Τι γυρεύει ένας γνωστός μαέστρος στα ψηφοδέλτια της Ανοιχτής Πόλης; Τίποτα λιγότερο από το να "πλημμυρίσει την Αθήνα με μουσική". Ο Μίλτος Λογιάδης, με μακρά θητεία στα μουσικά πράγματα της χώρας και παρουσία σε σημαντικά συμφωνικά μουσικά σχήματα του εξωτερικού, καθηγητής στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, μας μιλά για τη μουσική κατάσταση της χώρας και μοιράζεται τις σκέψεις του για μια Αθήνα γεμάτη μουσική. Ο μόνιμος μαέστρος της Ορχήστρας των Χρωμάτων από την ίδρυσή της, που τον Ιούνιο του 2011, όταν το υπουργείο Πολιτισμού κατάργησε την επιχορήγηση της ορχήστρας παραιτήθηκε, δηλώνοντας «Δεν ξανασηκώνω τα χέρια μου να διευθύνω, όταν ο μουσικός από κάτω είναι απλήρωτος. Ο Μάνος Χατζιδάκις δεν θα το ανεχόταν ποτέ αυτό για την ορχήστρα που δημιούργησε», αυτονοήτως θέτει γνώσεις και εμπειρία στη συλλογική προσπάθεια. "Δεν μπορώ να στέκομαι αδιάφορος παρατηρητής από τον καναπέ μου, να μένω απαθής σ' αυτή την καταστροφή που συμβαίνει στη χώρα μας, στην πρωτεύουσά της και στον λαό της". Η μπαγκέτα γίνεται όπλο λοιπόν. Ωστόσο, ο Μίλτος Λογιάδης επιμένει ότι δύο είναι τα πολύ ισχυρά όπλα που διαθέτει ο πολίτης, "η συμμετοχή και η ψήφος". Και σημειώνει εμφατικά: "Αν ζούσε ο Χατζιδάκις, θα παράφραζε τον στίχο του Γκάτσου στον 'Κεμάλ' και θα παρότρυνε με λόγο και έργο, όλους μας 'Αυτός ο κόσμος μπορεί να αλλάξει, Κεμ'αλ. Έχουμε χρέος να τον αλλάξουμε'".
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Πώς από το πόντιουμ βρεθήκατε στο ψηφοδέλτιο της Ανοιχτής Πόλης;
Αυτό που με οδήγησε στην Ανοιχτή Πόλη, πέρα από την τιμητική πρόσκληση που μου απηύθυνε ο Γαβριήλ Σακκελαρίδης, είναι ουσιαστικά ότι δεν μπορώ πλέον να μένω απαθής σ' αυτή την καταστροφή που συμβαίνει στη χώρα μας, στην πρωτεύουσά της και στον λαό της. Δεν μπορώ να στέκομαι αδιάφορος παρατηρητής από τον καναπέ μου και να βλέπω τα παιδιά μου να μεγαλώνουν χωρίς μέλλον, χωρίς ελπίδα και χωρίς καμιά προοπτική σε μια κοινωνία όπου οι αξίες του Πολιτισμού και οι αρχές της δημοκρατίας καταβαραθρώνονται. Θεωρώ ότι ως καλλιτέχνης και παιδαγωγός οφείλω να προσφέρω με τα μέσα που διαθέτω, κι αυτό που έχω να προσφέρω είναι οι καλλιτεχνικές μου γνώσεις και εμπειρίες στην υπηρεσία των συμπολιτών μου.
* Τι μπορεί να κάνει ένας μαέστρος σε μια τόσο ταλαιπωρημένη πόλη όπως η Αθήνα;
Να πλημμυρίσει αυτή την πόλη με μουσική. Να βοηθήσει ώστε θεσμοί, όπως τα Μουσικά Σύνολα του Δήμου Αθηναίων, να λειτουργούν σωστά, μιας και είναι απαξιωμένα από τη δημοτική αρχή και με πολλά προβλήματα. Δεν μπορεί μια περιοχή όπως η Α' Αθηνών να μη διαθέτει δημοτικό ωδείο, ειδικά σήμερα που βλέπουμε μικρούς Αθηναίους να εγκαταλείπουν τις μουσικές σπουδές τους λόγω έλλειψης χρημάτων. Είναι σημαντική η κοινωνική και πολιτιστική προσφορά των δημοτικών ωδείων στην ελληνική κοινωνία, και όχι μόνο λόγω των χαμηλών διδάκτρων, για να την εγκαταλείψουμε στα χέρια των αδιάφορων. Το δημοτικό αυτό ωδείο θα μπορούσε να αποτελέσει απαρχή της εφαρμογής του μουσικού εκπαιδευτικού συστήματος για εκπαίδευση σε όργανα ορχήστρας "El Systema" που με τόση επιτυχία εφαρμόζεται στη Βενεζουέλα. Κατόπιν, αυτό θα μπορούσε να διευρυνθεί στην περιφέρεια και σε όλη την επικράτεια. Το σύστημα αυτό όπως ίσως γνωρίζετε προσφέρει δωρεάν μαθήματα μουσικών οργάνων ορχήστρας σε άπορα παιδιά και τα εντάσσει κατόπιν σε μουσικά σύνολα και ορχήστρες.
Στη Βενεζουέλα αυτή τη στιγμή έχει δημιουργήσει 125 ορχήστρες νέων και 30 συμφωνικές ορχήστρες. Πέρα από το πολιτιστικό όφελος από αυτή την ενασχόληση των παιδιών με τη μουσική και την ορχήστρα, έχει και σημαντικές κοινωνικές συνέπειες, μιας και ωθεί τους νέους στην ενασχόληση με τις τέχνες, διδάσκει αξίες όπως η αλληλεγγύη, η συνεργασία, η ανοχή στη διαφορετικότητα. Ουσιαστικά πλάθει καλύτερους ανθρώπους για την αυριανή κοινωνία. Από την άλλη, αναζωογονεί επαγγέλματα που έχουν πληγεί ιδιαίτερα από την κρίση, όπως οργανοποιοί, χορδιστές, ηχολήπτες κ.λπ. Δίνει καλλιέργεια, δουλειά, προοπτική.
* Οι νέοι σήμερα ακούν κλασική μουσική;
Η κλασική μουσική, δυστυχώς, δεν έχει την απήχηση που θα έπρεπε στους νέους στην Ελλάδα σήμερα. Η βιομηχανοποίηση και εμπορευματοποίηση της μουσικής, η στοχευμένη προώθηση καλλιτεχνών από το σύστημα της μουσικής βιομηχανίας και η επιβολή του εύπεπτου ήχου, φτηνού και ως προς την ποιότητα και ως προς την παραγωγή του μουσικού προϊόντος, αφενός καθοδηγούν σε ένα συγκεκριμένο μουσικό γούστο, από την άλλη απαξιώνουν τον αξιακό κώδικα που απορρέει από την κλασική μουσική και τη μόρφωση γενικότερα. Ειδικότερα στην Ελλάδα, με την ελλειπή μουσική εκπαίδευση που παρέχεται από τα σχολεία, το ελληνόπουλο δεν έχει την ευκαιρία ούτε καν να μάθει και κατ' επέκταση να αξιολογήσει τι σημαίνει ένας Μότσαρτ, ένας Μπετόβεν ή ένας Μπαχ για τη ζωή του. Από την άλλη, τα περισσότερα ΜΜΕ ταυτίζουν την κλασική μουσική με το πένθος, το γήρας και τον θάνατο. Πώς να την ακουμπήσει λοιπόν ένα μικρό παιδί;
* Πώς ανατρέπονται όλα αυτά όταν η καλλιτεχνική εκπαίδευση, γενικά η εκπαίδευση, διώκεται από τις μνημονιακές κυβερνήσεις;
Με τη συμμετοχή και την ψήφο μας. Αυτά τα δύο πολύ ισχυρά όπλα διαθέτει ένας πολίτης. Ιδιαίτερα η συμμετοχή του στα κοινά θεωρώ πως είναι υψίστης σημασίας. Η δημόσια έκφραση, η συμμετοχή μας σε όσα συμβαίνουν στον εργασιακό μας χώρο, στη γειτονιά μας, στην πόλη μας στη χώρα μας είναι τα βασικά βήματα που θα μας οδηγήσουν να δημιουργήσουμε τον κόσμο στον οποίο θέλουμε να ζούμε. Το πρόβλημα σήμερα στην ελληνική κοινωνία είναι ότι οι πολίτες απαξιώνουν και τη συμμετοχή στα κοινά, και την ψήφο τους. Έτσι δεν ορίζουν οι ίδιοι τη ζωή τους, γίνονται έρμαια στις επιλογές άλλων.
* Οι αλλαγές για τις οποίες μιλάτε μπορούν να γίνουν στο πλαίσιο μιας δημοτικής αρχής ή απαιτείται γενικότερη αναδιάρθρωση των δημόσιων θεσμών;
Για να αποδώσει το έργο οποιουδήποτε θεσμού του δήμου, είτε αυτό είναι δημοτικό ωδείο, είτε είναι μουσικά σύνολα απαιτούνται αλλαγές που αφορούν τους ίδιους τους θεσμούς της εκπαίδευσης. Οι τίτλοι σπουδών, η συμβατότητα ανάμεσα στους θεσμούς που παρέχουν μουσική εκπαίδευση, τα εργασιακά δικαιώματα, η διαδικασία εισαγωγής στα μουσικά πανεπιστήμια, είναι μερικά μόνο από τα ζητήματα για τα οποία απαιτείται μια γενικότερη αναδιάρθρωσή τους από την πολιτεία.
* Γιατί ώς τώρα, πιστεύετε, ότι δεν έχει δοθεί η αρμόζουσα σημασία στη μουσική και τη μουσική εκπαίδευση;
Γιατί καμία κυβέρνηση δεν ενδιαφέρθηκε μέχρι τώρα, θεωρώντας τη μουσική δευτερεύουσας σημασίας ζήτημα και γιατί δεν ήθελε να αναστατώσει την ιδιωτική αγορά και τους κανόνες που έχει διαμορφώσει.
* Μπορείτε να μας δώσετε μια εικόνα, τι συμβαίνει σήμερα με την Ορχήστρα των Χρωμάτων, αλλά και με τις υπόλοιπες επιχορηγούμενες από το κράτος συμφωνικές ορχήστρες της χώρας;
Η Ορχήστρα των Χρωμάτων τα τελευταία δύο χρόνια δεν λειτουργεί. Υπάρχει απλά στα χαρτιά, χρωστάει σε μουσικούς και σε τρίτους και η πολιτεία από την πλευρά της αδιαφορεί. Έχει κοπεί η επιχορήγησή της, δεν διορίζεται καν καλλιτεχνικός διευθυντής, ουσιαστικά οι κυβερνώντες την έχουν καταδικάσει σε αργό θάνατο. Παρόμοια είναι και η κατάσταση που επικρατεί στην Καμεράτα, μουσικοί και διοικητικοί είναι απλήρωτοι επτά μήνες, η κρατική επιχορήγηση έχει μειωθεί στο μισό, δηλαδή ακολουθεί τη μοίρα της Ορχήστρας των Χρωμάτων.
Όλοι βιώσαμε μαζί με το μαύρο της ΕΡΤ την κατάργηση και των τριών μουσικών συνόλων της, η ΚΟΕΜ έχει αναστείλει τη λειτουργία της. Τα δε κρατικά μουσικά σύνολα, ΚΟΑ, ΚΟΘ, πέρα από τα μεγάλα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν, συναντούν και την πλήρη άρνηση του υπουργού Πολιτισμού να συνομιλήσει με τους καλλιτεχνικούς διευθυντές τους και να ξεκαθαρίσει τις προθέσεις του για το μέλλον των θεσμών. Ωστόσο, πρέπει να σας πω ότι η απαξίωση των πολιτιστικών θεσμών έχει ξεκινήσει πολύ πριν την κρίση, μαζί με την εγκαθίδρυση στο παγκόσμιο χωριό των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Οι μέχρι τώρα κυβερνώντες, και όχι μόνο στην Ελλάδα, φοβούνται τους μορφωμένους και καλλιεργημένους πολίτες γιατί μπορούν να αντιδράσουν σ' αυτές ακριβώς τις πολιτικές που εφαρμόζονται παγκοσμίως, αλλά και στην καθοδηγούμενη σκέψη και αισθητική που αυτοί θέλουν να επιβάλουν.
* Γνωρίζοντας τη σχέση σας με τον Μάνο Χατζιδάκι, πόσο μεγάλη θεωρείτε ότι είναι η έλλειψή του στην Ελλάδα σήμερα;
Έχω την αίσθηση ότι αν ζούσε σήμερα ο Μάνος, θα παράφραζε τον στίχο του Γκάτσου στον "Κεμάλ" και θα παρότρυνε με λόγο και έργο όλους μας "Αυτός ο κόσμος μπορεί να αλλάξει, Κεμάλ. Έχουμε χρέος να τον αλλάξουμε".
