Του Μιχάλη Τρίκκα
Πόσο μακρινό μοιάζει πια το 2014... Σπάζοντας τότε το άτυπο δυτικό μποϊκοτάζ στους χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες που διοργάνωνε η Ρωσία στο Σότσι, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε γίνει δεκτός με ιδιαίτερη εγκαρδιότητα. Έπειτα από τη συνάντηση που είχε, μάλιστα, με τον Ρώσο ομόλογό του Βλαντίμιρ Πούτιν, οι δύο ηγέτες χαιρέτισαν τη νέα εποχή φιλίας και τους ισχυρούς δεσμούς που συνέδεαν τις χώρες τους.
Ο εμφύλιος στη Συρία είχε ήδη ξεσπάσει. Ωστόσο, οι δύο πλευρές επέλεγαν μέχρι τότε να παραμερίζουν τις εντονότατες διαφορές τους στο όνομα της στενής οικονομικής συνεργασίας που έχουν αναπτύξει τα τελευταία χρόνια. Τη νέα εποχή στις ρωσοτουρκικές σχέσεις θα συμβόλιζε περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ο αγωγός Turkish Stream που επρόκειτο να μεταφέρει ρωσικό φυσικό αέριο στις αγορές της Δύσης. Οι προοπτικές του σχεδίου φαίνονται σήμερα εξαιρετικά δυσοίωνες. Όπως άλλωστε και πολλές άλλες πλευρές της διμερούς οικονομικής συνεργασίας.
Την Πέμπτη το ρωσικό υπουργείο Γεωργίας διαπίστωσε άξαφνα ότι σχεδόν το 15% των αγροτικών προϊόντων που εισάγονται από την Τουρκία "υπολείπεται των προδιαγραφών". Το υπουργείο κάλεσε στη συνέχεια τις αρμόδιες υπηρεσίες να εντείνουν τους ελέγχους στα προϊόντα αυτά. Η Τουρκία εξάγει σήμερα κυρίως λαχανικά, φρούτα και κτηνοτροφικά προϊόντα στη ρωσική αγορά.
Λίγο αργότερα, ο Ρώσος πρωθυπουργός, Ντμίτρι Μεντβέντεφ ζητούσε από την κυβέρνηση του να προετοιμάσει τα οικονομικά αντίποινα για την "επιθετική ενέργεια" της Τουρκίας. Όπως τόνισε, τα μέτρα θα αφορούν τόσο το εμπόριο, όσο και τις επενδύσεις, καθώς και την απασχόληση εργατικού δυναμικού, τον τουρισμό, τις αεροπορικές μεταφορές, ακόμη και τον πολιτισμό. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά είχε προηγηθεί η ταξιδιωτική οδηγία της Μόσχας προς τους Ρώσους πολίτες να σταματήσουν να επισκέπτονται την Τουρκία.
Ήταν το πρώτο άμεσο πλήγμα για την τουρκική οικονομία καθώς από την επόμενη κιόλας μέρα άρχισαν οι ακυρώσεις ταξιδιών. Το 2014 επισκέφθηκαν την Τουρκία 4.479.049 Ρώσοι τουρίστες. Με ποσοστό 12,2% επί του συνολικού αριθμού επισκεπτών στη χώρα, οι Ρώσοι κατατάσσονται σήμερα δεύτεροι στον σχετικό κατάλογο.
Τι θα μπορούσε να επακολουθήσει; Πολλά περισσότερα, αφού, σύμφωνα με τα στοιχεία της τουρκικής στατιστικής υπηρεσίας, ο όγκος των εμπορικών συναλλαγών ανάμεσα στις δύο χώρες για το έτος 2014 ανήλθε στα 31,2 δισεκατομμύρια δολάρια. Και ο Ερντογάν είχε δηλώσει πριν από λίγους μήνες ότι οι δύο πλευρές έχουν θέσει ως στόχο να εκτινάξουν το ποσό σε 100 δισεκατομμύρια έως το 2023.
Το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών της Τουρκίας από τη Ρωσία αφορά την ενέργεια. Η Τουρκία εισάγει από τη Ρωσία περισσότερο από το μισό φυσικό αέριό της. Κατά την επίσκεψή του στην Τουρκία τον περσινό Δεκέμβριο, ο Πούτιν είχε προτείνει τη δημιουργία του Turkish Stream, που θα αντικαθιστούσε τον αγωγό South Stream και θα μπορούσε να μεταφέρει 63 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στην Τουρκία μέσω Μαύρης Θάλασσας.
Η σχέση δεν είναι φυσικά τόσο άνιση. Τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες έχτισαν το μεγαλύτερο μέρος των υποδομών που απαιτούνταν για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Σότσι. Σύμφωνα με στοιχεία της ρωσικής στατιστικής υπηρεσίας, οι τουρκικές εταιρείες έχουν κερδίσει συμβόλαια ύψους 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Το πιο σημαντικό κατασκευαστικό έργο που συνδέει τις δύο πλευρές παραμένει όμως αναμφίβολα το πυρηνικό εργοστάσιο στο Ακούγιου. Το 2013, η κυβέρνηση της Άγκυρας ανέθεσε στη ρωσική κρατική εταιρεία Rosatom να κατασκευάσει τέσσερις αντιδραστήρες ισχύος 1.200 μεγαβάτ για το εργοστάσιο. Η ρωσική επέμβαση στη Συρία άλλαξε, φυσικά, τα δεδομένα.
"Αν οι Ρώσοι δεν χτίσουν το Ακούγιου, τότε κάποιος άλλος θα το κάνει" σημείωνε πριν από λίγες εβδομάδες ο Ερντογάν υπενθυμίζοντας ότι η ρωσική πλευρά έχει ήδη επενδύσει στο έργο περίπου 3 δισεκατομμύρια δολάρια, επομένως είναι εκείνη που θα χάσει περισσότερο. Παραμένει όμως αμφίβολο αν αυτό ισχύει για όλα τα πεδία συνεργασίας.
