Η συζήτηση έχει ανάψει. Το θέμα "καίει". Προσφυγικό και τρομοκρατία. Ο συσχετισμός είναι απλός και βολικός, η διασύνδεση δεν απαιτεί αποδείξεις και επιχειρήματα. Αρκεί να εκμεταλλευτείς τον φόβο και να τον αξιοποιήσεις. Και οι επιθέσεις της περασμένης Παρασκευής στο Παρίσι δημιούργησαν πράγματι πολύ φόβο. Οι προσφυγικές ροές δεν προκαλούν πια μόνο ανησυχία για τις όποιες, πραγματικές ή φανταστικές, επιπτώσεις μπορούν να έχουν στην οικονομία και στις κοινωνίες, δημιουργούν και ανασφάλεια, η οποία "αξιοποιείται" πολιτικά. Τα αποτελέσματα της σημερινής κρίσιμης συνόδου κορυφής Ε.Ε. - Τουρκίας για το προσφυγικό ίσως μείνουν κενό γράμμα αν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες συνεχίζουν να "δείχνουν" αλλού, πετώντας το μπαλάκι των ευθυνών η μία στην άλλη. "Η αποτυχημένη διαχείριση των προσφυγικών ροών και η υφιστάμενη κρίση ηγεσίας στην Ε.Ε. είναι οι αιτίες που έχουν φέρει σήμερα το προσφυγικό στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης" λέει στην "Αυγή" ο Γιώργος Κοσμόπουλος, διευθυντής του ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Αμνηστίας.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον ΝΙΚΟ ΚΥΡΙΑΚΙΔΗ

* Το προσφυγικό και η μετανάστευση καταλαμβάνουν στη δημόσια συζήτηση όλο και περισσότερο χώρο, κυριαρχούν, έχουν γίνει το επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Πρώτα απ' όλα έχουμε να κάνουμε με ένα γεγονός. Φέτος έχουμε πολύ αυξημένες ροές στα σύνορά μας, ενώ στην Ιταλία έχουν μειωθεί. Παρά την έλευση του χειμώνα, οι ροές δεν μειώνονται. Ο προορισμός αυτών των ανθρώπων, η "Γη της Επαγγελίας", δεν είναι η ελληνική ενδοχώρα, ούτε βέβαια οι ενδιάμεσες χώρες, όπως η Τουρκία. Είναι οι χώρες του Βορρά, Γερμανία, Σουηδία κ.λπ. Αυτό έχει γίνει αντιληπτό από την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και τις ευρωπαϊκές ηγεσίες. Καταλαβαίνουν όλοι ότι χρειάζεται μια ευρωπαϊκή απάντηση. Το ερώτημα είναι αν θα προέρχεται από καθένα κράτος - μέλος ξεχωριστά ή από το σύνολο της Ευρώπης, κάτι για το οποίο δεν είναι προετοιμασμένη η Ε.Ε. Με τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Συρία, την κατάσταση στο Αφγανιστάν και αλλού, θα συνεχίσουμε να βλέπουμε ανθρώπους κυνηγημένους να προσπαθούν να βρουν λίγη ησυχία και ασφάλεια.

Η άλλη πλευρά είναι τα ξενοφοβικά αντανακλαστικά πολλών κοινωνιών, που θα τα χαρακτηρίζαμε δεδομένα, τουλάχιστον για ένα τμήμα τους. Το ενθαρρυντικό είναι ότι υπάρχει και ένα άλλο τμήμα, ίσως και μεγαλύτερο, που διαθέτει τα κατάλληλα αντανακλαστικά, θέλει να υποδεχθεί τους πρόσφυγες και να τους βοηθήσει και σε κάποιες περιπτώσεις κάνει και μισό βήμα μπροστά από τις ηγεσίες. Ένα μείγμα, αποτυχημένης πολύ συχνά, προσπάθειας διαχείρισης των προσφυγικών ροών με ανθρώπινα κριτήρια και η υφιστάμενη κρίση ηγεσίας στην Ε.Ε., έχουν φέρει το προσφυγικό στο κέντρο της δημόσιας συζήτησης.

* Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, η στάση κυβερνήσεων και κοινής γνώμης έχει αλλάξει. Υπάρχει άλλωστε εδώ και καιρό ο ισχυρισμός ότι οι πρόσφυγες αποτελούν απειλή. Κατά πόσο ευσταθεί αυτός ο ισχυρισμός;

Απειλή είναι οι επιθέσεις που είδαμε στο Παρίσι, στον Λίβανο, στη Νιγηρία, γεγονότα που συνιστούν πολύ σοβαρές παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Μην ξεχνάμε ότι πολλοί από τους πρόσφυγες προσπαθούν να ξεφύγουν από παρόμοιες επιθέσεις, πολύ συχνά από το ίδιο το ISIS. Είναι άλλο θέμα η απειλή για τη δημόσια ασφάλεια που αντιπροσωπεύει η τρομοκρατία και άλλο η αντιμετώπιση των προσφύγων με σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους. Αυτό δεν είναι απειλή.

Αν υπάρξει μια οργανωμένη, σωστή και σύμφωνα με τα ανθρώπινα δικαιώματα αντιμετώπιση των προσφύγων, αυτή θα βοηθήσει και στην αντιμετώπιση του ζητήματος της δημόσιας ασφάλειας. Αν οι υπηρεσίας ασφάλειας έχουν πληροφορίες για συγκεκριμένους ανθρώπους και ζητούν ελέγχους, αυτό θα πρέπει να γίνει. Αυτό που δεν μπορεί να γίνει είναι να κλείσουν τα σύνορα γενικά και αόριστα για όλους τους πρόσφυγες.

* Στον βαθμό που οι κυβερνήσεις αντιλαμβάνονται το προσφυγικό και τη μετανάστευση με όρους απειλής για τη δημόσια ασφάλεια, τι θα μπορούσε να γίνει σε επίπεδο διεθνών θεσμών και διεθνούς συλλογικότητας για να αλλάξει αυτή η στάση;

Κατ' αρχάς, πρέπει να συμβάλουμε όλοι ώστε να αλλάξει η ρητορική. Δυστυχώς, αυτό που βλέπουμε σήμερα σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι μια έλλειψη ηγεσίας. Δεν υπάρχει η αναγκαία πολιτική βούληση να βρεθεί μια συνολική λύση στο πώς θα διαχειριστούμε τις προσφυγικές ροές με ανθρώπινο τρόπο, ξεκινώντας από τα σύνορα της Τουρκίας και φτάνοντας ώς τις χώρες προορισμού. Καμία χώρα από μόνη της -πόσο μάλλον η Ελλάδα- δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα, ούτε καν η Γερμανία.

Είναι απαράδεκτο το ισχυρότερο πολιτικά και οικονομικά μπλοκ χωρών του κόσμου, η Ε.Ε., να μην μπορεί να διαχειριστεί την κατάσταση. Η απάντηση 'σηκώνω φράχτες' ελπίζοντας ότι το πρόβλημα θα πάει μακριά δεν πετυχαίνει τίποτε άλλο από το να οδηγεί τους ανθρώπους στις επικίνδυνες θαλάσσιες διαδρομές και στο να συλλέγουμε καθημερινά πτώματα στο Αιγαίο. Μετεγκατάσταση των προσφύγων από τις χώρες πρώτης υποδοχής, οι οποίες δέχονται το μεγαλύτερο βάρος, μέσω νόμιμων οδών δίχως να περάσουν από τα δίκτυα των διακινητών, χορήγηση περισσότερων ανθρωπιστικών αδειών εισόδου και εσωτερική μετεγκατάσταση των ανθρώπων στις χώρες της Ε.Ε., είναι μερικά από τα εργαλεία που με τη δέουσα πολιτική βούληση μπορούν να χρησιμοποιηθούν.

Σε εθνικό επίπεδο, δεν πρέπει να υπάρχει αυτή η πολιτική εκμετάλλευση που βλέπουμε σήμερα. Επίσης, οποιεσδήποτε συμφωνίες της Ε.Ε. με τρίτες χώρες, όπως η Λιβύη ή η Τουρκία, δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να στοχεύουν σε "εξωτερική ανάθεση" της "βρόμικης" δουλειάς στη διαχείριση των προσφυγικών ροών.

* Βλέπουμε τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης -Ουγγαρία, Τσεχία, Σλοβακία, Πολωνία- να έχουν υιοθετήσει ομαδόν μια εξαιρετικά αρνητική στάση απέναντι στο προσφυγικό, απορρίπτοντας οποιαδήποτε ιδέα κοινής διαχείρισης. Πού οφείλεται αυτή η στάση και πώς μπορεί να αλλάξει;

Αυτές οι χώρες έχουν διαμορφώσει πλέον ένα μπλοκ. Κι εδώ είναι που η Ε.Ε. πρέπει να επιδείξει ηγεσία και αποφασιστικότητα την οποία έχει άλλωστε επιδείξει σε άλλες περιπτώσεις. Δεν πρέπει να είναι αναγκασμένες οι χώρες πρώτης γραμμής να έχουν όλη την ευθύνη, πρέπει να τη μοιράσουμε ισότιμα. Άρα απαιτείται μια πολιτική βούληση που δεν θα είναι ανισοβαρής. Αν η Γερμανία συνεχίζει να δέχεται τον μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων, θα καταλήξει ουσιαστικά μια χώρα πρώτης γραμμής, οι δυνατότητες όλων είναι πεπερασμένες. Καμία χώρα δεν μπορεί να αναλάβει μόνη της την ευθύνη -γιατί είναι ευθύνη και όχι βάρος η αντιμετώπιση του προσφυγικού-πρέπει να επιδειχθεί το επίπεδο αλληλεγγύης που προβλέπεται στις συνθήκες της Ε.Ε.

Πρέπει να υπάρξει ένα πολιτικό ή νομικό εργαλείο πίεσης, που θα "υπενθυμίζει" ότι και οι συγκεκριμένες χώρες έχουν υποχρεώσεις και ότι η διαχείριση των ροών δεν τελειώνει στις χώρες υποδοχής. Δεν είναι δυνατόν να περιμένουμε από την Ελλάδα να διαχειριστεί την είσοδο πεντακοσίων χιλιάδων ανθρώπων. Σε τελική ανάλυση, αν κάποια απ' τα κράτη - μέλη αρνούνται να αναλάβουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί, τότε ένα άλλο πολιτικό μπλοκ στην Ε.Ε. θα πρέπει να διαθέτει τους μηχανισμούς ώστε να επιβάλει την ανάληψη αυτής της ευθύνης. Αλλά όταν όλη η κουβέντα περιστρέφεται γύρω από το αν οι πρόσφυγες είναι τρομοκράτες ή όχι, προφανώς είναι πιο δύσκολο πολιτικά να αλλάξουν στάση αυτές οι χώρες.

Το μέλλον τους... αόρατον

* Η Γερμανία είναι η χώρα που έχει δεχθεί τον μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων μέχρι τώρα. Ποιο μπορεί να είναι το μέλλον όλων αυτών των ανθρώπων; Θα γυρίσουν στις πατρίδες τους όταν τα πράγματα ηρεμήσουν, θα ενσωματωθούν στη γερμανική κοινωνία ή θα καταλήξουν ένα περιθωριοποιημένο προλεταριάτο;

Ενώ συζητάμε για το πώς θα αντιμετωπίσουμε τις προσφυγικές ροές, μας διαφεύγει το γεγονός ότι πολλοί από τους ανθρώπους αυτούς θα χρειαστεί -και θα πρέπει- να μείνουν και να ενσωματωθούν στις τοπικές κοινωνίες. Είναι άλλο πράγμα να έχεις πρόσβαση στο έδαφος μιας χώρας κι άλλο να έχεις πρόσβαση σε όλα τα δικαιώματά σου ως άνθρωπος και πολίτης, όπως εκπαίδευση, υγεία, εργασία.

Πρέπει λοιπόν και αυτό το ζήτημα να αντιμετωπιστεί συνολικά. Υπό την πίεση της κατάστασης, προέχει η εξυπηρέτηση των βασικών αναγκών των προσφύγων, τροφή και στέγαση. Όσο έχουμε ομάδες που δεν έχουν πρόσβαση στην υγεία, την εκπαίδευση, την κοινωνική ζωή, θα έχουμε φαινόμενα περιθωριοποίησης. Έτσι, επανερχόμαστε στο βασικό ζητούμενο: την ολοκληρωμένη διαχείριση των προσφυγικών ροών. Όταν στην καρδιά αυτής της πολιτικής βρίσκονται πραγματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα, επιλύονται πολλά από τα ζητήματα του προσφυγικού. Ένας μηχανισμός κατανομής στα κράτη - μέλη θα πρέπει να περιλαμβάνει προβλέψεις και για αυτή τη διάσταση της υπόθεσης.

Οι χώρες υποδοχής έχουν υποχρέωση να εξασφαλίσουν στους πρόσφυγες, ή ακόμα και στους μετανάστες, πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα, όπως η υγεία και η εκπαίδευση. Δεν αρκεί να λέμε ότι τους δώσαμε άσυλο και μια κουβέρτα, και να κλείνει το θέμα. Δεν τελειώνει εκεί ο ρόλος μας...