Tου Ντέιβιντ Γκάρντνερ
O δεύτερος γύρος των βουλευτικών εκλογών του Ιράν φαίνεται να έχει δώσει στον Χασάν Ρουχανί, τον κεντρώο πρόεδρο, μια λειτουργική κοινοβουλευτική πλειοψηφία με τη συνεργασία των υποστηρικτών του με τους ρεφορμιστές και τους ανεξάρτητους συντηρητικούς απέναντι στους σκληροπυρηνικούς ισλαμιστές. Το αποτέλεσμα φαίνεται επίσης να αντανακλά τη συμφωνία του περασμένου έτους ανάμεσα στο Ιράν και τις δυτικές δυνάμεις, οι οποίες διαπραγματεύονται την άρση των οικονομικών κυρώσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Ο πρόεδρος θα πρέπει τώρα να μπει στη διαδικασία να περάσει κάποιες οικονομικές μεταρρυθμίσεις για την προσέλκυση επενδύσεων που τόσο απεγνωσμένα χρειάζεται το Ιράν. Την απόλυτη εξουσία, ωστόσο, εξακολουθεί να διαθέτει ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης, και οι θεσμοί που ελέγχει, συμπεριλαμβανομένων των Φρουρών της Επανάστασης και της δικαστικής εξουσίας.
Ωστόσο ο συνασπισμός του Ρουχανί τα πήγε εντυπωσιακά καλά στις εκλογές του Φεβρουαρίου στη Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων, το σώμα που θα επιλέξει τον επόμενο ανώτατο ηγέτη. Ο Ακμπάρ Χασεμί Ραφσαντζανί, ο πρώην πρόεδρος που βγήκε πρώτος σε αυτή την κάλπη και βασικός σύμμαχος του Ρουχανί, έχει ρίξει την ιδέα πως την επόμενη φορά η Συνέλευση ίσως επιλέξει ηγετικό συμβούλιο αντί για ανώτατο ηγέτη -"αραιώνοντας" έτσι τη θεοκρατική εξουσία.
Όποιες κι αν είναι οι ελπίδες για το μέλλον, αυτή τη στιγμή το Ιράν, του οποίου ο νεανικός πληθυσμός θέλει να ανοιχτεί στον κόσμο και να γευτεί τις ευκαιρίες που του αρνήθηκε η απομόνωση του καθεστώτος, παραμένει κολλημένο. Το... άνοιγμα στον κόσμο περιορίζεται από "δευτερεύουσες" κυρώσεις, τις οποίες επιβάλλουν οι Φρουροί της Επανάστασης, που δεν είναι απλώς μια φρουρά πραιτωριανών εντός συνόρων και μια δύναμη κρούσης στο εξωτερικό. Πρόκειται για επιχειρηματική αυτοκρατορία με πλοκάμια παντού: οι δυτικές τράπεζες -σε ορισμένες από τις οποίες έχουν ήδη επιβληθεί πρόστιμα δισεκατομμυρίων από τις ΗΠΑ- είναι επιφυλακτικές να μπουν στο Ιράν για να μην έρθουν σε επαφή με αυτό το... χταπόδι.
Όχι μόνο ο Χ. Ρουχανί, λοιπόν, αλλά πάνω απ' όλους ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ, που έριξε το αποφασιστικό του βάρος στην πυρηνική συμφωνία και τώρα νιώθει προδομένος, έχει να επιλέξει. Στο κέντρο αυτής της επιλογής είναι η περιφερειακή δραστηριότητα των Φρουρών της Επανάστασης.
Οι Φρουροί της Επανάστασης και το εκστρατευτικό παρακλάδι τους, η δύναμη Αl Quds, μαζί με τις συμμαχικές στο Ιράν σιιτικές πολιτοφυλακές σε Ιράκ, Συρία και Λίβανο, έχουν κόψει μία λωρίδα στη μέση της αραβικής γης όπου σφυρηλάτησαν έναν άξονα εξουσίας από τη Βαγδάτη ώς τη Βηρυτό. Η Τεχεράνη έχει επωφεληθεί από ευκαιρίες που ανοίγονται από άλλους. Για παράδειγμα η Χεζμπολάχ, η ισχυρή λιβανέζικη σιιτική παραστρατιωτική δύναμη, προέκυψε μετά την εισβολή των Ισραηλινών το 1982 στον Λίβανο. Οι βασικές ιρακινές πολιτοφυλακές εμφανίστηκαν μετά την αμερικανική εισβολή του 2003 που ανέτρεψε τη μειοψηφική δικτατορία του Σαντάμ Χουσεΐν και προώθησε την τοπική σιιτική πλειοψηφία στην εξουσία. Υπάρχει άφθονη "ενοχή" για να μοιραστεί παντού.
To παρόν περιφερειακό χάος χαρακτηρίζεται από πολέμους δι' αντιπροσώπων που έσκασαν στη Σαουδική Αραβία από τη σύγκρουση της ιδεολογίας των σουνιτών Ουαχάμπι με αυτή των σιιτών του Ιράν. Η εμφάνιση τζιχαντιστικών ομάδων όπως το ISIS, διαποτισμένες με ιδέες των Ουαχάμπι, σημαίνει ότι μειονότητες όπως αυτή των Αράβων σιιτών, των Σύρων αλαουιτών και των Λιβανέζων χριστιανών στρέφουν το βλέμμα στο Ιράν για προστασία απέναντι στην αγριότητα -με τον ίδιο τρόπο που η επιθετικότητα του Ιράν ωθεί πολλούς σουνίτες προς τον εξτρεμισμό της Αλ Νούσρα, θυγατρικής της Αλ Κάιντα στη Συρία.
Αλλά η Ισλαμική Δημοκρατία του (σιιτικού και περσικού) Ιράν θεωρείται από τις σουνιτικές αραβικές δυνάμεις ότι η Σαουδική Αραβία είναι ένας επιθετικός παρείσακτος. Μόνο αν αλλάξει αυτό θα μπορέσει να υλοποιηθεί πλήρως η οικονομική προοπτική που ανοίγει η πυρηνική συμφωνία.
Η θλιβερή εικόνα που παρουσιάζει η περιοχή δεν περιποιεί τιμή ούτε στο Ιράν. Το συριακό καθεστώς του Άσαντ, που υποστηρίζεται από αέρος από τη Ρωσία και από εδάφους από το Ιράν, κονιορτοποιεί ό,τι έχει απομείνει από τη βόρεια πόλη του Χαλεπίου, συμπεριλαμβανομένων των νοσοκομείων του.
Η σιιτική ισλαμιστική κυβέρνηση του Χαϊντέρ Αλ Αμπάντι στη Βαγδάτη καταρρέει μπροστά στις λαϊκές διαμαρτυρίες για τον νεποτισμό της πολιτικής τάξης και από τις προκλήσεις από πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν. Συμφέρει τίποτε απ' όλα αυτά το Ιράν;
"Αν πέσει το Χαλέπι, πώς θα το κυβερνήσουν και ποιος θα πληρώσει για την ανοικοδόμησή του; Η Ρωσία και το Ιράν θα καταλήξουν να κρατούν στα χέρια τους μια καυτή πατάτα" λέει ένας Άραβας πρώην πρωθυπουργός. Και η Συρία θα συνεχίσει να έχει σουνιτική πλειοψηφία.
Ο Μοχάμεντ Τζαβάντ Ζαρίφ, η πιο μετριοπαθής φωνή του Ιράν στο εξωτερικό, υπουργός Εξωτερικών και επικεφαλής των διαπραγματεύσεων για την πυρηνική συμφωνία, συνεχίζει να επαναλαμβάνει ότι το Ιράν και η Σαουδική Αραβία θα πρέπει να οριοθετήσουν τα συμφέροντά τους και να διευκολύνουν ο ένας τον άλλο χωρίς αποκλεισμούς. Οι Σαουδάραβες στην πραγματικότητα απαντούν ότι το Ιράν δεν έχει συμφέρον σε οποιαδήποτε αραβική χώρα -και ήταν έξω φρενών με την έκκληση του προέδρου των ΗΠΑ Μπάρακ Ομπάμα σε πρόσφατη συνέντευξή του να "μοιραστούν τη γειτονιά".
Η αδιαλλαξία της Σαουδικής Αραβίας και η αντισιιτική επιθετικότητα είναι τεράστια εμπόδια στην περιοχή, αλλά το ίδιο ισχύει και για τις επιθετικές γεωπολιτικές επιδιώξεις του Ιράν που φρενάρουν την πλήρη επανείσοδό του στη διεθνή κοινότητα.
(ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ )
