Του Πάνου Τριγάζη*
Τα πολύπαθα Βαλκάνια εξακολουθούν να δοκιμάζονται από μεγάλα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, ενώ στις διμερείς και πολυμερείς σχέσεις των χωρών της περιοχής παραμένουν σοβαρές αντιθέσεις και οξύτατα προβλήματα, τα οποία επιδεινώνονται από εξωβαλκανικές παρεμβάσεις, ακραίους εθνικισμούς και μεγαλοϊδεατισμούς. Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι η οικοδόμηση της διαβαλκανικής συνεργασίας στην κατεύθυνση της συνανάπτυξης και της κοινής ασφάλειας, στο πλαίσιο μιας πανευρωπαϊκής δομής ειρήνης και ασφάλειας.
Σε μια βαλκανική ειρήνης και αλληλεγγύης μπορούν και τα εθνικά θέματα της Ελλάδας να εξυπηρετηθούν κατά τον καλύτερο τρόπο. Αυτό ήταν το πνεύμα των τοποθετήσεων της αντιπροσωπείας του ΣΥΡΙΖΑ στην πρόσφατη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΣΕΠ), την οποία αποτέλεσαν ο βουλευτής Βασίλης Χατζηλάμπρου και ο υπογράφων. Εμπνεόμενοι από τις αγωνιστικές παραδόσεις της ελληνικής και βαλκανικής Αριστεράς, που πάντοτε είχε στόχο ειρηνικά και αλληλέγγυα Βαλκάνια, παρουσιάσαμε ιδέες και προτάσεις στο πλαίσιο μιας πολύ ουσιαστικής συζήτησης.
Τα Βαλκάνια ως περιφερειακή οντότητα
Ο ΥΠΕΞ Νίκος Κοτζιάς εισηγήθηκε το θέμα, μεταφέροντας και τα συμπεράσματά του από την πρόσφατη περιοδεία του στα Δυτ. Βαλκάνια. Επισήμανε ο υπουργός ότι τα τελευταία χρόνια η πολιτική της Ελλάδας στα Βαλκάνια έχει χάσει έδαφος προς όφελος άλλων χωρών. Προσωπικά θα έλεγα, κυρίως λόγω της απουσίας ενός Βαλκανικού Σχεδίου Δράσης της Ελλάδας. Τη στρατηγική προσέγγιση του σημερινού ΥΠΕΞ θα μπορούσα να την συνοψίσω ως εξής: ανάδειξη της Βαλκανικής ως περιφερειακής οντότητας στην ευρωπαϊκή προοπτική. Στην κατεύθυνση αυτή, η Ελλάδα θέλει να είναι ενεργητικά παρούσα σε διάφορες μορφές περιφερειακής και υποπεριφερειακής συνεργασίας. Θα πρόσθετα όμως στο σημείο αυτό ότι θα περίμενε κανείς στη συνεδρίαση του ΕΣΕΠ να παρουσιαστεί μια εκτίμηση και ενημέρωση για την πορεία της Οικονομικής Συνεργασίας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης (South Eastern European Economic Cooperation), της οποίας η τελευταία Σύνοδος Κορυφής πραγματοποιήθηκε στα Τίρανα.
Βασικό σημείο της εισήγησης του ΥΠΕΞ ήταν ότι η Ελλάδα, παρά τα προβλήματά της, εξακολουθεί να έχει σημαντικότατη οικονομική παρουσία και πολιτισμική επιρροή στην περιοχή των Βαλκανίων. Το ευχάριστο είναι ότι η σημερινή πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΞ δεν μιλά για «οικονομική διείσδυση» στα Βαλκάνια, αντίληψη που «περπάτησε» στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα και μεταγενέστερα, αλλά δημιούργησε και προβλήματα στις σχέσεις της Ελλάδας με παραδοσιακά φιλικές βαλκανικές χώρες, δεδομένου ότι η «οικονομική διείσδυση» μεταφράστηκε από φορείς του μεγάλου ελληνικού κεφαλαίου σε «πλιάτσικο» σε βάρος γειτονικών χωρών.
Η σημερινή υπό διαμόρφωση βαλκανική πολιτική της Ελλάδας θέτει ως προτεραιότητα την επίλυση προβλημάτων στις διμερείς σχέσεις της χώρας μας και την αποφυγή αχρείαστων εντάσεων. Υπό το πρίσμα αυτό προσεγγίζεται και η αναζήτηση λύσης στο ονοματολογικό της FYROM, με την οποία ο Έλληνας ΥΠΕΞ -και πολύ σωστά- επιδιώκει την προώθηση Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ).
Ελλάδα και Κόσοβο
Σημαντικό θέμα που απασχόλησε τη συνεδρίαση του ΕΣΕΠ, είναι οι σχέσεις της Ελλάδας με το Κόσοβο και με ποια κριτήρια καλούμαστε να προσεγγίσουμε αυτές τις σχέσεις, με το βλέμμα στο μέλλον και όχι στο παρελθόν. Είναι αλήθεια ότι το πρόβλημα του Κοσόβου, που δεν είναι πρόβλημα μόνο των τελευταίων δεκαετιών, αποτέλεσε πηγή κινδύνων και εντάσεων σε όλα τα Δυτικά Βαλκάνια, της πρώην Γιουγκοσλαβίας συμπεριλαμβανομένης. Με πρόσχημα την προστασία του πληθυσμού του Κοσόβου, το 1999, εξαπολύθηκε ο καταστροφικός πόλεμος του ΝΑΤΟ κατά της Σερβίας. Δεν ξεχνούμε ότι ο πόλεμος εκείνος είχε λήξει με βάση το ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Στη βάση αυτή, ο ΣΥΝ και κατοπινά ο ΣΥΡΙΖΑ, είχε αντιταχθεί στην ανεξαρτητοποίηση του Κοσόβου. Όμως, παρά τις δικές μας θέσεις και της Ευρωπαϊκής Αριστεράς, το Κόσοβο προχώρησε στην ανεξαρτητοποίησή του και η ανεξαρτησία του έχει ήδη αναγνωριστεί από δεκάδες χώρες, ενώ και η Σερβία έχει αναπτύξει σχέσεις με το Κόσοβο σε διάφορα επίπεδα.
Η Ελλάδα, επί προηγούμενων κυβερνήσεων, είχε προχωρήσει σε επιμέρους σχέσεις με το Κόσοβο, αλλά όχι στην αναγνώρισή του. Δεν μπορεί, όμως, θα θεωρούνται τα πράγματα στατικά, ούτε εμείς ως κυβέρνηση μπορούμε να εμφανιζόμαστε «πιο Σέρβοι από τους Σέρβους» στους διεθνείς οργανισμούς. Προέχει το εθνικό συμφέρον της Ελλάδας. Θέλω να υπενθυμίσω ότι η λογική τού να είμαστε «πιο Σέρβοι από τους Σέρβους» οδήγησε στη συμμετοχή Ελλήνων πολιτών, πριν είκοσι χρόνια, στην αποτρόπαιη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, συμμετοχή που συχνά βρίσκουμε μπροστά μας στα διεθνή fora, παρ' ότι η επίσημη Ελλάδα δεν είχε -ούτε θα μπορούσε να έχει- καμία εμπλοκή. Το πώς θα εξαφανίσουμε αυτό το στίγμα είναι κάτι που πρέπει να απασχολήσει την ηγεσία του ΥΠΕΞ από εδώ και πέρα.
Καταλήγοντας, να θυμηθούμε ότι ένα οποιοδήποτε βαλκανικό σχέδιο δράσης της Ελλάδας δεν μπορεί να μην προβλέπει κεντρικό ρόλο για τη Θεσσαλονίκη. Επίσης, να αναζητήσουμε τις σύγχρονες υπαρκτές αλληλεξαρτήσεις στην περιοχή των Βαλκανίων π.χ. στον οικολογικό τομέα, που μπορούν να μας οδηγήσουν στην ανάληψη πρωτοβουλίας για έναν Βαλκανικό Οικολογικό Χάρτη.
* Ο Πάνος Τριγάζης είναι συντονιστής του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων και Θεμάτων Ειρήνης του ΣΥΡΙΖΑ
