ΤΗΣ ΜΠΑΡΜΠΑΡΑΣ ΣΠΙΝΕΛΙ*
Ο Ματέο Ρέντζι δήλωσε ότι η Ευρώπη θα πεθάνει εάν δεν αλλάξει. Ότι η σταθερότητα χωρίς ανάπτυξη μετατρέπεται σε ακινησία. Ότι δεν είναι αρκετό να έχουμε ένα κοινό νόμισμα για να συμμεριστούμε ένα πεπρωμένο. Ασφαλώς θα συμφωνούσα εάν στα λόγια αντιστοιχούσαν συγκεκριμένες πράξεις. Τα πάντα πρέπει να αλλάξουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι οικονομικοί κανόνες, οι θεσμοί, οι διορισμοί αυτών που οδηγούν τα όργανά της, η ελάχιστα δημοκρατική λειτουργία της εάν θέλουμε η ενότητα ανάμεσα στους Ευρωπαίους να μη μετατραπεί σε μια λέξη που να στερείται κάθε έννοιας.
Αντίθετα, το εξάμηνο της ιταλικής προεδρίας ξεκινά με μια ανησυχητική διαβεβαίωση: η υπακοή στους οικονομικούς κανόνες δεν μπορεί να τεθεί ξανά σε συζήτηση, παρόλο που είναι αυτοί ακριβώς οι κανόνες που επιδείνωσαν σημαντικά την ύφεση. Που παρήγαγαν μια κρίση εμπιστοσύνης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς που δεν έχει όμοιό της στην ιστορία της Ένωσης. Δεν αμφισβητείται ούτε το νεοφιλελεύθερο δόγμα που επέτρεψε σε αυτούς τους κανόνες να παγιοποιηθούν και να αποστεωθούν, που έχουν ακόμη αιχμαλωτίσει τα μυαλά αυτών που μας κυβερνούν: οι αποκαλούμενες δομικές μεταρρυθμίσεις, με την εργασία διαρκώς πιο επισφαλή, την επικράτηση του αδιαμφισβήτητου πλέον «δημοψηφίσματος των αγορών» έναντι της λαϊκής ψήφου, τη μείωση των δημοσίων δαπανών, της μείωσης των δικαιωμάτων, της πλήρους αποστέρησης των Κοινοβουλίων και των δημοκρατικών Συνταγμάτων αποτελούν ακόμη και σήμερα απαραίτητες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη. Τα πάντα παραμένουν όπως είναι, αλλάζουν μόνο οι λέξεις για να το πούνε. «Δεν υπάρχει ανάπτυξη χωρίς περικοπές, γιατί οι περικοπές αποτελούν την προϋπόθεση της ανάπτυξης»: ο συλλογισμός είναι πλέον ανυπόφορος. Αποτελεί έναν φαύλο κύκλο από τον οποίο πρέπει να βγούμε το γρηγορότερο.
Αυτό που ζητούμε από την ιταλική κυβέρνηση, που το επόμενο εξάμηνο θα προεδρεύσει στο συμβούλιο υπουργών, δεν είναι η ρητορική, αλλά η αρχή μιας ριζοσπαστικής ανοικοδόμησης της Ένωσης. Δεν αρκεί η ελαστικότητα των ευρωπαϊκών παραμέτρων για τις επενδύσεις εάν λείπουν οι εθνικοί πόροι. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ένα πραγματικό ευρωπαϊκό new deal, ένα σημείο καμπής όπως του Ρούσβελτ, και όχι μικρές και πλασματικές απαλλαγές, διαπραγματεύσιμες ανάμεσα τις ισχυρές και τις αδύναμες χώρες μιας Ένωσης που δεν αξίζει πλέον το όνομα που φέρει, που βασίζεται όπως είναι στην «ισορροπία δυνάμεων» του '80. Χρειαζόμαστε μια Ένωση που να έχει επαρκείς ιδίους πόρους, γιατί το new deal πρέπει να βοηθήσει ολόκληρη την Κοινότητα, και ειδικά τις χώρες που έχουν υποστεί περισσότερο τη λιτότητα. Γιατί πρέπει να δοθεί εργασία στους ανθρώπους, 25,7 εκατομμύρια μόνο στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που την έχασαν ή δεν μπόρεσαν ποτέ να τη βρουν.
Είναι αυτό που διεκδικούν εδώ και καιρό τα συνδικάτα, συμπεριλαμβανομένου του γερμανικού DGB, για τη δυνατή χρηματοδότησή του διαμέσου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, των project bonds, του φόρου επί των χρηματοοικονομικών συναλλαγών και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα (carbon tax): δύο σημαντικούς φόρους, γιατί περιορίζουν τις υπερβολές του χρηματοπιστωτικού τομέα και της χρηματοδότησης της οικονομίας και που σέβονται τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την επιδείνωση του κλίματος. Υπάρχουν και άλλα σχέδια που συζητήθηκαν από το ψηφοδέλτιο Η Άλλη Ευρώπη με τον Τσίπρα. Απλά περιμένουν να υλοποιηθούν. Μιλάμε για ένα πρόγραμμα που θα διαχειριστεί η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, όπως πρότειναν εδώ και πολύ καιρό ένας Έλληνας οικονομολόγος, ο Γιάνης Βαρουφάκης, και ένας Αμερικανός, ο Τζέιμς Κ. Γκαλμπρέιθ. Τα δύο ιδρύματα θα μπορούσαν να συλλέξουν το σύνολο των απαραίτητων κεφαλαίων από τις χρηματοοικονομικές αγορές. Μιλάμε ακόμη για μια διάσκεψη για το χρέος παρόμοια με εκείνη του 1953, που διέγραψε ένα μεγάλο τμήμα των πολεμικών χρεών της Γερμανίας και που τη βοήθησε να αναγεννηθεί. Μην το ξεχνάμε: ήταν οι χώρες που κατηγορούνται σήμερα για το χρέος, η Ελλάδα και η Ιταλία ανάμεσα σε πολλές άλλες, που έδωσαν το χέρι στην ετοιμοθάνατη Ομοσπονδιακή Γερμανία.
Το new deal πρέπει να στοιχηματίσει σε μια εντελώς διαφορετική ανάπτυξη σε σχέση με το παρελθόν: που να αντιμετωπίζει την καταστροφή της ανεργίας, που να είναι οικολογικά εφικτή, που να προστατεύει το δικαίωμα του πολίτη στην προστασία των κοινών αγαθών και των δημοσίων υπηρεσιών που μειώθηκαν σε ακραία επίπεδα, που να ενισχύει τις δημοκρατίες αντί να τις παρακάμπτει και να τις ταπεινώνει, όπως καταγράφεται σταδιακά από τις αρχές της κρίσης που ξεκίνησε το 2007-2008. Να επενδύσουμε στις υποδομές, τις ανανεώσιμες ενέργειες, στην έρευνα, στο σχολείο, στις μεταφορές. Αυτό είναι το καθήκον της Ένωσης. Ήδη στην Ένωση συγκεντρώνονται υπογραφές από την Πρωτοβουλία Πολιτών (New Deal 4-Europe), που θέλει να κατακτήσει ακριβώς αυτό. Η απασχόληση, λέει ο πρόεδρος του υπουργικού συμβουλίου, θα είναι στο επίκεντρο του ιταλικού εξαμήνου. Μα το διάταγμα Πολέτι, που συστηματικά διευρύνει τις επισφαλείς εργασίες και το πρεκαριάτο και στο μακροπρόθεσμο επίπεδο την απασχόληση των νέων, δεν είναι καλός οιωνός. Ακόμη χειρότερος οιωνός, πράγματι σκανδαλώδης, είναι η απόφαση να μετατεθεί στο τέλος του ιταλικού εξαμήνου η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη για την Εργασία, που ανακοινώθηκε επισήμως από την ιταλική προεδρία για τον Ιούλιο στο Τορίνο.
Μια ανάλογη στροφή απαιτείται στη μεταναστευτική πολιτική, που πρέπει να αντιμετωπιστεί με πραγματικούς ανθρωπιστικούς διαδρόμους για αυτούς που ζητούν άσυλο τους πολέμους από τους οποίους διαφεύγουν είμαστε εμείς που τις περισσότερες φορές τους τροφοδοτούμε. Δεν είναι αυτή η γραμμή του τελευταίου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σύμφωνα με το οποίο μόνο οι χώρες του Νότου πρέπει να σώζουν ζωές στη Μεσόγειο (...)
Καθήκον των κυβερνήσεων και εμάς των κοινοβουλευτικών εκπροσώπων είναι να ακούσουμε πάνω απ' όλα τους ανθρώπους που εκφράστηκαν με την ψήφο τους στις ευρωεκλογές, απαιτώντας μια ξεκάθαρη ρήξη με τη συνέχιση των πολιτικών που εφαρμόστηκαν μέχρι σήμερα. Ρήξη με τις οικονομικές και κοινωνικές πολιτικές και ρήξη με την εξωτερική πολιτική: πρέπει να αποκτήσουμε την ιδέα ότι τελείωσε η εποχή που η ειρήνη στην Ευρώπη αποφασιζόταν στις ΗΠΑ, με την Ευρώπη να μπαίνει στην ουρά και να σιωπά, όπως στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου. Στα σύνορά μας με τη Ρωσία και τη Μεσόγειο έχουμε ανάγκη μια ευρωπαϊκή ειρήνη. Το μοντέλο της ομοσπονδοποίησης της Ευρώπης θα είναι ικανό να ενσαρκώσει και να μετατραπεί στο μοντέλο της εθνικής και πολιτικής συνύπαρξης ακόμη και στις χώρες της δική μας «γειτονιάς». Ακόμη και με την Αμερική απαιτείται μια στροφή. Ο Ρέντζι υποσχέθηκε να ολοκληρώσει τη Συνθήκη Εμπορίου ΤΤΙΡ ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις αμερικανικές πολυεθνικές. Φαίνεται να αγνοεί τους κινδύνους, καταστροφή των ευρωπαϊκών και εθνικών κανόνων που αφορούν το περιβάλλον, την υγιεινή διατροφή, τα κοινά αγαθά που δεν μπορούν να ιδιωτικοποιηθούν, ούτε φαίνεται ότι θα αγωνιστεί για να σταματήσει η σκανδαλώδης μυστικότητα των διαπραγματεύσεων (...)
Η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών ζητά άλλα πράγματα, τα οποία τα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού που κυριαρχούν σήμερα δεν μπορούν να απαντήσουν, για τον απλό λόγο ότι δεν μπόρεσαν να λειτουργήσουν. Γιατί όταν υπολογίζουν το ΑΕΠ, δεν συνυπολογίζουν το μέγεθος της πορνείας και των ναρκωτικών, ή τον πλούτο που αναδύεται από τη φοροδιαφυγή ή το λαθρεμπόριο τσιγάρων και αλκοόλ, όπως ανακοίνωσε η Ιταλική Στατιστική Υπηρεσία τον Μάιο του 2014, αλλά εισάγονται άλλες μεταβλητές του εθνικού πλούτου, όπως ο εθελοντισμός ή η εργασία των νοικοκυρών. Το new deal που απαιτούμε πρέπει να έχει στο επίκεντρό του την ανάπτυξη από την ποιότητα της ζωής. Όχι το ΑΕΠ.
Για να είμαστε πιο ακριβείς: οι ψηφοφόροι απαιτούν από τις ευρωπαϊκές αρχές - όλες, όχι μόνο τους ευρωγραφειοκράτες που κριτικάρει ο Ρέντσι, αλλά και αυτές των κυβερνήσεων, που αποτελούν τους πρώτους υπεύθυνους των πολιτικών της λιτότητας- να παραδεχθούν δημοσίως ότι έσφαλαν: ιδεολογικά και πρακτικά.
Ο Κέυνς έλεγε το 1936, μετά την έναρξη του new deal, ότι «οι ιδέες των οικονομολόγων και των πολιτικών φιλοσόφων, σωστές ή λανθασμένες, είναι πολύ πιο δυνατές από αυτό που νομίζουμε. Οι πρακτικοί άνθρωποι, που νομίζουν ότι είναι εντελώς ελεύθεροι από κάθε διανοουμενίστικη επιρροή, είναι γενικά σκλάβοι κάποιου αποβιώσαντος οικονομολόγου». Αυτό που ζητώ από την ιταλική εξάμηνη προεδρία που οδηγεί η κυβέρνηση του Ματέο Ρέντζι είναι να μη μας κάνει να πιστέψουμε ότι το νέο βρίσκεται στην καταγγελία των τεχνοκρατών. Εάν η Ένωση βρίσκεται σε αυτή την κακή κατάσταση, δεν οφείλεται στο γεγονός ότι οι γραφειοκρατίες εμποδίζουν τους «πρακτικούς ανθρώπους» να αποφασίσουν, αλλά στους πολιτικούς που χρησιμοποιούν τις γραφειοκρατίες των Βρυξελλών σαν δικαιολογία για να μην κάνουν τίποτα και για να μας παραδώσουν χειροπόδαρα δεμένους σε κάποιον αποβιώσαντα οικονομολόγο ή οπαδός, στρατηγικών από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
* Από την ομιλία της ευρωβουλευτού της Αριστεράς (Η Άλλη Ευρώπη με τον Τσίπρα - Ομάδα GUE/NGL) στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Μετάφραση - Απόδοση: Α. Παναγόπουλος
