Ο πόλεμος κλείνει σε λίγο τρία χρόνια. Αποτελεί πια τμήμα του περίπλοκου γεωπολιτικού παζλ τόσο στην Ευρώπη όσο και ευρύτερα. Το στοιχείο που διαφοροποιεί την κατάσταση τη νέα χρονιά δεν είναι άλλο από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, γεγονός που ασκεί καταλυτική επίδραση στους υπολογισμούς Κιέβου, Μόσχας και Βρυξελλών.
Το Κρεμλίνο είναι ξεκάθαρο. Επιδιώκει μια σαφή στρατιωτική νίκη και δεσμεύεται να την πετύχει. Σε σύσκεψη κορυφής στο ρωσικό υπουργείο Άμυνας στις 16 Δεκεμβρίου ο Βλαντίμιρ Πούτιν έδωσε το στίγμα του: συνεχής αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, που τώρα ανέρχονται στο 6,3% του ρωσικού ΑΕΠ. Ήταν, επίσης, κατηγορηματικός όσον αφορά τους ρωσικούς στόχους: «Το κράτος και ο ρωσικός λαός δίνουν τα πάντα στις Ένοπλες Δυνάμεις για να εκπληρώσουν τα καθήκοντα που τους έχουμε αναθέσει». Αυτά, επανέλαβε, περιλαμβάνουν την ήττα «του νεοναζιστικού καθεστώτος του Κιέβου που κατέλαβε την εξουσία το 2014 και την εκδίωξή του από τα εδάφη μας». Σύμφωνα με τους Ουκρανούς αναλυτές, το τρέχον σχέδιο της Ρωσίας στο πεδίο της μάχης είναι απλό: να προελάσει όπου είναι δυνατόν. Η Ουκρανία, τόσο για αντικειμενικούς όσο και για υποκειμενικούς λόγους, δεν μπορεί να ανακόψει τη ρωσική ορμή ούτε να ανακτήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Προς το παρόν όλα δείχνουν ότι είναι απίθανο το Κίεβο να βγει σύντομα από τη δεινή θέση του σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Αστάθμητοι παράγοντες
Σε κάθε περίπτωση, η έκβαση της σύγκρουσης μεσοπρόθεσμα εξαρτάται από δύο βασικούς παράγοντες: αφενός την ικανότητα των δύο εμπολέμων να συνεχίζουν να πολεμούν, αφετέρου τη στρατηγική των τρίτων μερών, ειδικά των ΗΠΑ. Αντικειμενικά το Κίεβο επηρεάζεται και από τους δύο. Αν η νέα κυβέρνηση στην Ουάσιγκτον σταματήσει ή περιορίσει την τροφοδοσία σε όπλα ή επιμείνει σε διαπραγμάτευση με τη Μόσχα, τα περιθώρια των ουκρανικών επιλογών περιορίζονται δραστικά. Αναλόγως, τα σενάρια για την επόμενη μέρα χωρίζονται και αυτά σε δύο κατηγορίες: παράταση της σύγκρουσης με ανατροφοδότηση της κρίσης ή διακοπή της και κάποιου είδους διευθέτηση με διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, σημαντικές μεταβλητές παραμένουν άδηλες.
Οι Δυτικοί ηγέτες αμφισβητούν όλο και πιο ανοιχτά την ικανότητα της Ουκρανίας να ανακτήσει τα χαμένα εδάφη της. Γίνονται διαρκώς πιο ανήσυχοι για τις συνέπειες που συσσωρεύει στις δικές τους χώρες η συνέχιση της σύγκρουσης, γι’ αυτό πιέζουν για διαπραγμάτευση. Οι Ουκρανοί, από την πλευρά τους, έχουν αμβλύνει τη στάση τους, σηματοδοτώντας μια δυνάμει προθυμία να διαπραγματευτούν και να αποδεχτούν συμβιβασμούς. Αλλά τι σημαίνει αυτό; Ότι θα πάρουν πίσω ό,τι τους έκανε να εμπλακούν στον πόλεμο; Θα απεμπολήσουν τον στόχο τους για πλήρη ενσωμάτωση στο δυτικό στρατόπεδο; Μετά τη συνάντησή του με τον Ζελένσκι ο Τραμπ δήλωσε ότι το Κίεβο είναι έτοιμο να προχωρήσει σε συμφωνία με τη Μόσχα για τον τερματισμό του πολέμου. Αν αυτό ισχύει, προφανώς υποδηλώνει προθυμία για συμβιβασμούς από την ουκρανική πλευρά. Τι είδους συμβιβασμοί θα είναι αυτοί απομένει να καθοριστούν στο εδαφικό παζάρι. Ο Ζελένσκι, από την πλευρά του, δήλωσε ότι η Ουκρανία επιδιώκει μια δίκαιη ειρήνη και ισχυρές εγγυήσεις ασφάλειας που θα αποτρέψουν τη Ρωσία να «επιστρέψει» στον πόλεμο.
Αναμφίβολα, οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό την ηγεσία Τραμπ θα διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση των εξελίξεων άμεσα, όχι όμως ερήμην του Κιέβου και των κόκκινων γραμμών που έχει θέσει. Υποθέτοντας ότι μετά την ορκωμοσία Τραμπ θα δρομολογηθούν διαδικασίες προσέγγισης, η φύση των εγγυήσεων ασφαλείας που θα πρέπει να δοθούν στο Κίεβο, ειδικά από τους Δυτικούς, θα δοκιμάσει τη βούληση των δύο πλευρών για διευθέτηση με πολιτικά μέσα. Η πραγματική βούληση της Ρωσίας να διαπραγματευτεί, τα «εργαλεία» που θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν οι ΗΠΑ για να την «εξαναγκάσουν» για κάτι τέτοιο, αλλά και η προθυμία και η ικανότητα των ΗΠΑ να κλιμακώσουν την πίεση στον Πούτιν ώστε να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό αποτελούν επίσης σημεία-κλειδιά.
Τα σενάρια
Για το άμεσο μέλλον το πρώτο «κακό» σενάριο που βλέπουν οι αναλυτές του RBC-Ukraine είναι ότι οι ΗΠΑ θα αποτύχουν να υποχρεώσουν τη Ρωσία να διαπραγματευτεί, ενώ παράλληλα θα σταματήσουν την τροφοδοσία του Κιέβου με οπλισμό, οδηγώντας μοιραία στη συνέχιση του πολέμου και σε περαιτέρω εδαφικές απώλειες την Ουκρανία. Το λιγότερο «κακό» σενάριο «λέει» ότι αρχίζουν οι διαπραγματεύσεις, αλλά η Ρωσία εκμεταλλεύεται το γεγονός για να παρατείνει τη σύγκρουση, με αποτέλεσμα συνεχιζόμενες εχθροπραξίες αλλά και περισσότερες απώλειες εδαφών για την Ουκρανία. Και τα δύο αυτά σενάρια βασίζονται στην υπόθεση ότι ο ρωσικός στρατός θα συνεχίσει να έχει επιτυχίες στο μέτωπο, κι αυτό παρά τις βαριές απώλειες που υφίσταται. Σύμφωνα με τον ουκρανικό ενημερωτικό ιστότοπο, η Ρωσία κατόρθωσε να στρατολογήσει μέσα στη χρονιά 430.000 εθελοντές και έχει σχέδιο για άλλους 450.000 το 2025. Για ποιον λόγο, λοιπόν, θα σταματούσε τον πόλεμο, αν είναι σε θέση να καταλάβει ακόμη περισσότερα εδάφη;
Το «καλό», αλλά προφανώς λιγότερο πιθανό σενάριο είναι ότι οι ΗΠΑ θα αυξήσουν τη στρατιωτική υποστήριξη του Κιέβου με περισσότερα και πιο εξελιγμένα όπλα, επιτρέποντάς του να περάσει στην αντεπίθεση και ενισχύοντας έτσι τη διαπραγματευτική θέση του. Υπ’ αυτή την προοπτική, ο πόλεμος δυνητικά θα τερματιστεί μέχρι τα τέλη του 2025 ή το αργότερο ως τις αρχές του 2026. Εξυπακούεται ότι σε αυτή την περίπτωση και η Μόσχα θα πρέπει με τη σειρά της να κάνει ορισμένους πικρούς συμβιβασμούς. Το λιγότερο «καλό» σενάριο είναι ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες θα διεξάγονται παράλληλα με τις συνεχιζόμενες εχθροπραξίες, με την Ουκρανία να αξιοποιεί τη βελτίωση της θέσης της στο θέατρο των επιχειρήσεων ύστερα από επιτυχίες που θα έχει σημειώσει στη διάρκεια επιθετικών ενεργειών της προκειμένου να μπορέσει να διεκδικήσει περισσότερα από τη διαπραγμάτευση.
Και το μάλλον «ουδέτερο» σενάριο, που για την ώρα φαντάζει και το πιο ρεαλιστικό, «μιλά» για κατάπαυση του πυρός ούτως ώστε ν’ αρχίσουν διαπραγματεύσεις, που, στην καλύτερη περίπτωση, θα οδηγήσουν σε μια συμφωνία παγώματος της σύγκρουσης το αργότερο μέχρι το τέλος του 2025. Είναι ξεκάθαρο ύστερα από σχεδόν τρία χρόνια πολέμου πως όποιο τέλος δοθεί στην αιματοχυσία θα είναι εξίσου οδυνηρό για νικητές και ηττημένους…
