Σε δέκα μέρες ξεκινάει στο Βίλνιους η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ, μια σύνοδος κρίσιμη καθώς έχει στη ατζέντα της το τι δέον γενέσθαι με την Ουκρανία, η οποία βρίσκεται εδώ και 17 μήνες στο στόχαστρο των ρωσικών δυνάμεων, αλλά και με την κοινή άμυνα των 31 κρατών-μελών, που φιλοδοξούν να γίνουν 32 με τη Σουηδία, εφόσον βέβαια αποφασίσει η Τουρκία να άρει το βέτο της.
Η σύνοδος αυτή δεν καλείται να πάρει νέες αποφάσεις, αλλά να εφαρμόσει επί της ουσίας αυτά που αποφασίστηκαν στη σύνοδο κορυφής της Μαδρίτης πριν από έναν χρόνο. Με δυο λόγια, να συνεχίσει και να αυξήσει την υποστήριξη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας στην Ουκρανία, «για όσο χρόνο χρειαστεί», όπως το διατύπωσε ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Γενς Στόλτενμπεργκ, ο οποίος κλήθηκε να μείνει ακόμα έναν χρόνο στην ηγεσία της Συμμαχίας, χωρίς να θεωρείται ακριβώς αστέρι. Μάλλον δεν έχει βρεθεί ακόμη ο/η διάδοχός του που να έχει την εμπιστοσύνη όλων των κρατών-μελών.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα
Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το γεγονός ότι για το ελληνικό πολιτικό σύστημα -και κατ’ επέκταση για την ελληνική κοινή γνώμη- το κρίσιμο στη σύνοδο του Βίλνιους είναι η συνάντηση μεταξύ του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο περιθώριο των διαβουλεύσεων. Μια συνάντηση με περισσότερο επικοινωνιακό παρά ουσιαστικό χαρακτήρα, αφού δεν αναμένεται τίποτε συγκλονιστικό στις διμερείς σχέσεις. Αυτό που πιθανότατα θα επιβεβαιώσουν με τη συνάντησή τους οι δύο νεοεκλεγμένοι είναι το κλίμα αποκλιμάκωσης στην ένταση μεταξύ των δύο χωρών, όπως αυτό διαμορφώθηκε λόγω ανωτέρας βίας, κυρίως μετά τους καταστροφικούς σεισμούς στην Τουρκία και την άμεση αλληλεγγύη που επέδειξε η ελληνική πλευρά.
Για την ώρα δεν αναμένονται βήματα προσέγγισης επί της ουσίας, καθώς καμία από τις δύο χώρες δεν είναι έτοιμη -ή πρόθυμη- να τα κάνει. Ο Τούρκος Πρόεδρος έχει σοβαρότερα προβλήματα να λύσει, δεν είναι προτεραιότητά του οι σχέσεις με την Ελλάδα. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, πάλι, δεν έχει δώσει μέχρι τώρα δείγματα γραφής ότι είναι διατεθειμένος να ξοδέψει πολιτικό κεφάλαιο για να βρει σημεία προσέγγισης με τον ζόρικο γείτονα. Επιπλέον, οι Αμερικανοί ή οι Γερμανοί, που έχουν κατά καιρούς προσφερθεί να μεσολαβήσουν ώστε να καθίσουν οι δύο χώρες στο τραπέζι, διατηρούν μεν την προθυμία τους, αλλά όσο δεν υπάρχει επικίνδυνη ένταση στις σχέσεις των δύο γειτόνων στο Αιγαίο δεν πρόκειται να πιέσουν τους Ερντογάν και Μητσοτάκη «να τα βρουν».
Περισσότερα όπλα, περισσότερα λεφτά
Το ζητούμενο για τις ΗΠΑ, αλλά και για την οικοδέσποινα Λιθουανία και γενικότερα τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης σε αυτή τη σύνοδο δεν είναι η ηρεμία στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Όχι επειδή δεν ενδιαφέρει, αλλά διότι για την ώρα φαίνεται δεδομένη. Το ζητούμενο είναι περισσότερες επενδύσεις στην άμυνα των κρατών-μελών - και κατά προτίμηση η υπέρβαση του ορίου του 2% του ΑΕΠ για τις αμυντικές δαπάνες και όχι απλά η τήρησή του. Μάλιστα, όπως έλεγε τις προάλλες στην πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων στην Αθήνα για τη σύνοδο κορυφής και το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Εϊγκίντιους Μεϊλούνας, είναι μείζον το θέμα των επενδύσεων στην άμυνα. Υπενθυμίζεται ότι δεν είναι πολλά τα κράτη-μέλη που ξοδεύουν 2% ΑΕΠ για την άμυνα. Η Ελλάδα είναι από τις χώρες που ξεπερνά αυτό το ποσοστό - και το έκανε ακόμη και στις πιο σκοτεινές μέρες της κρίσης, όταν δεν είχε λεφτά ούτε για τα τελείως απαραίτητα. Αλλά δεν ήταν τόσο καλή μαθήτρια στο ΝΑΤΟ, επειδή ήθελε να είναι έτοιμη να αντιμετωπίσει τους εχθρούς της Συμμαχίας - εν προκειμένω σήμερα τη Ρωσία και ίσως αύριο την Κίνα. Το έκανε διότι φοβόταν ένα μέλος της Συμμαχίας - εν πλήρη γνώσει ότι το περιβόητο άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για την αμυντική συνδρομή στα κράτη-μέλη που δέχονται επίθεση δεν θα ίσχυε αν η επιτιθέμενη ήταν η νατοϊκή Τουρκία.
Ο γρίφος της Σουηδίας
Η Τουρκία ακόμη βάζει εμπόδια στην ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ - και όλοι προσπαθούν σκληρά να την πείσουν να τα άρει πριν από τη σύνοδο του Βίλνιους. Για την Τουρκία το επίσημο πρόβλημα είναι ότι η Σουηδία έχει υπερβολικά μεγάλη ανοχή τόσο στο ΡΚΚ, που θεωρείται κουρδική τρομοκρατική οργάνωση, όσο και σε άλλους επικριτές του καθεστώτος Ερντογάν που έχουν βρει καταφύγιο στη σκανδιναβική χώρα. Ανεπισήμως, η ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ είναι αντικείμενο παζαριού για την Άγκυρα, ώστε να καταφέρει να πάρει από τις ΗΠΑ το πράσινο φως για την αγορά νέων και τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων μαχητικών αεροσκαφών F-16. Το αν θα τα καταφέρει, μένει να φανεί.
Οι οικοδεσπότες της συνόδου, πάντως, έχουν πιο φιλόδοξα σχέδια για τη διεύρυνση της Συμμαχίας. Όπως επέμεινε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, από τη σύνοδο αναμένεται όχι μόνο στρατιωτική στήριξη στην Ουκρανία, «αλλά κι ένα σαφές μήνυμα ότι η θέση της είναι εντός του ΝΑΤΟ».
