Σχεδόν δύο χρόνια αφότου έκλεισε ο κύκλος της μακρόχρονης αντιπαράθεσης του με την γειτονική Αρμενία για τον έλεγχο του διαφιλονικούμενου θυλάκου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, τον Σεπτέμβριο του 2023, με καθοριστικό παράγοντα αλλαγής του συσχετισμού δυνάμεων την αναβάθμιση των στρατιωτικών ικανοτήτων του, το Αζερμπαϊτζάν κάνει την επανεμφάνισή του στον Καύκασο, και όχι μόνο...
Η πρώην σοβιετική δημοκρατία ήρθε πάλι στο προσκήνιο με τον πρόσφατο πόλεμο Ισραήλ-Ιράν και τις υπόνοιες ότι επέτρεψε στο Ισραήλ -του οποίου είναι στρατηγικός εταίρος- να χρησιμοποιήσει τον εναέριο χώρο της για να πλήξει από εκεί με drones και μαχητικά ιρανικούς στόχους.
Το ιρανικό καθεστώς που ήδη αντιμετωπίζει πρωτοφανείς εξωτερικές πιέσεις ενώ άδηλη παραμένει η πολιτική δυναμική στο εσωτερικό του, έχει ζητήσει επίσημα από τις αρχές του Αζερμπαϊτζάν να αρχίσουν «αμερόληπτη έρευνα» όσον αφορά στους ισχυρισμούς ότι ισραηλινά αεροσκάφη χρησιμοποίησαν τον αζέρικο εναέριο χώρο, ιδίως τον κρίσιμο διάδρομο της Κασπίας Θάλασσας, για να βομβαρδίσουν στόχους εντός και πέριξ της Τεχεράνης με καταστροφική ακρίβεια.
Σύμφωνα με ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας του Ιράν, οι συγκεκριμένες αεροπορικές επιδρομές θα ήταν «τεχνικά αδύνατες» χωρίς το Ισραήλ να έχει την διακριτική διευκόλυνση ενός περιφερειακού εταίρου. Η από δεκαετιών, συχνά υποτιμημένη, συμφωνία «ενέργεια έναντι όπλων» του Μπακού με το Τελ Αβίβ βρίσκεται στο στόχαστρο της Τεχεράνης και η ιδιαίτερη σχέση των δύο «παράταιρων» εταίρων φαίνεται πως κινδυνεύει τώρα να πυροδοτήσει μια ευρύτερη περιφερειακή αντιπαράθεση.
Αξιολόγηση
Στην Τεχεράνη και το Καράτζ, οι εκτιμήσεις των ζημιών που προξένησαν οι ισραηλινοί βομβαρδισμού δείχνουν ότι πολλές τοποθεσίες χτυπήθηκαν από «φορείς» που ακολούθησαν πορείες οι οποίες συνάδουν με τους αεροδιαδρόμους πάνω από την Κασπία, ενώ οι ιρανικές υποδομές αεράμυνας στο Κερμανσάχ και το Ισπαχάν φέρεται να εξουδετερώθηκαν από πυρομαχικά ακριβείας που εκτοξεύτηκαν από τον ιρακινό εναέριο χώρο.
Οι σχετικοί ιρανικοί ισχυρισμοί έχουν στρέψει εκ νέου την προσοχή στους «παράδοξους», βαθύτερους δεσμούς που έχει αναπτύξει το Ισραήλ με το Αζερμπαϊτζάν, αποτέλεσμα του αποκαλούμενου στρατηγικού ρεαλισμού ο οποίος καθοδηγείται από τις ανάγκες της ενεργειακής ασφάλειας, της συλλογής πληροφοριών, της στρατιωτικοβιομηχανικής συνεργασίας και βέβαια την κοινή αντιπαλότητα με το Ιράν.
Με δεδομένη την εχθρότητά του με τον αραβικό κόσμο, το Ισραήλ είναι εξαιρετικά ευάλωτο σ’ ό,τι έχει να κάνει με την ενεργειακή ασφάλεια. Ένα σημαντικό μέρος του πετρελαίου που καταναλώνει, έως και 40% κατά καιρούς, προέρχεται από το Αζερμπαϊτζάν. Ο αγωγός Μπακού - Τιφλίδας - Τσεϊχάν επιτρέπει στο Αζερμπαϊτζάν να εξάγει πετρέλαιο στη Μεσόγειο χωρίς αυτό να διέρχεται από το Ιράν ή τη Ρωσία. Για το ενεργειακά φτωχό Ισραήλ, η εν λόγω αξιόπιστη πετρελαϊκή πηγή εκτός ΟΠΕΚ αποτελεί μέγιστο γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Αναλυτές και στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες εκτιμούν πως, αυτή τη στιγμή, πάνω από το 60% της προμήθειας πετρελαίου του Ισραήλ, αξίας περίπου 1,5 δισεκατομμυρίου δολαρίων, ετησίως, διέρχεται μέσω αγωγών που προέρχονται από το Μπακού και το Καζακστάν, μια σανίδα σωτηρίας που έχει γίνει ακόμη πιο ζωτικής σημασίας για το εβραϊκό κράτος καθώς συνεχίζει από τον Οκτώβριο του 2023 να σφυροκοπά τη Γάζα.
Σε αντάλλαγμα, το Αζερμπαϊτζάν έχει μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους αγοραστές ισραηλινών οπλικών συστημάτων, με σχεδόν το 69% των εισαγωγών του σε στρατιωτικό εξοπλισμό (κατά το διάστημα 2016 - 2021) να προέρχονται από το Ισραήλ, ένα εμπόριο που αποτιμάται σε πάνω από 5 δισεκατομμύρια δολάρια τη συγκεκριμένη περίοδο.
«Αυξανόμενη δυσπιστία»
Οι εισαγωγές περιλαμβάνουν πλήθος συστημάτων και μέσων. Ανάμεσά τους και οι «αιωρούμενες» βόμβες-καμικάζι IAI Harop που αναπτύχθηκαν από την Israel Aerospace Industries και οι οποίες ίπταται πάνω από το πεδίο της μάχης περιμένοντας την αποκάλυψη στόχων για να επιτεθούν κατόπιν εντολής του χειριστή τους. Τα συστήματα Harop έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στις στρατιωτικές επιτυχίες του Αζερμπαϊτζάν στις συγκρούσεις για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, το 2020 και το 2023, σηματοδοτώντας την οριστική νίκη του Μπακού στην εκστρατεία του για τον έλεγχο του θυλάκου.
Το Ισραήλ προμηθεύει ακόμη τις αζέρικες δυνάμεις με συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, συστήματα ραντάρ και τεχνολογίες επιτήρησης.
Το Αζερμπαϊτζάν φέρεται να υπέγραψε συμφωνίες προμήθειας οπλισμού πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων με το Ισραήλ τα τελευταία χρόνια.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν φέρεται να ζήτησε εξηγήσεις από τον Αζέρο ομόλογό του Ιλχάμ Αλίγιεφ υπό τη μορφή «κατηγορηματικών απαντήσεων» για όσα προσάπτονται στη χώρα του σε πρόσφατη τηλεφωνική συνομιλία τους, κάνοντας μια σημαντική υπογράμμιση: Την αυξανόμενη δυσπιστία της Τεχεράνης απέναντι στις περιφερειακές φιλοδοξίες του Μπακού. Ταυτόχρονα, ο Ιρανός πρέσβης στην Αρμενία, Μεχντί Σομπχανί, πυροδότησε νέα διπλωματική θύελλα κατηγορώντας δημόσια το Αζερμπαϊτζάν ότι υποστήριξε σιωπηλά τις αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ.
Η αντίδραση της αζέρικης κυβέρνησης ήταν κατηγορηματικά αρνητική υπακούοντας στην πάγια τακτική της αποστασιοποίησης που ακολουθεί το Μπακού όσον αφορά στους στενούς δεσμούς του με το Ισραήλ προκειμένου να κατευνάζει το Ιράν και να μην αποξενωθεί από τον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο. Το ότι το 2023 εγκαινίασε πρεσβεία στο Τελ Αβίβ, επισημοποιώντας περαιτέρω τη σχέση του με το εβραϊκό κράτος, δεν ήταν βέβαια κάτι που θα μπορούσε να μείνει κρυφό.
Ο πόλεμος Ισραήλ-Ιράν και η στάση του Αζερμπαϊτζάν έχει ξαναβάλει στο κάδρο της προσοχής την πολυσχιδή σχέση που έχει αναπτύξει το Ισραήλ με τον Καύκασο και την πρώην σοβιετική δημοκρατία, οι απαρχές της οποίας ανάγονται στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1990 και δεν είναι απλά «συναλλακτική» όπως φαινομενικά δείχνει. Είναι βαθιά ριζωμένη σε προσεκτικούς και απώτερους γεωστρατηγικούς υπολογισμούς που διαμορφώνουν όμως άμεσα την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων απέναντι στη Τεχεράνη. Προφανώς στη τρέχουσα συγκυρία αυτή η ιδιαίτερη σχέση αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
