«Ποιος είναι ο Εκμελεντίν Ιχσάνογλου», ρώτησα έναν Τούρκο συνάδελφο, όταν τα δύο «κοσμικά» κόμματα της τουρκικής αντιπολίτευσης, το σοσιαλδημοκρατικό CHP και το εθνικιστικό ΜΗΡ, ανακοίνωσαν πριν από μερικές εβδομάδες ότι τον κατεβάζουν κοινό υποψήφιο στις προεδρικές εκλογές. Ο Γιαβούζ έβαλε τα γέλια: «Μη στεναχωριέσαι που δεν τον ξέρεις. Το ίδιο ισχύει για τους περισσότερους Τούρκους ψηφοφόρους». Στο μεταξύ, ο 70χρονος Αιγυπτιώτης χημικός και διπλωμάτης, και επί δέκα χρόνια γενικός γραμματέας της Οργάνωσης για την Ισλαμική Συνεργασία, έχει γίνει κάπως πιο γνωστός στην Τουρκία, αλλά δεν έχει καμία ελπίδα να εκλεγεί σήμερα πρόεδρος της χώρας. Σ' αυτή την πρωτόγνωρη εκλογική αναμέτρηση -για πρώτη φορά καλείται ο λαός να ψηφίσει τον πρόεδρο της δημοκρατίας στην Τουρκία- νικητής θεωρείται εκ των προτέρων ο νυν πρωθυπουργός Ρετσέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το μόνο σασπένς που μπορεί να βιώσουν απόψε οι Τούρκοι είναι να χρειάζεται δεύτερος γύρος, στην περίπτωση που δεν θα καταφέρει να εκλεγεί ο Ερντογάν με απόλυτη πλειοψηφία.
Πάντως, αν επιβεβαιωθούν οι τελευταίες δημοσκοπήσεις, ο νέος Πατισάχ -αυτό φαίνεται να είναι το όνειρο του Ερντογάν- θα πάρει το 50% έως 55%, ο Ιχσάνογλου 30% έως 35% και ο τρίτος υποψήφιος, ο Κούρδος Σελαχατίν Ντεμιρτάς το υπόλοιπο 10%.
Οι καινοτομίες δεν σταματάνε στην άμεση εκλογή προέδρου. Για πρώτη φορά στην ιστορία της Τουρκίας κατεβαίνει Κούρδος υποψήφιος για πρόεδρος - και μάλιστα ένας γνωστός για τη δραστηριοποίησή του στην ειρηνική επίλυση του κουρδικού ζητήματος. Επίσης για πρώτη φορά τα «κοσμικά» κόμματα κατεβάζουν ως υποψήφιο έναν ισλαμιστή, μετριοπαθή μεν, ο οποίος ποτέ δεν ήταν θαυμαστής του ιδρυτή της χώρας Μουσταφά Κεμάλ και σίγουρα δεν ταιριάζει στο προφίλ κανενός από τα δύο κόμματα. Τέλος, για πρώτη φορά μπορούν να ψηφίσουν οι Τούρκοι πολίτες εκτός Τουρκίας, σε εκλογικά τμήματα που έχουν στηθεί εδώ και δέκα μέρες. Αν και μέχρι στιγμής δεν είναι γνωστό πόσο μεγάλη ήταν η εκλογική συμμετοχή των Τούρκων μεταναστών, το βέβαιο είναι ότι η ψήφος τους δεν είναι αδιάφορη. Η Γερμανία, για παράδειγμα, είναι η έκτη σε μέγεθος εκλογική περιφέρεια για τους Τούρκους, αφού εκεί διαθέτουν δικαίωμα ψήφου σχεδόν 1,5 εκατομμύριο πολίτες.
Το ερώτημα της συνταγματικής αναθεώρησης
Γιατί όμως ο Ερντογάν θέλει να γίνει πρόεδρος; Οι εξουσίες της προεδρίας της δημοκρατίας στην Τουρκία είναι περιορισμένες, ο ρόλος του προέδρου είναι σχεδόν διακοσμητικός. Βέβαια, δική του είναι η υπογραφή κάτω από κάθε νόμο, αλλά αυτό ισχύει παντού. Το μόνο που θα απολάμβανε ο Ερντογάν ως πρόεδρος με τόσο λίγη εξουσία θα ήταν ο διορισμός των ανώτατων δικαστών, οι οποίοι όμως ως τώρα του έχουν κάνει συχνά τη ζωή δύσκολη - και θα ήταν πανευτυχής να βάλει τους δικούς του.
Όμως ο Ερντογάν δεν έκρυψε στιγμή ότι μόλις γίνει πρόεδρος θα αλλάξει το Σύνταγμα και θα αποκτήσει τις εξουσίες που έχει η προεδρία στη Γαλλία ή στις Ηνωμένες Πολιτείες. Την απαραίτητη πλειοψηφία γι' αυτό την έχει το κόμμα του, το ΑΚΡ, στη Βουλή της Άγκυρας, όπως έχουν οι βουλευτές του την απαραίτητη υπακοή στο πρόσωπό του για να ψηφίσουν ό,τι αποφασίσει. Τους τελευταίους μήνες ο Ερντογάν απέδειξε αφενός ότι μπορεί να νικήσει στην εσωκομματική κόντρα τους οπαδούς του κινήματος του Φετουλάχ Γκιουλέν, αφετέρου ότι μπορεί να ελέγξει τη συντριπτική πλειονότητα των τουρκικών μέσων ενημέρωσης -εν ανάγκη με τη βοήθεια της εφορίας, που γονάτισε τους κεμαλιστές «αντάρτες» του ομίλου Ντογάν (CNN Turk, Χουριέτ κ.λπ.).
Η ψήφος των Κούρδων
Επιπλέον, συνεχίζει να έχει τη στήριξη της πλειοψηφίας του τουρκικού λαού, καθώς και τη στήριξη ενός μεγάλου μέρους των Κούρδων ψηφοφόρων. Δεν είναι τυχαίο ότι στις μεγάλες πόλεις, όπου ζουν εκατομμύρια Κούρδοι -Κωνσταντινούπολη, Άγκυρα, Σμύρνη, Προύσα κ.ά.- πρώτο κόμμα στην προτίμησή τους είναι το ΑΚΡ, ενώ και στις κουρδικές περιοχές οι ψήφοι μοιράζονται μεταξύ των κουρδικών κομμάτων και του ΑΚΡ. Τα άλλα κόμματα δεν παίρνουν σχεδόν τίποτε.
Οι Κούρδοι δεν ξεχνούν ότι ο Ερντογάν ήταν ο πρώτος Τούρκος πρωθυπουργός που τους επέτρεψε να μιλάνε τη γλώσσα τους -ακόμη και να την ακούνε στην τηλεόραση- ανήγγειλε ότι θα εντάξει στο επίσημο τουρκικό αλφάβητο τα γράμματα από τα οποία ξεκινούν τα πιο κοινά κουρδικά ονόματα και κυρίως ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τον φυλακισμένο ιστορικό ηγέτη του ΡΚΚ Αμπντουλάχ Οτσαλάν. Επίσης, δεν ξεχνούν ότι ο Ερντογάν ποτέ δεν έκρυψε την καταγωγή του ως «μαύρος» Τούρκος το παρελθόν του ως κουλουρτζής στο Κασίμ-πασά, το λιμάνι της Πόλης. Βέβαια, αρκετοί από τους Κούρδους της Τουρκίας είναι αλεβίτες και δεν επιθυμούν την επιβολή ενός σουνιτικού Ισλάμ, αλλά οι περισσότεροι από αυτούς ούτως ή άλλως δεν θα ψήφιζαν ποτέ ένα ισλαμικό κόμμα, όπως το ΑΚΡ.
Ο Ερντογάν μπορεί, λοιπόν, να είναι σίγουρος ότι εάν γίνει η -δυσάρεστη γι' αυτόν- έκπληξη και αναγκαστεί να πάει στον δεύτερο γύρο, οι ψηφοφόροι του Ντεμιρτάς στην πλειονότητά τους θα τον προτιμήσουν από τον υποψήφιο του CHP και του ΜΗΡ.
Όσο για τη νέα αντιπολίτευση ενάντια στον αυταρχισμό του Ερντογάν, τα παιδιά του πάρκου Γκεζί στην Κωνσταντινούπολη, τα κορίτσια που φωτογραφίζονται να γελάνε «αδιάντροπα», σύμφωνα με τα γούστα του αντιπροέδρου του Ερντογάν Μπουλέντ Άριτς, τους διαδηλωτές ενάντια στη διαφθορά των μεγαλοστελεχών του AKP και της διαπλοκής τους με τους εργολάβους, για την ώρα δεν έχουν πολιτική εκπροσώπηση.
Το όνειρο του 2023
Σε εννιά χρόνια η Τουρκία συμπληρώνει 100 χρόνια ζωής. Το όνειρο του Ερντογάν είναι να ενορχηστρώσει τους εορτασμούς ως πανίσχυρος πρόεδρος, ως αυτός που θα επισκιάσει οριστικά τον ιδρυτή του κράτους Ατατούρκ, ως ο αναμφισβήτητος ηγέτης μιας σεβαστής περιφερειακής ισλαμικής δύναμης. Αυτό το τελευταίο, πάντως, δεν του βγαίνει μετά τα λάθος πονταρίσματά του στην Αίγυπτο, στο ταμπλό των Αδελφών Μουσουλμάνων, και στη Συρία, στο ταμπλό της αντιπολίτευσης στον πρώην κολλητό του Μπασίρ αλ Άσαντ.
Μέχρι το 2023 ο χρόνος είναι πολύς, αλλά ο Ερντογάν θα κάνει ό,τι μπορεί για να κρατηθεί τουλάχιστον μέχρι τότε στην εξουσία - κατά προτίμηση για πάντα. Ώς τώρα κατάφερε να εκλεγεί τρεις φορές πρωθυπουργός κι επειδή δεν μπορούσε να κατέβει και τέταρτη έστρεψε την προσοχή του στην προεδρία. Σε μια προεδρία που σκοπεύει να την «προικίσει» με πολλές εξουσίες και να την κρατήσει τουλάχιστον για δύο θητείες. Το πρώτο βήμα θα το κάνει απόψε ή, στη χειρότερη γι' αυτόν περίπτωση, στις 24 Αυγούστου, στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών.
