Η υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Ανναλένα Μπέρμποκ μοιάζει να γέρασε μέσα σε μια βδομάδα. Η 42χρονη Πράσινη πολιτικός που αποπειράθηκε να σταθεί με αυτοπεποίθηση δίπλα στον παλαίμαχο Ρώσο ομόλογό της Σεργκέι Λαβρόφ και να βάλει το λιθαράκι της στην -αποτυχημένη- προσπάθεια αποτροπής του πολέμου στην Ουκρανία έχασε την ορμή, την άνεση και τις ψευδαισθήσεις της πριν προλάβει να συμπληρώσει εκατό μέρες στο υπουργείο. «Ας είμαστε ειλικρινείς, μας είπαν ψέματα» παραδέχθηκε ενώπιον της γερμανικής κοινής γνώμης κατηγορώντας τον Πούτιν και τον Λαβρόφ ότι κορόιδεψαν την ίδια, τον καγκελάριό της, τον Γάλλο Πρόεδρο και ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα, αλλά και κάνοντας την αυτοκριτική της ότι δεν το πήρε χαμπάρι.
Τώρα η Μπέρμποκ ποντάρει στις «σκληρές» κυρώσεις που θα επιβάλει η Ευρωπαϊκή Ένωση εναντίον εκείνων «που ευθύνονται προσωπικά για τη φρίκη» που βιώνουν τώρα οι άνθρωποι στην Ουκρανία: «Χτυπάμε το σύστημα Πούτιν εκεί που πρέπει να χτυπηθεί. Όχι μόνο οικονομικά, αλλά στον πυρήνα της εξουσίας του» υποστήριξε στο τελευταίο συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της Ε.Ε., βάζοντας θέμα να δεσμευτούν τα περιουσιακά στοιχεία των Πούτιν και Λαβρόφ στο εξωτερικό.
Κυρώσεις με… μέτρο
Ωστόσο, παρά τη βαθιά αίσθηση της αποτυχίας, και της προδοσίας, από τη ρωσική ηγεσία που νιώθει η κυβέρνηση του καγκελαρίου Όλαφ Σολτς, εξακολουθεί να βάζει φρένο στις απαιτήσεις των πλέον ρωσόφοβων κοινοτικών εταίρων. Η πίεση που δέχεται το Βερολίνο, ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς οπλικών συστημάτων στον πλανήτη, από την Πολωνία και κυρίως τις χώρες της Βαλτικής να δώσει όπλα στην Ουκρανία έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο μετά τη ρωσική εισβολή, παρά το γεγονός ότι δεν έχει πλέον κανένα επιχειρησιακό νόημα. Κι ακόμη περισσότερο έχει αυξηθεί η δυσαρέσκειά τους για την… επιφυλακτικότητα της Γερμανίας έναντι των πραγματικά καταστροφικών κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας.
Βέβαια, η Γερμανία δεν είναι η μοναδική χώρα που φρενάρει τον αποκλεισμό της Ρωσίας από τη διεθνή διαδικασία SWIFΤ -στα «μπακαλίστικα» από κάθε είδους τραπεζική συναλλαγή με το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας- με το επιχείρημα ότι είναι ακόμη νωρίς κι ότι θα πρέπει να υπάρχουν περιθώρια κλιμάκωσης των κυρώσεων. Στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται η Ιταλία, η Γαλλία και η Αυστρία, καθώς οι τράπεζές τους είναι πολύ εκτεθειμένες στη Ρωσία - κι από κοντά η Ουγγαρία και η Κύπρος, που για τους δικούς τους λόγους δεν επιθυμούν την απόλυτη αυστηρότητα. Όμως, ακόμη και οι πλέον ρωσόφιλες χώρες της Ε.Ε. σ’ αυτή τη φάση εμφανίζονται αποφασισμένες να δείξουν στον Πούτιν ότι η Ευρώπη είναι ενωμένη στην οργή της για την εισβολή. Και έτοιμη να τον τιμωρήσει, έστω κι αν υποφέρει και η ίδια.
Εισβολή-καταλύτης
Αν και το μούδιασμα από τον «πόλεμο του Πούτιν» -όπως επιμένει να λέει ο Σολτς για να διαχωρίσει τον ισχυρό άνδρα του Κρεμλίνου από τον ρωσικό λαό- είναι ακόμη μεγάλο, ήδη διαφαίνονται οι πρώτες εντυπωσιακές αλλαγές στις μέχρι προχθές δεδομένες πολιτικές τής οικονομικά ισχυρότερης ευρωπαϊκής χώρας. Από την ημέρα της ρωσικής εισβολής εμφανίστηκαν οι πρώτες φωνές στη Γερμανία, και δη από τη νέα ηγεσία του χριστιανοδημοκρατικού κόμματος της Μέρκελ, που αμφισβητούν το θέσφατο να μην εξάγει η χώρα όπλα σε εμπόλεμες πλευρές. Έτσι κι αλλιώς, ο κανόνας αυτός κρύβει μια γενναία δόση υποκρισίας -προφανώς η Γερμανία εξάγει όπλα στην Αίγυπτο και την Τουρκία που εμπλέκονται σε πολέμους-, αλλά έως έναν βαθμό λειτουργεί και ως φρένο, όπως στην περίπτωση της Ουκρανίας. Και τώρα τίθεται εν αμφιβόλω.
Επιπλέον, για πρώτη φορά η μεταπολεμική Γερμανία θεωρεί ότι χρειάζεται να επενδύσει στην άμυνα. Χρόνια πίεζαν οι Αμερικανοί την κυβέρνηση Μέρκελ να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες, τουλάχιστον στο επίπεδο που επιβάλλει το ΝΑΤΟ, στο 2% του ΑΕΠ, πλην όμως ακόμη κι όταν ο Τραμπ εκτόξευσε απειλές, η γερμανική αντίδραση ήταν να σφυρίζει αδιάφορα και να υπόσχεται ότι κάποια στιγμή μέσα στα επόμενα πενήντα χρόνια θα συμμορφωθεί. Αίφνης, η προηγούμενη υπουργός Άμυνας κάνει δημόσια την αυτοκριτική της που δεν ενίσχυσε τις ένοπλες δυνάμεις, ενώ η νυν υπόσχεται ότι θα βάλει τα δυνατά της, με τον υπουργό Οικονομικών να διαβεβαιώνει ότι «θα τις ενισχύσουμε εδώ και τώρα».
Η τρίτη μεγάλη ανατροπή είναι το «πάγωμα» του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream 2, το οποίο μέχρι το πρωί της ρωσικής εισβολής ο Σολτς δεν ήθελε να το βάλει στο καλάθι των κυρώσεων. Τώρα, το πιθανότερο είναι ότι ο αγωγός δεν θα λειτουργήσει ποτέ - κυρίως διότι έχει χαθεί η όποια εμπιστοσύνη στον Πούτιν ότι δεν θα επιχειρήσει να επωφεληθεί από την εξάρτηση της Γερμανίας από το ρωσικό αέριο. Ήδη γίνεται η στροφή, μεταξύ άλλων, προς το υγροποιημένο LNG με την εσπευσμένη διεύρυνση των απαραίτητων υποδομών, με τους Αμερικανούς παραγωγούς να τρίβουν τα χέρια τους.
Η ανάνηψη της Συμμαχίας
Ακόμη μία επίπτωση της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία φαίνεται να είναι η αναγέννηση της κατά Μακρόν «εγκεφαλικά νεκρής» Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Το επόμενο διάστημα οι πιο σώφρονες Ευρωπαίοι θα σιωπήσουν και θα αφήσουν το πάνω χέρι στα «γεράκια» της Ουάσιγκτον και στους Ανατολικοευρωπαίους που παραδοσιακά φοβούνται τη Ρωσική Αρκούδα - και τώρα βλέπουν τους φόβους τους να επιβεβαιώνονται. Γεγονός είναι πάντως ότι οι σώφρονες δεν είχαν φρενάρει τη συνεχή διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς, η οποία λειτούργησε και ως μία από τις αιτίες για να κάνει ο Πούτιν την εισβολή στην Ουκρανία.
Επιπλέον, όπως ο Ουκρανός Πρόεδρος κατάλαβε με τον πλέον σκληρό τρόπο ότι κανείς δεν του στάθηκε απέναντι στην επιτιθέμενη Ρωσία, έτσι και οι Ευρωπαίοι θα καταλάβουν σύντομα ότι τις επιπτώσεις αυτού του πολέμου -που μέχρι έναν βαθμό ήταν και αυτοεκπληρούμενη προφητεία των Αμερικανών- αυτοί θα τις πληρώσουν. Όχι μόνο οικονομικά, αλλά και πολιτικά. Με την ενίσχυση των εθνικισμών και των ακροδεξιών στο εσωτερικό τους. Στις ανατολικές χώρες, ως κόντρα στη Ρωσία και στις δυτικές με τη χορηγία του Πούτιν.
Η νέα προσφυγιά
Άλλη μία τεκτονική αλλαγή που παρατηρείται από τη σκοτεινή μέρα της εισβολής έχει να κάνει με τον τρόπο που βλέπουν η Αυστρία κι ακόμη περισσότερο η Πολωνία το ενδεχόμενο κύμα προσφύγων από την Ουκρανία. «Ούτε έναν πρόσφυγα» δεν ήθελε να φιλοξενήσει στο έδαφός της η κυβέρνηση της Βαρσοβίας όταν η Ελλάδα και η Ιταλία ζητούσαν την αλληλεγγύη των Ευρωπαίων εταίρων. Και η πρώτη κίνηση που έκανε όταν εμφανίστηκαν πρόσφυγες-τράνζιτ από τη Λευκορωσία, με την ύπουλη βοήθεια του Λουκασένκο, ήταν να υψώσει τείχος στα σύνορα και να ζητήσει από την Ε.Ε. να το πληρώσει. Τώρα οι Πολωνοί δηλώνουν έτοιμοι να υποδεχθούν τους Ουκρανούς που θα αναζητήσουν καταφύγιο από τον πόλεμο - και διευκολύνουν την είσοδό τους στη χώρα. Από την Παρασκευή έχουν σταματήσει τους ελέγχους διαβατηρίων των Ουκρανών καθώς και την υποχρέωση να δείχνουν οι πρόσφυγες πολέμου τεστ Covid, ενώ έχουν ετοιμάσει και πρόχειρους καταυλισμούς για να τους στεγάσουν. Συνολικά, η πολωνική κυβέρνηση υπολογίζει σε 1 εκατομμύριο πρόσφυγες από την Ουκρανία. Ποιος ξέρει, μπορεί και να αφήσει και κάτι καλό στην Πολωνία η όψιμη κρίση αλληλεγγύης της…
