Ελάχιστοι Ευρωπαίοι ηγέτες νοσταλγούν την εποχή του βρετανικού απομονωτισμού. Μια εποχή που φαίνεται και πάλι επίκαιρη μετά το αξιοθρήνητο θέαμα της συντριβής του Ντέιβιντ Κάμερον που επισφράγισε τη στέψη του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής την προηγούμενη εβδομάδα.
Πολλοί, ωστόσο, από τους Ευρωπαίους εταίρους του Βρετανού πρωθυπουργού θεωρούν ότι σκλήρυνε τη γραμμή του τώρα προκειμένου να μαλακώσει αργότερα την εκλογική του βάση - και ότι την επόμενη φορά θα κάνει περισσότερα για να βοηθήσει τους άλλους να τον βοηθήσουν. Πολλοί συμμερίζονται τον στόχο του: ένα βρετανικό "ναι" σε μια μεταρρυθμισμένη Ε.Ε.
Ένας λόγος για συγκρατημένη αισιοδοξία είναι η σημερινή ηγεσία της Ευρώπης. Ποιος μπορεί να αμφιβάλλει ότι ο Ιταλός πρωθυπουργός Ματέο Ρέντζι είναι ο άνθρωπος της στιγμής; Το Δημοκρατικό Κόμμα του τα πήγε καλύτερα από οποιαδήποτε άλλο από το 1958 - και καλύτερα από τα 186 κόμματα που συγκεντρώθηκαν αυτή την εβδομάδα για την εναρκτήρια σύνοδο του νέου Ευρωκοινοβουλίου.
Κανείς άλλος Ευρωπαίος ηγέτης δεν πλησιάζει καν την εντολή που έλαβε για αλλαγή. Καθώς η Ιταλία αναλαμβάνει αυτή την εβδομάδα την εξάμηνη κυλιόμενη προεδρία της Ε.Ε. και με τη επόμενη Κομισιόν να μην προβλέπεται να έχει οριστεί μέχρι τον Οκτώβριο, βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να καθορίσει την ατζέντα της επόμενης πενταετίας.
Με πολλούς τρόπους -ιδεολογικούς, γεωγραφικούς και πολιτικούς- ο Ρέντζι αποτελεί το ιδανικό αντίβαρο στη χαλαρή ηγεμονία της Άνγκελα Μέρκελ. Καθώς και οι δύο τους αναμένεται να παραμείνουν στην εξουσία για αρκετό διάστημα, είναι η μεταξύ τους σχέση που πιθανότατα θα διαμορφώσει τη νέα Ευρώπη.
Μια συμμαχία "Μερκέντσι" θα αποτελούσε καλή είδηση τόσο για την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και τη Βρετανία. Η Ε.Ε. χρειάζεται πραγματιστές ηγέτες που συμφωνούν ότι δεν υπάρχουν απολύτες απαντήσεις στο ερώτημα αν θα πρέπει να γίνουν περισσότερα ή λιγότερα. Ο Ρέντζι έχει μιλήσει για την ανάγκη συλλογικής δράσης σε θέματα ενέργειας, υποδομών, περιβάλλοντος και μετανάστευσης. Έχει όμως πει ότι είναι απηυδησμένος με μια Ε.Ε. που θυμίζει "γριά, βαρετή θεία". Οι Ιταλοί, οι Ισπανοί και οι Έλληνες πολίτες δεν έχουν ανάγκη τις Βρυξέλλες να τους πουν ότι δεν θα έπρεπε να ανέχονται τη διαφθορά και τον νεποτισμό.
Το επόμενο βήμα για τα κράτη - μέλη θα είναι να αναγνωρίσουν τον επαναπατρισμό των εξουσιών, όπως μεγαλύτερο περιθώριο για αποφάσεις σχετικά με τα επιδόματα που θα λαμβάνουν οι μετανάστες από το κοινωνικό κράτος. Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν αναδίπλωση στα εθνικά όρια αλλά, ουσιαστικό μέρος του φεντεραλισμού.
Ο Ρέντζι θα επιδιώξει ακόμη μια συμφωνία με το Βερολίνο για ηπιότερη ερμηνεία των περιορισμών που θέτει ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός. Πιθανότατα θα το κάνει με πονηριά, επαινώντας το γερμανικό μοντέλο, παραδείγματος χάριν, για την εργασιακή του νομοθεσία. Επιδιώκοντας ισχυρότερη ανάπτυξη στη χώρα της, η Μέρκελ ενδέχεται να αρχίσει να βλέπει το πλεονέκτημα "του να χρησιμοποιεί τους κανόνες στο μάξιμουμ", όπως το έθεσε ένας Ιταλός αξιωματούχος, προκειμένου να δοθεί στις χώρες επιπλέον χρόνος να εφαρμόσουν μεταρρυθμίσεις για να καλύψουν τους στόχους για τη μείωση του χρέους αφαιρώντας παράλληλα από τον προϋπολογισμό κάποια έξοδα για επενδύσεις και την παιδεία.
Η ειρωνεία είναι ότι η επιτυχία του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου να επιβάλει τον υποψήφιό του ως επικεφαλής της Κομισιόν θα μπορούσε να αποδειχτεί Πύρρειος νίκη. Τώρα που ο Γιούνκερ κρατά το μαστίγιο μπορεί να πάψει να είναι το δημιούργημά του και να μετατραπεί σε αφέντη του.
Οι ηγέτες των κρατών θα μπορέσουν επίσης να αποκαταστήσουν το κύρος τους πιο δημιουργικά μαθαίνοντας να παίρνουν στα σοβαρά τη λογοδοσία. Και αυτό θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει την επιλογή των υποψηφίων τους για την Κομισιόν με μεγαλύτερη διαφάνεια. Δεν υπάρχουν εξάλλου αμφιβολίες ότι τα εθνικά κοινοβούλια θα εμπλακούν περισσότερο από την καλύτερη επίβλεψη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου έως τη μεγαλύτερη συμμετοχή στις προτάσεις μεταρρυθμίσεων για δημοσιονομικά ζητήματα που ξεκινούν από την Κομισιόν.
Οι πολιτικοί και στις δύο όχθες των Στενών της Μάγχης οφείλουν να θυμούνται ότι, σύμφωνα με τις ιδρυτικές συνθήκες της Ε.Ε., η "ολοένα και στενότερη ένωση" αφορά "τους λαούς" της ηπείρου. Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί οφείλουν να σεβαστούν αυτόν τον πλουραλισμό. Σε αυτό το πνεύμα, η πολιτική αριθμητική ενδέχεται να ενθαρρύνει κινήσεις που θα συμπεριλαμβάνουν από την ανάσχεση μέχρι την προσέγγιση των ευρωσκεπτικιστών ψηφοφόρων, οι οποίοι μπορεί να εναντιώνονται στις πολιτικές της Ε.Ε., αλλά όχι και την ίδια την Ε.Ε. Η προσέγγιση του ευρωσκεπτικισμού, που θα απομονώσει τους εξτρεμιστές της Δεξιάς και της Αριστεράς, θα απαιτήσει να αντιμετωπιστούν τα αίτια των λαϊκιστικών κινημάτων που έχουν απηυδήσει με τις εκτεταμένες ανισότητες.
Αν η Ε.Ε. αρχίσει να κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, η βρετανική κοινή γνώμη θα μπορούσε να πειστεί ότι η αλλαγή της Ευρώπης εκ των έσω και όχι η αποχώρηση αποτελεί την καλύτερη λύση. Ο Ρέντζι ονειρεύεται μια Ευρώπη που δεν θα έχει μόνο κανόνες, αλλά και ψυχή, ενώ η Μέρκελ προτιμά μια Ε.Ε. με δόντια. Απομένει στους υπόλοιπους, συμπεριλαμβανομένου του Κάμερον, να συμπληρώσουν το μακιγιάζ της γριάς, γκρινιάρας θείας.
