Το μοντέλο κερδίζει συνεχώς έδαφος στους κόλπους της ευρωπαϊκής Δεξιάς, καθώς μοιάζει ιδεώδες για να συγκρατήσει «διαρροές ψήφων» προς τον χώρο της Ακροδεξιάς ενόψει των ευρωεκλογών: αποστολή με συνοπτικές διαδικασίες μεταναστών σε χώρες κάθε άλλο παρά ασφαλείς. Χώρες, όπου συχνά και οι ίδιοι οι κάτοικοί τους παίρνουν τον δρόμο της προσφυγιάς αναζητώντας καταφύγιο κάπου αλλού.
Επειτα από καθυστερήσεις δύο χρόνων και εμπλοκών με τη βρετανική Δικαιοσύνη η κυβέρνηση των Συντηρητικών στη Βρετανία κατόρθωσε να εγκρίνει νομοσχέδιο που φιλοδοξεί να «αλλάξει την παγκόσμια εξίσωση της μετανάστευσης», σύμφωνα με τα λόγια του πρωθυπουργού της χώρας Ρίσι Σούνακ. «Είναι τώρα σαφές ότι αν έρθεις εδώ παράνομα, δεν θα μπορέσεις να μείνεις. Στόχος μας είναι να ξεκινήσουμε τις πτήσεις και είμαι βέβαιος ότι τίποτα δεν θα σταθεί στον δρόμο μας» συνέχισε, προαναγγέλλοντας πως τα πρώτα τσάρτερ προς τον τόπο εξορίας θα αρχίσουν τον Ιούλιο.
Πώς, όμως, φτάσαμε στο σημείο ευρωπαϊκή κυβέρνηση να διαφημίζει τόσο ανενδοίαστα ένα μέτρο στο οποίο η σκληρότητα και η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συναντούν τον παραλογισμό; Το να στέλνει στα βάθη της Αφρικής ανθρώπους που μόλις επιβίωσαν από το πέρασμα των Στενών της Μάγχης με σχεδίες;
Η συμφωνία του Μπόρις Τζόνσον
Ολα ξεκίνησαν πριν από δύο χρόνια όταν ο τότε πρωθυπουργός της Βρετανίας Μπόρις Τζόνσον ανακοίνωνε με τυμπανοκρουσίες τη «Διευθέτηση Συνεργασίας για το Ασυλο» με την κυβέρνηση της Ρουάντας. Μια συμφωνία που, σύμφωνα με τον Τζόνσον, επρόκειτο «να συμβάλει στην αποτροπή και στην καταπολέμηση» της παράτυπης εισόδου στη Βρετανία μέσω της «διμερούς συνεργασίας για το άσυλο». Με απλά λόγια, οι Αρχές της Ρουάντα θα υποδέχονταν και θα «φιλοξενούσαν», έναντι σοβαρού οικονομικού αντιτίμου, στο εξής όσους θα έφταναν στο βρετανικό νησί δίχως τα απαραίτητα ταξιδιωτικά έγγραφα και θα εξέταζε τις αιτήσεις τους για άσυλο στη θέση των βρετανικών Αρχών.
Η ανάθεση μιας υποχρέωσης τόσο βαθιά θεμελιωμένης στο διεθνές Ανθρωπιστικό Δίκαιο θα ήταν από μόνη της εξοργιστική. Πόσο μάλλον όταν οι επιδόσεις της κυβέρνησης του Κιγκάλι στο συγκεκριμένο θέμα δεν είναι οι καλύτερες. Αστυνομικοί δεν έχουν διστάσει κατά το παρελθόν να ανοίξουν πυρ κατά μεταναστών που διαμαρτύρονταν για το καθημερινό συσσίτιο, ενώ πρόσφυγες έχουν συλληφθεί με την κατηγορία της «παραπληροφόρησης» για τις συνθήκες κράτησής τους. Ο νέος νόμος, όμως, αναβαθμίζει ουσιαστικά τη Ρουάντα σε «ασφαλή χώρα», απαλλάσσει τους Βρετανούς νομοθέτες από προβληματισμούς για το ενδεχόμενο οι μετανάστες να καταλήξουν σε τρίτες χώρες και συστήνει στην τοπική Δικαιοσύνη να αποφεύγει ερμηνείες του Διεθνούς Δικαίου, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ένα τέτοιο κείμενο είναι πολύ πιθανό να καταλήξει σύντομα ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Για τους Τόρις, όμως, η «ανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας» μετά το Brexit λύνει ανάλογα προβλήματα. «Κανένα ξένο δικαστήριο δεν θα μας εμποδίσει» επέμεινε ο Ρ. Σούνακ.
Το χειρότερο είναι ότι η ιδέα κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος στον χώρο της ευρωπαϊκής Δεξιάς, μοιάζοντας ως ιδανικός τόπος συνεργασίας και σύγκλισης με τα κόμματα της Ακροδεξιάς, που φιλοδοξούν να ενισχύσουν ακόμα περισσότερο τη θέση τους στο επόμενο Ευρωκοινοβούλιο. Το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα αναφέρεται συνολικά 18 φορές στο Μεταναστευτικό στο προεκλογικό μανιφέστο του, επιπλήττοντας διακριτικά τα μορφώματα της Ακροδεξιάς ότι αρνούνται να «εμπλακούν εποικοδομητικά» στην επίλυση του προβλήματος. Διόλου τυχαία, μια από τις ιδέες που ρίχνονται στο τραπέζι είναι και η εξωτερική ανάθεση των αιτήσεων ασύλου σε τρίτες χώρες με βάση το «μοντέλο της Ρουάντα».
Αναζητούν χώρες-αποθήκες ψυχών
Είναι ένα μοντέλο που «φοριέται» όλο και περισσότερο. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι έχει κάνει τέσσερα ταξίδια στην Τυνησία τους τελευταίους μήνες, επιδιώκοντας την υπογραφή μιας συμφωνίας με την τοπική κυβέρνηση όπως εκείνη που οι Βρετανοί πέτυχαν με το Κιγκάλι. Τον Φεβρουάριο, άλλωστε, το Κοινοβούλιο της Αλβανίας ενέκρινε μια διμερή συμφωνία με την Ιταλία για τη φιλοξενία έως και 3.000 παράτυπων μεταναστών που φτάνουν στις ακτές της Ιταλίας.
Στην αμερικανική ήπειρο χώρες όπως η Κολομβία και η Γουατεμάλα δέχονται -πάντα με το αζημίωτο- να απαλλάξουν τις ΗΠΑ από το «βάρος» της φιλοξενίας ατόμων που αιτούνται άσυλο. Πιο κοντά σ’ εμάς υπάρχει, βέβαια, η Λιβύη που, παρότι στα πρόθυρα της διάλυσης, θεωρείται αρκετά ασφαλής από την Ε.Ε. ώστε να συγκρατεί εκεί τους απελπισμένους που προσπαθούν να διασχίσουν τη Μεσόγειο.
Στην Ευρώπη, όμως, παραμένουν πρωτοπόρες η Βρετανία και η Ιταλία. Και η σχέση μεταξύ των κυβερνήσεών τους αντικατοπτρίζει αρκετά πιστά το επερχόμενο ειδύλλιο Δεξιάς-Ακροδεξιάς. Τις παραμονές των Χριστουγέννων ο Σούνακ επισκέφτηκε τη Ρώμη και συμμετείχε σε συνέδριο των Αδελφών Ιταλών της Μελόνι. Προσκεκλημένος ήταν, επίσης, ο Σαντιάγκο Αμπασκάλ του ισπανικού νεοφασιστικού Vox, ενώ προηγούμενα συνέδρια του κόμματος είχαν τιμήσει με την παρουσία τους ο άλλοτε σύνδεσμος του Τραμπ με την αμερικανική Ακροδεξιά Στιβ Μπάνον και ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν. Όλους αυτούς έμοιαζε να ενώνει η παρουσία ενός φαντάσματος. «Δεν υπάρχει σήμερα ζήτημα στο οποίο δεν μπορούμε να εφαρμόσουμε τον ριζοσπαστισμό της Θάτσερ» τόνισε κατά την ομιλία του ο Ρ. Σούνακ, σημειώνοντας πως οι δύο πλευρές πρέπει να αναζητήσουν κοινά σημεία και πεδία συνεννόησης πέραν του Μεταναστευτικού. Για να ανακόψουν τις μεταναστευτικές ροές, οι πιο «τολμηρές» ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, όπως η δική του και της Μελόνι, θα πρέπει να εξετάσουν την «τροποποίηση των μεταπολεμικών πλαισίων», συνέχισε ο Βρετανός πρωθυπουργός. Και εννοούσε μάλλον πλαίσια, όπως το Ανθρωπιστικό Δίκαιο και οι διεθνείς συνθήκες, που υιοθετήθηκαν μετά τη φρίκη του ναζισμού και του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Όλα αυτά, όμως, μοιάζουν πια σήμερα τόσο μακρινά.
