Η Σάσκια Σάσεν εγκαινίασε την περασμένη Δευτέρα μια σειρά διαλέξεων για το μέλλον της Ευρώπης που διοργανώνει το παράρτημα Ελλάδας του Ινστιτούτου Ρόζα Λούξεμπουργκ. Η Σάσκια Σάσεν κατέχει την έδρα Κοινωνιολογίας «Robert S. Lynd» στο Columbia University και είναι πρόεδρος της Committee on Global Thought στο ίδιο πανεπιστήμιο. Έχει γράψει πολλά βιβλία και έχει λάβει διάφορα βραβεία και τίτλους, έχουν θεσπιστεί διαλέξεις που φέρουν το όνομά της, έχει συμπεριληφθεί σε διάφορες λίστες τιμητικών διακρίσεων.
Το τελευταίο της βιβλίο έχει τον τίτλο: "Expulsions: When complexity produces elementary brutalities" (Harvard University Press 2014 - "Αποβολές: όταν η περιπλοκότητα παράγει βασικές αγριότητες") και αναμένεται να κυκλοφορήσει στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Μίλησε στην "Αυγή" για τις μορφές της σύγχρονης φτώχειας, για τα πώς και τα γιατί της ελληνικής κρίσης, για το ζήτημα της μετανάστευσης, το οποίο πλέον δεν έχουμε τα "γλωσσικά εργαλεία" να περιγράψουμε, και για την αριστερή κυβέρνηση και τα περιθώριά της.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΙΑΜΑΛΗ
* Τι είναι η φτώχεια σήμερα; Στην Ελλάδα υπάρχει ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός ανθρώπων που εργάζονται -πολλές φορές full time- και δεν μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες τους. Αυτό είναι η εξαίρεση ή ο κανόνας;
Αυτό που περιγράφεις γίνεται ολοένα και περισσότερο ο κανόνας, αν και ποικίλλει σε ένταση ανάλογα με τη χώρα: πιο έντονο στις ΗΠΑ και την Ελλάδα, λιγότερο έντονο στη Γερμανία και την Ολλανδία... Υπάρχει επίσης ένα κρυφό ποιοτικό χαρακτηριστικό αυτής της φτώχειας. Πίσω από τις περιποιημένες προσόψεις των σπιτιών της μεσαίας τάξης υπάρχει μια ολόκληρη καινούργια ιστορία υπό κατασκευή, με μέχρι και τρεις γενιές να ζουν μέσα εκεί όπου μία δεκαετία πριν υπήρχε μόνο μία.
Αυτή η αφάνεια κάποιων τύπων φτώχειας παράγεται διότι την ίδια στιγμή κομμάτια των πόλεών μας ανοικοδομούνται και δείχνουν ολοένα και περισσότερο πολυτελή, οι νέες υψηλόμισθες επαγγελματικές τάξεις μπορούν να αγοράζουν ολοένα πιο πολλά πολυτελή αγαθά, παίρνουν ολοένα μεγαλύτερα διαμερίσματα και επαύλεις. Έχουμε μία πολύ λιγότερο ορατή φτωχοποίηση των μετριοπαθών μεσαίων τάξεων και των μετριοπαθών εργατικών τάξεων. Χρησιμοποιώ τον όρο "αποβολή" για να αποδώσω μία ευρεία και πολυδιάστατη γκάμα εξαθλίωσης, φτωχοποίησης και απώλειας που μπορεί να συνυπάρχει μαζί με τον πλουτισμό του περίπου 20% του πληθυσμού στις περισσότερες από τις δυτικές κοινωνίες μας.
* Στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στη νεοεκλεγείσα κυβέρνηση με κορμό την Αριστερά στην Ελλάδα και τους πιστωτές, μία από τις πιο βασικές διαφωνίες έγκειται στην επαναφορά των συλλογικών συμβάσεων εργασίας. Οι δανειστές -ιδίως το ΔΝΤ- επιμένουν να παρουσιάζουν το αίτημά τους για κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων σχεδόν ως θέμα αρχής. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Γιατί η λεγόμενη πολιτική της λιτότητας στην Ευρώπη είναι σχεδιασμένη για να περιορίσει ό,τι δεν είναι εντελώς απαραίτητο για μία ισχυρή κερδοφόρα οικονομία. Στο νέο μου βιβλίο -που νομίζω πως θα μεταφραστεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Μεταίχμιο- εμβαθύνω σε αυτό το θέμα. Εκεί ισχυρίζομαι πως αυτό που περιγράφηκε ως "οικονομική αναδιάρθρωση" από το ΔΝΤ στον παγκόσμιο Νότο από τη δεκαετία του '80 κι έπειτα στην Ευρώπη μεταφράζεται σε λιτότητα στην δεκαετία του 2000. Δεν γίνεται να ζητάς από τις ευρωπαϊκές οικονομίες να προχωρήσουν σε αναδιάρθρωση, αφού τείνουν να είναι καλά οργανωμένες, οπότε κάπου εκεί μπαίνει η γλώσσα της ηθικής: η λιτότητα.
Στην ανάλυσή μου έχουμε να κάνουμε με μία νέα συστημικότητα, που χαρακτηρίζεται από την ολοένα αυξανόμενη απόκλιση στο εσωτερικό των οικονομιών: μερικοί κερδίζουν ολοένα και περισσότερα -από το πάνω 20%, έως 30%, του εργατικού δυναμικού- και κάποιοι χάνουν ολοένα και περισσότερα. Στην περίπτωση της Ελλάδας έχετε το επιπλέον βάρος του χρέους που ο ιδιωτικός τομέας (οι μεγάλες κατασκευαστικές) μεταβίβασε στις πλάτες της κυβέρνησης με τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Εκείνοι έβγαλαν κέρδος, και άφησαν την κυβέρνηση να ξεμπλέξει με το χρέος.
Και τώρα η παρούσα κυβέρνηση, που μάλλον δεν θα είχε επιτρέψει στις ιδιωτικές εταιρείες να καταχραστούν σε αυτό τον βαθμό τα κρατικά ταμεία, έχει κολλήσει σε μία κατάσταση την οποία στην πραγματικότητα κληρονόμησε.
Υπάρχει ένα ακόμη ζήτημα το οποίο έχει σημασία να αναδείξουμε. Πρόκειται για το γεγονός πως η κρίση χτύπησε όλες τις ανεπτυγμένες χώρες. Απλώς μερικές (όπως η Γερμανία) ανέκαμψαν καλύτερα από άλλες (όπως η Γαλλία) επειδή η Γερμανία έχει έναν ισχυρό ενδιάμεσο μεταποιητικό τομέα -μηχανήματα που κατασκευάζουν μηχανήματα. Ολόκληρος ο κόσμος έχει ανάγκη αυτά τα μηχανήματα. Αλλά τώρα και η Γερμανία έχει κάπως τελματώσει, αν και όχι τόσο όσο οι υπόλοιπες χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά.
Τα λέω όλα αυτά διότι αποδεικνύουν πως η Ελλάδα δεν είναι μοναδική. Όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες επλήγησαν από τις σφοδρές στρεβλώσεις που λειτούργησαν σε αυτόν τον τύπο της οικονομίας στον οποίο κυριαρχούν τα συμφέροντα, οι μεγάλες επιχειρήσεις και οι τράπεζες. Αυτό που επιβαρύνει την κατάσταση της Ελλάδας είναι η αδικία του ότι η κυβέρνηση επωμίστηκε το χρέος των Ολυμπιακών, όπου οι κατασκευαστικές εταιρείες και άλλες θα έπρεπε να έχουν μικρότερα κέρδη και να μοιραστούν τα κόστη με την κυβέρνηση.
* Η μεγαλύτερη εικόνα στην Ευρώπη αφορά το ζήτημα της μετανάστευσης. Για τις χώρες του Βορρά η "απειλή" είναι ο "Πολωνός υδραυλικός". Ωστόσο σήμερα υπάρχει τεράστια αύξηση των μεταναστευτικών ροών από μουσουλμανικές χώρες της Μέσης Ανατολής. Αυτό εκλαμβάνεται απο μεγάλη μερίδα κόσμου ώς "πολιτισμική απειλή". Ποια η γνώμη σας;
Πέρα από τις συγκεκριμένες παραμέτρους αυτών των κινήσεων, το από που έρχονται και τις περιορισμένες επιλογές που έχουν για το πού να πάνε, υπάρχει μία μεγαλύτερη ιστορία που τώρα διαμορφώνεται... Ένας από τους τρόπους να το σκεφτεί κανείς είναι το ότι η γλώσσα της μετανάστευσης δεν αποδίδει αυτό που συμβαίνει. Αυτές οι μαζικές ροές στη Μεσόγειο (99.000 άτομα έχουν περάσει τη Μεσόγειο από την αρχή του 2015) χωρίς να συμπεριλαμβάνονται εκείνοι που δεν τα κατάφεραν μακράν απέχει από την παραδοσιακή μετανάστευση. Αυτό είναι κάτι άλλο. Σκεφτείτε τις ροές στη θάλασσα του Ανταμάν της Νοτιοανατολικής Ασίας. Αυτοί οι 7.000 που ταξίδευαν για δύο μήνες σε πλοιάρια σχεδόν χωρίς φαγητό... Αυτό δεν είναι μετανάστευση. Ή τους 147 μαζικούς τάφους μεταναστών στα σύνορα με τη Μαλαισία και τα δεκάδες κέντρα κράτησης που ελέγχονται από φύλακες...
Αυτό είναι κάτι άλλο... Νομίζω πως αυτές οι ακραίες περιπτώσεις μιας λένε κάτι άλλο γι' αυτό που έρχεται στο μέλλον: δεν υπάρχει αρκετός βιωτικός χώρος -λόγω του πολέμου, των πλημμυρών, της ερημοποίησης, των μεγάλων εγκαταστάσεων... Χρειαζόμαστε μια γλώσσα που να μπορεί να αποδώσει στην πληρότητά τους αυτά τα γεγονότα. Γι' αυτά τα ζητήματα γράφω σήμερα...
* Σε μία νεοφιλελεύθερη Ευρώπη υπάρχει "ταβάνι" για μια αριστερή κυβέρνηση μιας μικρής περιφερειακής χώρας όπως είναι η Ελλάδα;
Ναι, αλλά η μάχη είναι να αποδειχθεί ακριβώς πως ο νεοφιλελευθερισμός δεν λειτουργεί.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως στα τέλη του 1990 το ΔΝΤ και η Παγκόσμια Τράπεζα δέχθηκαν πως τα προγράμματα αναδιάρθρωσης που επέβαλαν στον Παγκόσμιο Νότο δεν λειτουργούσαν. Οι συμφωνίες για προγράμματα "διάσωσης" προκάλεσαν περισσότερη φτώχεια και δυστυχία σε 46 χώρες. Και τελικά ακυρώθηκαν 46 κρατικές συμφωνίες. Γιατί ο κ. Σόιμπλε, που μιλά, συνεχώς για το ότι "οι συμφωνίες είναι συμφωνίες" και δεν μπορούν να ακυρωθούν, δεν αναφέρει αυτές τις περιπτώσεις; Γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν το αναφέρει αυτό στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα; Γιατί να μην υπάρχει μία πρωτοβουλία αντίστοιχη με την Πρωτοβουλία για Υπερχρεωμένες Φτωχές Χώρες (HIPC) για να ξανασταθεί στα πόδια της, όπως ήταν και ο σκοπός για την HIPC των χωρών του Νότου;
