Από όλες τις κρίσεις που έχουν φτάσει στο τραπέζι της Άνγκελα Μέρκελ τα τελευταία χρόνια -από την ευρωπαΪκή κρίση χρέους Έως την προσφυγική κρίση- καμιά δεν συνιστά τόσο μεγάλη πρόκληση για τη Γερμανίδα καγκελάριο όσο το σκάνδαλο με τις εκπομπές ρύπων στο οποίο εμπλέκεται η Volkswagen.
"Εδώ κινδυνεύει ολόκληρη η αυτοκινητοβιομηχανία της Γερμανίας. Κι όταν κινδυνεύει η αυτοκινητοβιομηχανία, κινδυνεύουν σχεδόν τα πάντα". H εφημερίδα Tagesspiegel απηχεί το κλίμα εντεινόμενης ανησυχίας που έχει εξαπλωθεί σε όλα τα γερμανικά ΜΜΕ.
Ο εξαναγκασμός του προέδρου της VW Μάρτιν Βίντερκορν σε παραίτηση δεν αρκεί για να καθησυχάσει τις ανησυχίες. Δεδομένης της σημασίας της βιομηχανίας αυτής για την οικονομία -ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι αντιστοιχεί στο ένα τέταρτο της γερμανικής παραγωγής- ο πανικός που έχει προκληθεί είναι δικαιολογημένος. Για πρώτη φορά η Γερμανία δεν αποτελεί τη λύση στο πρόβλημα: Είναι το πρόβλημα.
Οι επιπτώσεις αυτής της δυναμικής εκτείνονται πέρα από την αυτοκινητοβιομηχανία και περιπλέκουν τις προσπάθειες του Βερολίνου να επιλύσει τις άλλες κρίσεις στην Ευρώπη, είτε είναι οικονομικές είτε πολιτικές. Με λίγα λόγια, η Γερμανία έχει χάσει το πλεονέκτημα.
Για πολλά χρόνια η Μέρκελ, όπως και οι προκάτοχοί της, άσκησε πιέσεις για να προστατευτεί η αυτοκινητοβιομηχανία της χώρας της από τους ελέγχους. Καθώς οι Γερμανοί αυτοκινητοβιομήχανοι ειδικεύονται σε βαριές λιμουζίνες, η προσπάθεια ήταν κατά συνέπεια να αποτραπούν τα υψηλά όρια στις εκπομπές ρύπων. Όταν η Ευρώπη ήταν έτοιμη να αποφασίσει αυστηρότερες προδιαγραφές, πριν από δύο χρόνια, το Βερολίνο παρενέβη την τελευταία στιγμή και απαίτησε τα μέτρα να είναι πιο χαλαρά.
Ο Ματίας Βίσμαν, υπουργός Μεταφορών επί καγκελαρίου Χέλμουτ Κολ και τώρα επικεφαλής του λόμπι των αυτοκινητοβιομηχάνων, έγραψε τότε στη Μέρκελ και της ζήτησε να παρέμβει. "Τα αυθαιρέτως καθοριζόμενα όρια θέτουν σε κίνδυνο το 60% των θέσεων εργασίας στην αυτοκινητοβιομηχανία της Γερμανίας" της έγραψε αποκαλώντας την "αγαπητή Άνγκελα". Στο τέλος οι αυτοκινητοβιομήχανοι νίκησαν.
Δεν υπάρχει βέβαια τίποτα το μεμπτό στην προσπάθεια μιας χώρας να προστατεύσει μια βασική βιομηχανία της. Αυτό όμως που προκαλούσε εντύπωση στη γερμανική προσέγγιση ήταν ο βαθμός της υποκρισίας. Ακόμη και την ώρα που ασκούσε πιέσεις για να μετριάσει τους ελέγχους, η Γερμανία πίεζε άλλες χώρες να εγκαταλείψουν την πυρηνική ενέργεια και να ακολουθήσουν τη δική της "Energiewende", δηλαδή τη στροφή στην πράσινη ενέργεια.
Ενώ το Βερολίνο καταγγέλλει άλλες χώρες για την ποιότητα του αέρα, επιδοτεί στο δικό του έδαφος το ντίζελ ευνοώντας την αποτελεσματικότητα αυτού του καυσίμου έναντι της ποιότητας του αέρα. Και όλα αυτά, προς το συμφέρον της VW και άλλων γερμανικών αυτοκινητοβιομηχανιών.
Πίσω από όλα αυτά, λένε οι επικριτές της Μέρκελ, βρίσκεται η στενή σχέση ανάμεσα στους πολιτικούς της Γερμανίας και την αυτοκινητοβιομηχανία. "Οι αυτοκινητοβιομηχανίες νομίζουν πως μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν" λέει ο Μίχαελ Κράμερ, ευρωβουλευτής των Πρασίνων που ειδικεύεται σε θέματα μεταφορών.
Ο αντικαγκελάριος Ζίγκμαρ Γκάμπριελ ήταν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της VW για πολλά χρόνια όταν ήταν πρωθυπουργός της Κάτω Σαξονίας. Το κρατίδιο, όπου βρίσκεται η έδρα της εταιρείας, είναι και ο μεγαλύτερος μέτοχός της. Αλλά και όταν αποχώρησε από τη θέση του, το 2003, ο Γκάμπριελ συνέχισε να εργάζεται στην εταιρεία ως σύμβουλος.
Στο παρελθόν οι Γερμανοί δεν έδιναν μεγάλη προσοχή στη σχέση της βιομηχανίας με τους πολιτικούς. Σε μια χώρα που δεν έχει πολλά εθνικά σύμβολα, το όνομα VW ήταν πάντα συνδεδεμένο με την εθνική υπερηφάνεια. Ίσως τώρα αυτό να αρχίσει να αλλάζει.
