης, πανδημία, πόλεμος - είναι ήδη χρόνια.
Το «κοινωνικό συμβόλαιο» της μεταπολεμικής εποχής, ή καλύτερα ο ιστορικός συμβιβασμός κεφαλαιοκρατίας-εργατικής τάξης που λειτούργησε ως εχέγγυο της δυτικοευρωπαϊκής οικονομικής ευημερίας το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, έχει προ πολλού ξεφτίσει. Η ιστορία έχει ήδη διαγράψει πολλούς κύκλους από τότε.
Στενά περιθώρια
Τώρα, η Γαλλία πρέπει να συμφωνήσει επειγόντως σε έναν προϋπολογισμό για το επόμενο έτος. Αλλά δεν υπάρχει η παραμικρή βεβαιότητα ότι ο οποιοσδήποτε νέος πρωθυπουργός θα επιλέξει ο πρόεδρος είναι ικανός να αποσπάσει την απαιτούμενη ευρεία συναίνεση για να περάσει ο προϋπολογισμός λιτότητας, ή έστω για να αποφύγει την τύχη του Μπαϊρού ο οποίος άντεξε μόλις εννέα μήνες, ή του Μισέλ Μπαρνιέ πριν από αυτόν, που ανατράπηκε μετά από μόλις τρεις…
Ακόμα κι αν ο πρόεδρος προκηρύξει νέες πρόωρες εκλογές - κάτι που σίγουρα δεν θα έκανε αυτή τη στιγμή- με το ακροδεξιό Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, το κοινοβούλιο θα μπορούσε πιθανόν να παραμείνει εξίσου διχασμένο και αγκυλωμένο στο αδιέξοδο, χωρίς σαφή πλειοψηφία.
Οι δυνητικές επιλογές του Μακρόν, του οποίου η θητεία λήγει το 2027, είναι πραγματικά λίγες. Θεωρητικά, και λαμβάνοντας υπόψιν το άδοξο τέλος των δύο προηγούμενων πρωθυπουργών του, θα μπορούσε τώρα να επιλέξει ένα πρόσωπο από την κεντροαριστερά, ή τουλάχιστον κοντά σ’ αυτήν πολιτικά. Όμως κι αυτό θα ήταν χωρίς νόημα καθώς παραμένει αμετακίνητος στην οικονομική και δημοσιονομική ατζέντα του η οποία περιλαμβάνει μειώσεις φόρων για τις επιχειρήσεις, κατάργηση του φόρου μεγάλης περιουσίας και αύξηση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης. Δηλαδή όλα αυτά που η ενωμένη κεντροαριστερή αντιπολίτευση αρνείται και καταδικάζει.
Θα μπορούσε βέβαια να στραφεί εκ νέου προς τη κεντροδεξιά αναζητώντας εκεί τον νέο πρωθυπουργό και με την ανανεωμένη βοήθεια των «Ρεπουμπλικάνων» - τα απομεινάρια της άλλοτε κραταιάς γκωλικής δεξιάς - ίσως σχημάτιζε εκ νέου την ίδια θνησιγενή κυβέρνηση μειοψηφίας. Δηλαδή, «μια απ’ τα ίδια», με τις ίδιες προκλήσεις παρούσες. Εν, ολίγοις, μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα…
Ιστορικές αναλογίες
Κοιτώντας πίσω στο χρόνο, το τρέχον γαλλικό δράμα θα μπορούσε να ειδωθεί στο πραγματικό του περίγραμμα. Οι ιστορικές αναλογίες υπάρχουν.
Μέχρι τον 3ο-4ο αιώνα μ.Χ., το οικονομικό κέντρο βάρους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας είχε ήδη μετακινηθεί προς τα ανατολικά. Η Αίγυπτος, η Συρία, η Μικρά Ασία ήταν πλέον οι πλουσιότερες περιοχές, πιο αστικοποιημένες και καλύτερα ενσωματωμένες στις εμπορικές οδούς απ’ ότι οι παρακμάζουσες δυτικές επαρχίες.
Η Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία βίωνε πολιτική αστάθεια, συχνές αλλαγές ηγεσιών και μειωμένα φορολογικά έσοδα όπως ακριβώς οι σημερινές δυτικές δημοκρατίες που παλεύουν με τη συσσώρευση χρέους και τις ασταθείς κυβερνήσεις. Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το Βυζάντιο, άκμασε για άλλα χίλια χρόνια ελέγχοντας τις εμπορικές οδούς του τότε γνωστού κόσμου και διατηρώντας ισχύ και σταθερότητα ενώ η Δύση παρήκμασε και κατακερματίστηκε ανοίγοντας τον δρόμο στη φεουδαρχία.
Ίσως είναι κάπως χονδροειδής η σύγκριση αλλά οι αναλογίες με το σήμερα είναι ευδιάκριτες. Η Δύση - Δυτική Ευρώπη και ΗΠΑ - είναι η σύγχρονη «Δυτική Ρώμη»: Υπερχρεωμένη, πολιτικά ασταθής, αντιμέτωπη με συρρίκνωση πλούτου, ισχύος, επιρροής και αίγλης. Αντίθετα, η ασιατική ανατολή μοιάζει με το σύγχρονο «Βυζάντιο»: Στρατηγικά τοποθετημένη στο γεωπολιτικό τοπίο, διατηρώντας ισχυρά οικονομικά αποθέματα, ενσωματώνοντας στις παραγωγικές δομές της το παγκόσμιο εμπόριο, κυριαρχόντας στις οδούς διακίνησής του και διαμορφώνοντας ολοένα και περισσότερο τους κανόνες στην παγκόσμια σκηνή.
Μετατόπιση
Ο παραλληλισμός με τη Ρώμη δεν είναι ο μοναδικός. Η Ισπανία του 16ου–17ου αιώνα είχε παρόμοια τύχη όταν μετά από αιώνες παγκόσμιας κυριαρχίας στηριγμένης στον χρυσό και το ασήμι των «κονκισταδόρες» από τον Νέο Κόσμο, κατέρρευσε σταδιακά υπό το βάρος του χρέους, του πληθωρισμού και των στρατιωτικών δαπανών. Ο πλούτος, αποικιοκρατικός σε μεγάλο βαθμό, μετακινήθηκε βόρεια, προς την Ολλανδία και την Αγγλία, οι τράπεζες και τα χρηματιστήρια έκαναν την εμφάνισή τους, το παγκόσμιο εμπόριο άλλαξε οδούς και η εποχή του καπιταλισμού άρχισε να ανατέλλει.
Τι μπορούν να σημαίνουν όλα αυτά; Σίγουρα όχι κάτι αισιόδοξο, κι όχι μόνο για τη Γαλλία.
Πλούτος και παραγωγή έχουν μετατοπιστεί γεωγραφικά σήμερα. Οι παλιές δυνάμεις βασίζονται περισσότερο στη χρηματοδότηση, το χρέος και τη στρατιωτική ισχύ για να διατηρήσουν το ρόλο τους. Τα πολιτικά συστήματά τους εμφανίζουν ρωγμές, η δημοκρατία φθίνει, οι θεσμοί διαβρώνονται. Οι πολίτες χάνουν την εμπιστοσύνη τους στις ελίτ βιώνοντας καθημερινά τη φτωχοποίησή τους και το οικονομικό αδιέξοδο του εργασιακού βίου.
Η κυβερνητική αστάθεια στη Γαλλία, οι διαιρέσεις και η πόλωση στην Αμερική, η διάχυτη αβεβαιότητα στη Βρετανία μετά το Brexit, δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Αποτελούν μέρος του ευρύτερου συστημικού στρες που προκαλείται από την οικονομική παρακμή, την εξάρτηση από το χρέος και τον αυξανόμενο ανταγωνισμό με την Ασία. Όπως και το δυτικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι δυτικές δημοκρατίες είναι σήμερα πολιτικά κατακερματισμένες, εύθραστες και αποπροσανατολισμένες. Αντίθετα, η ασιατική ανατολή και οι οικονομίες της - Κίνα, Ινδία, Κορέα, Βιετνάμ, Ινδονησία, Φιλιππίνες - βρίσκονται ολοένα και περισσότερο στο επίκεντρο του παγκόσμιου εμπορίου και της ανάπτυξης.
