«Αυτή η παγκόσμια αγορά για το κλίμα εισάγει τον ανθρώπινο παράγοντα στις συζητήσεις καθώς μέχρι σήμερα είχαμε κυρίως τις εκθέσεις των επιστημόνων της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή». Τα λόγια ανήκουν στη Λοράνς Μπουασόν ντε Σαζούρν, καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης, που σχολίασε τις ακροαματικές συνεδριάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου του ΟΗΕ στη Χάγη με αντικείμενο την κλιματική κρίση και τις νομικές υποχρεώσεις των κρατών. Οι συνεδριάσεις ολοκληρώθηκαν την Παρασκευή και η γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου, που αναμένεται εντός του 2025, αν και μη δεσμευτική, θεωρείται κρίσιμης σημασίας.
Στις ακροαματικές αυτές συνεδριάσεις, που ξεκίνησαν στις αρχές του μήνα, μετείχαν 98 δικηγόροι και υπουργοί 98 κρατών και 12 διεθνών οργανώσεων, που κατέθεσαν τα επιχειρήματά τους στο Δικαστήριο προκειμένου αυτό να απαντήσει σε δύο ερωτήματα: Ποιες είναι οι διεθνείς νομικές υποχρεώσεις των κρατών σε ό,τι αφορά την κλιματική προστασία και ποιες νομικές συνέπειες αντιμετωπίζουν σήμερα και στο μέλλον οι ρυπαίνοντες; Πράγματι το διακύβευμα, σύμφωνα με τους αναλυτές, είναι οι νομικές υποχρεώσεις κρατών και εταιρειών να πάρουν τη θέση των πολιτικών υποσχέσεων. Ο στόχος και η ελπίδα των πιο ευάλωτων κρατών, εκείνων του Παγκόσμιου Νότου, είναι η έκδοση μιας απόφασης που θα τα βοηθήσει σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις για το κλίμα, συμβάλλοντας στην εξισορρόπηση του συσχετισμού δυνάμεων που μέχρι σήμερα είναι υπέρ χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, των χωρών του Περσικού Κόλπου, των ΗΠΑ, της Κίνας ή του ΟΠΕΚ, που έδωσαν το «παρών» με δικηγόρους τους στη Χάγη. Βέβαια, οι 15 δικαστές του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν πρόκειται να αναφερθούν στις συγκεκριμένες περιπτώσεις κλιματικής κρίσης που τους παρουσιάστηκαν. «Θα σκιαγραφήσουν τις υποχρεώσεις των κρατών σύμφωνα με το υφιστάμενο Διεθνές Δίκαιο, όπως, για παράδειγμα, η Συμφωνία του Παρισιού κ.ά., και ποιες επανορθώσεις εφαρμόζονται σε περίπτωση καταδίκης από εθνικό δικαστήριο» εξηγεί η δημοσιογράφος της Le Monde Στεφανί Μοπάς. Πράγματι, οι περιπτώσεις προσφυγής στη Δικαιοσύνη για κλιματικά ζητήματα κατά κρατών και εταιρειών αυξάνονται παγκοσμίως. Σύμφωνα με έκθεση του Περιβαλλοντικού Προγράμματος του ΟΗΕ και του Πανεπιστημίου Κολούμπια της Νέας Υόρκης, πέρσι τον Ιούλιο ο αριθμός των προσφυγών που αφορούν την κλιματική αλλαγή υπερδιπλασιάστηκε σε μια πενταετία: 2.180 μηνύσεις και αγωγές σε 65 χώρες, ενώ ως το 2017 ανέρχονταν σε 884.
Το ζήτημα των αποζημιώσεων, η παύση των παράνομων ενεργειών, η διασφάλιση της μη επανάληψής τους κ.λπ. αποτελούν για τις πιο ευάλωτες χώρες κομβικής σημασίας θέματα, ειδικά σήμερα, μετά την αποτυχία της COP29, της Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα στο Μπακού. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι στην πρωτοβουλία της προσφυγής στη Χάγη πρωτοστάτησαν τα κράτη εκείνα που ήδη πληρώνουν υψηλό τίμημα των συνεπειών της κλιματικής κρίσης, όπως η Δημοκρατία του Βανουάτου στον Νότιο Ειρηνικό. Ήταν εκείνα που δρομολόγησαν την απόφαση για την προσφυγή από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 29 Μαρτίου του 2023... Έτσι, ο ειδικός απεσταλμένος της Δημοκρατίας του Βανουάτου, υπεύθυνος για την Κλιματική Αλλαγή και το Περιβάλλον Ραλφ Ρεγκενβάνου έκανε λόγο για «καμπή στον παγκόσμιο αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής», παρατηρώντας ότι αναμένει από τους δικαστές μια νομική άποψη που να «είναι η ηθική πυξίδα που θα επιτρέψει στα κράτη-μέλη του ΟΗΕ να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους στα θέματα κλιματικής αλλαγής».
