Αποτελεί σχεδόν πολιτικό κλισέ. Αν μια χώρα σπαράσσεται από οικονομική καταστροφή, οι δοκιμαζόμενοι πολίτες της θα στραφούν μαζικά στην πρωτόγονη ξενοφοβία της λαϊκιστικής Δεξιάς. Με τις ασφαλείς δουλειές και τα προσιτά σπίτια να σπανίζουν και τις συνθήκες ζωής να βουλιάζουν, οι ξένοι αποδεικνύονται βολικός αποδιοπομπαίος τράγος. Ωστόσο, το παράδειγμα της Ισπανίας μάς δείχνει ότι τα πράγματα δεν πρέπει αναγκαστικά να πάνε έτσι.
Η Ισπανία βρίσκεται σε αναταραχή, με την ανεργία να αγγίζει το 25% και τους μισούς νέους να αναζητούν δουλειά. Και, σε αντίθεση με τη Βρετανία, η χώρα μεταμορφώθηκε από τη μετανάστευση με την ταχύτητα του φωτός: στις αρχές της δεκαετίας του '90 λιγότερο από το 1% της χώρας ήταν μετανάστες. Στη δεκαετία του 2000, ο αριθμός εξαπλασιάστηκε για να φτάσει τα 6,9 εκατομμύρια το 2009.
Παρ' όλα αυτά, και σε πείσμα της καλπάζουσας ανεργίας, φτώχειας και ανασφάλειας, τα κόμματα που έβαλαν σε πρώτο πλάνο τα αντιμεταναστευτικά πογκρόμ δεν πέτυχαν. Αντιθέτως, η δυσαρέσκεια βρήκε διαφορετική έκφραση: ένα κόμμα που υπόσχεται κυρίως ότι οι απλοί Ισπανοί δεν θα έπρεπε να πληρώσουν για μια κρίση που δεν προκάλεσαν.
Το Podemos βασίζεται στην πολιτική της ελπίδας, το όνομά του σημαίνει "μπορούμε" στα ισπανικά. Ιδρύθηκε μόλις φέτος, αλλά συγκέντρωσε 1,2 εκατομμύρια ψήφους και πέντε έδρες στις ευρωεκλογές του Μαΐου. Και τώρα προηγείται στις δημοσκοπήσεις, ξεπερνώντας το κυβερνών δεξιό Λαϊκό Κόμμα και το υποτιθέμενο κεντροαριστερό PSOE. Δεν υπάρχουν πολλά προηγούμενα μιας τόσο εκρηκτικής πολιτικής ανόδου στη σύγχρονη δυτική Ευρώπη. Στην Ισπανία, μια απαξιωμένη πολιτική ελίτ φαίνεται να παραπαίει.
Όχι πως το Podemos σχηματίστηκε από το πουθενά. Τις παραμονές των κοινοβουλευτικών εκλογών του 2011, εκατοντάδες χιλιάδες indignados (αγανακτισμένοι) κατέβηκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι ενάντια στην πολιτική ελίτ. Ωστόσο, χωρίς πολιτική ηγεσία και κατεύθυνση, παρόμοια κινήματα -παρά την ικανότητά τους να κινητοποιήσουν δυνάμεις που δεν ασχολούνται ιδιαίτερα με την πολιτική- τελικά ατονούν.
Όπως παρατηρεί ο Ινίχο Ερεχόν, "η κοινωνική κινητοποίηση βρισκόταν σε ύφεση. Σε μεγάλα τμήματα της Αριστεράς κυριάρχησαν οι πιο πεσιμιστικές υποθέσεις". Ωστόσο, το Podemos ήταν το παιδί του κινήματος των αγανακτισμένων, ένα κόμμα που έδινε βάρος στη δημοκρατική συμμετοχή από τα κάτω: εκεί όπου οι αγανακτισμένοι είχαν τις συνελεύσεις στις γειτονιές, το Podemos είχε "κύκλους" με παρόμοια μορφή. Τα χρήματα για την εκλογική καμπάνια συγκεντρώθηκαν από οικονομική ενίσχυση και οι πολιτικές και προτεραιότητές του καθορίστηκαν εν μέρει από ηλεκτρονικό δημοψήφισμα.
Ενώ οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ψηφοφόροι είναι πιθανό να παραμείνουν πιστοί στο παρακμάζων PSOE, οι νεότεροι, μορφωμένοι ψηφόφοροι συρρέουν στο Podemos. Όπως το θέτει ο Ερεχόν, το Podemos βασίζεται στην υπόθεση ότι το δικομματικό καθεστώς που εγκαθιδρύθηκε μετά τον θάνατο του Φράνκο το 1975 βρίσκεται σε κρίση, οδηγώντας έτσι "στην κατάρρευση της συναίνεσης και την αποδιάρθρωση των παραδοσιακών πολιτικών ταυτοτήτων".
Ωστόσο, το Podemos πέτυχε μόνο επειδή κομμάτιασε το παραδοσιακό αριστερό εγχειρίδιο. Το παραδοσιακό κόμμα της Ενωμένης Αριστεράς μπορεί να ανέβηκε στις τελευταίες εκλογές συγκεντρώνοντας 10%. Όμως είναι σαφές ότι το Podemos ανεβαίνει σήμερα επειδή αποφεύγει την παραδοσιακή αριστερή ορολογία. "Για να ασκήσουμε διαφορετική πολιτική, χρειαζόμαστε μια διαφορετική γλώσσα" σημειώνει ο Εντουάρντο Μάουρα.
Το Podemos μιλά για διάσωση της Ισπανίας από την κάστα ή το κατεστημένο, για τη διεκδίκηση "κοινωνικών πλειοψηφιών" που να αντιτίθενται στις περικοπές, περιλαμβάνοντας σε αυτές και ανθρώπους που δεν ταυτίζονται με την Αριστερά. Αντί να μιλά για εθνικοποιήσεις, το Podemos κάνει λόγο για δημόσιο έλεγχο και λογοδοσία. Είναι μια αποτελεσματική στρατηγική. Σε όλη τη δυτική Ευρώπη, η παλιά βιομηχανική εργατική τάξη -με τις σχετικά σταθερές δουλειές και τις συμπαγείς κοινότητες που συγκροτούνταν γύρω από τον τόπο δουλειάς- έχει δώσει τη θέση της σε μια κατακερματισμένη και ανασφαλή εργατική δύναμη στον τομέα των υπηρεσιών.
Η παρακμή του συνδικαλισμού και η μεταψυχροπολεμική αφήγηση του "τέλους της Ιστορίας" σημαίνει ότι η νέα γενιά μεγάλωσε έξω από την παλιά κουλτούρα της παραδοσιασκής Αριστεράς. Με τη σειρά του, αυτό σημαίνει ότι οι μορφές οργάνωσης και επικοινωνίας που συχνά καθόριζαν την παλιά Αριστερά και τα συνδικαλιστικά κινήματα είναι σήμερα παρωχημένες. Το μήνυμα του Podemos είναι "προσαρμοζόμαστε και προοδεύουμε".
Το Podemos επικεντρώνει την επιρροή του στον χαρισματικό ηγέτη του Πάμπλο Ιγκλέσιας, έναν πανεπιστημιακό που αναδείχτηκε μέσα από τα τηλεοπτικά πάνελ πολιτικών συζητήσεων. Ήταν μια πραγματιστική απόφαση -ο Ιγκλέσιας ήταν πολύ πιο αναγνωρίσιμος από το κόμμα-, που όμως αντιπροσωπεύει ακόμη μια διαφορά από τη συλλογική προσέγγιση της παραδοσιακής Αριστεράς. Το κόμμα φαίνεται να έμαθε πολλά από το κύμα προοδευτικών κυβερνήσεων που σάρωσε τη Λατινική Αμερική τα τελευταία χρόνια.
Το Podemos δεν είναι μόνο. Στην Ελλάδα, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει ξεπεράσει προ πολλού το ΠΑΣΟΚ, το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της χώρας που στράφηκε κατά των ψηφοφόρων του με την εφαρμογή καταστροφικών πολιτικών λιτότητας. Στη Σλοβενία, το νεοϊδρυθέν κόμμα της Ενωμένης Αριστεράς μπήκε φέτος δυναμικά στο προσκήνιο. Και στην Ολλανδία το Σοσιαλιστικό Κόμμα γνωρίζει περιστασιακά σημαντική άνοδο στα ποσοστά δημοτικότητάς του.
