Είναι δύσκολο το αντίο για τους πολύτιμους ανθρώπους της ζωής μας. Ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν ο Σωτήρης Σιώκος, ο γλυκός, ο αγωνιστής, ο ανιδιοτελής. Ο ξαφνικός θάνατός του την περασμένη Πέμπτη, στο τρένο για τα Τρίκαλα, όπου θα μιλούσε σε εκδήλωση για το βιβλίο, έκοψε πρόωρα μια γόνιμη και πλούσια διαδρομή.
Μέλος της Κ.Ε. και υπεύθυνος του Τομέα Πολιτισμού του ΣΥΡΙΖΑ, παλαιός συνδικαλιστής, υπέρμαχος των κινημάτων και κυρίως των αξιακών προταγμάτων της Αριστεράς, άνθρωπος για τον οποίο ο πολιτισμός ήταν βίωμα και η ευγένεια φιλοτεχνημένη στην όψη του, ο Σωτήρης ήταν πέρα και πάνω απ' όλα ο πολύτιμος σύμμαχός μας στην ομορφιά της ζωής και την ηθική του ευ ζην. Είναι ένας δύσκολος αποχαιρετισμός... Στιγμές από την πολύτιμη συναναστροφή με τον Σωτήρη Σιώκο καταθέτουν η Μαρία Κανελλοπούλου, βουλευτής Αχαΐας και υπεύθυνη Πολιτισμού της ΕΚΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ, ο Χριστόφορος Παπαδόπουλος, μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ, ο Ρήγας Αξελός, ηθοποιός, και ο Δημήτρης Σεβαστάκης, καθηγητής ΕΜΠ.
Μαρία Κανελλοπούλου
Θαύμαζα πάντα εκείνους που μπορούσαν, με σοβαρότητα και ψυχραιμία περισσή, να εκφωνούν επικήδειους, φυλλομετρώντας βιογραφικά κι απαριθμώντας προτερήματα, αν και μου ήταν πάντα ανεξήγητο πώς, άραγε, σε τόσο λίγο χρόνο, τα είχαν καταφέρει να διαχειριστούν μέσα τους αυτό το παγερό, το άθραυστο, το συντριπτικό αμετάκλητο "ποτέ πια"...
Κι ιδού, μου ανατέθηκε τώρα να το κάνω εγώ αυτό, εγώ για σένα, Σωτήρη. Δεν μετρώ τα χρόνια που σε ξέρω, ξεφυλλίζοντας κομματικές περγαμηνές, που αναμφισβήτητα κατέχεις. Δεν στέκομαι στον αντιδικτατορικό αγώνα, στις τίμιες μάχες μέσα απ' τις γραμμές του ΚΚΕ, του ΣΥΝ, του ΣΥΡΙΖΑ. Στην πλούσια δράση σου στο συνδικαλιστικό κίνημα. Στην ενεργό συμμετοχή σου στα κινήματα για την ειρήνη και τον αφοπλισμό. Στα τόσα και τόσα άλλα... Δεν στέκομαι.
Στο μόνο που θα 'θελα για λίγο να σταθώ, μόνον για λίγο, είναι η ανιδιοτελής αγάπη σου για τον πολιτισμό. Κι αυτό, όχι τώρα, ως υπεύθυνος του Τμήματος Πολιτισμού, αλλά από πάντα. Κι ήταν αδιαπραγμάτευτη η αγάπη σου για το σινεμά, καθώς σπούδασες, παράλληλα με τη δουλειά σου στην τράπεζα, παράλληλα με τη σταθερή σου παρουσία στους αγώνες, κινηματογράφο. Και ήταν αμείωτες οι προσπάθειές σου -ατελέσφορες ενίοτε, πράγμα που πολύ σε στενοχωρούσε- να συνδέσεις την καθημερινή παρουσία του κόμματος με τον πολιτισμό.
Και ήταν ατέλειωτος ο θαυμασμός σου για τους ανθρώπους του πνευματικού μόχθου. Και η αγάπη σου για τους βιοπαλαιστές της τέχνης. Η έγνοια σου για τις νεότερες και ο σεβασμός σου για τις παλαιότερες γενιές δημιουργών.
Και λέει, θαρρώ, πολλά για τη συνέπειά σου το γεγονός ότι, αν και άρρωστος, ξεκίνησες για τα Τρίκαλα και την εκδήλωση για το βιβλίο που είχες αναλάβει. Λέει φυσικά πολλά και για την αγάπη σου για τα βιβλία. Σπουδαία κληρονομιά για το κίνημα, για τη δική μας Αριστερά.
Δεν εννοώ να φτάσω στη στιγμή του μεγάλου αποχαιρετισμού, καθώς μετρώ δεκάδες εκκρεμότητες, αγαπημένε μας Σωτήρη! Η συμβολή του Τμήματος στο Πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ. Έχουμε κάνει όλα όσα έπρεπε; Αγωνιούσες.
Θέλω να σου υποσχεθώ πως όλα θα γίνουν όπως θα 'θελες. Πως θα προσπαθήσουμε τουλάχιστον... Αλλά, να -όπως σου έλεγα- είμαι ανήμπορη να διαχειριστώ αυτό το αμείλικτο "ποτέ πια"!
Γιώγια, Άσπα, Γιώργο... Δύναμη, αντοχή και ανήμερη μνήμη.
Καλό ταξίδι, Σωτήρη!
"Να μας θυμάσαι και να μας αγαπάς", όπως κι εμείς εξάλλου.
Χριστόφορος Παπαδόπουλος
Με τον Σωτήρη γνωριστήκαμε στην ΟΤΟΕ στις αρχές της δεκαετίας του '80, εποχή των μεγάλων απεργιακών κινητοποιήσεων στον χώρο των τραπεζοϋπαλλήλων, σε διαφορετικές παρατάξεις, με διαφορετικές κομματικές αναφορές. Εκείνος στο ΚΚΕ, εγώ στο ΚΚΕ εσωτ. Εποχή μεγάλων ιδεολογικών, πολιτικών, αλλά και συνδικαλιστικών συγκρούσεων μεταξύ των τμημάτων της Αριστεράς. Θυμάμαι τον Σωτήρη στο βήμα του γενικού συμβουλίου της ΟΤΟΕ, σε μια καμπή μεγάλης απεργίας, όταν η παράταξή του δεχόταν ανηλεή κριτική από τα αριστερά, εκείνος, με τη στεντόρεια φωνή και το επικό του ύφος, να ανυψώνει το ηθικό των συντρόφων του λέγοντας «Οι κομμουνιστές δεν λυγίζουν»...
Παρά την ένταση της εποχής, ο Σωτήρης επικοινωνούσε με όλους, φίλους, συναγωνιστές και αντιπάλους, φιλικός, ανεκτικός, ανοικτός στην κριτική και εν τελεί αγαπητός απ' όλους. Ιδιότητες που δεν έχασε ποτέ σε όλη την πολυκύμαντη και πολυτάλαντη ζωή του. Γιατί ο Σωτήρης δεν ήταν μια μονοσήμαντη προσωπικότητα, αντιθέτως! Εργάτης στο συνδικάτο και την ίδια στιγμή δραστήριος στο αντιπαγκοσμιοποιητικό, αντιπολεμικό και φιλειρηνικό κίνημα. Συνδικαλιστικό στέλεχος πρώτης γραμμής και ταυτόχρονα άνθρωπος που ενδιαφερόταν για την ιστορία, ψάχνοντας και στήνοντας αρχεία των εργατικών αγώνων, για την επιστήμη, μετέχοντας στο Ινστιτούτο Εργασίας και τον ΟΜΕΔ και, πάνω απ' όλα, για την τέχνη. Μαζί με την αγαπημένη του σύντροφο, Γιώγια, διακεκριμένη ποιήτρια εκείνη, προσπαθούσαν να στήσουν στέκια πολιτισμού παντού, στα συνδικάτα, στις συνοικίες, στις διάφορες πόλεις της χώρας.
Με τον Σωτήρη συναντηθήκαμε στην ίδια στέγη, στον Συνασπισμό και τον ΣΥΡΙΖΑ, και δουλέψαμε μαζί στα Τμήματα Πολιτισμού. Τον πείραζα και του έλεγα: «είσαι ο άνθρωπος - ορχήστρα», γιατί ήταν παντού. Ήταν εκεί με τον δικό του τρόπο, χωρίς έπαρση, φιλικός, ιδανικός στο να κατευνάζει τις εντάσεις και τα πάθη, ευγενικός και προσηνής με όλους, μια και οι «ιεραρχικές σχέσεις» τού ήταν άγνωστη λέξη. Τον θυμάμαι να κρατά σημειώσεις με τεράστια γράμματα, σε χαρτί Α3, σαν εφημερίδα τοίχου...
Σκέφτομαι ότι ίσως ο Σωτήρης έφυγε όπως θα ήθελε, στις επάλξεις, σε μια διαδρομή με συντρόφους για να μιλήσουν στην επαρχία για την κρίση, το βιβλίο, τον πολιτισμό. Γι' αυτά που πάνω απ' όλα αγαπούσε και τίμησε στη ζωή του.
Θα μας λείψει. Θα τον θυμόμαστε.
Ρήγας Αξελός
Θα τον αποχαιρετήσουν πολλοί. Θα τον θυμούνται πολύ περισσότεροι. Θα μιλήσουν πολλοί για τον Σωτήρη. Αλλά εκείνη η ομιλία του για το βιβλίο στα Τρίκαλα, ακόμη περιμένει το τρένο να φτάσει... Οι πολύχρονοι αγώνες σε πολλά μετερίζια, οι πολυσχιδείς δραστηριότητες, το ακάματο τρέξιμο παντού, όποια στιγμή τον χρειαζόσουν. Η ενασχόληση με αυτό που αγαπούσε ήταν πηγή ευδαιμονίας γι' αυτόν. Δεν αγαπούσε απλώς την τέχνη. Αγαπούσε τους καλλιτέχνες. Και είχε αφοσιωθεί σε αυτό.
Είναι το παράδοξο για μερικούς ανθρώπους. Όταν αποχαιρετούν τη ζωή, τότε διαπιστώνεις σχεδόν με έκπληξη το μέγεθος της εκτίμησης και της αγάπης που τρέφει κόσμος ατέλειωτος γι' αυτούς.
Για τη νηφαλιότητα, τη σοφία, τη γλυκύτητα των αντιδράσεων, ποτέ διχαστικός, πάντα συμφιλιωτικός και συνθετικός. Χωρίς μισαλλοδοξία, ακόμη και για όσους τον πίκραναν. Με έναν λόγο ήρεμο και κατευναστικό των παθών που πάντα ανάβουν όπου συνδιαλέγονται καλλιτέχνες.
Οι δημόσιες αρετές του, αλλά και οι ιδιωτικές του στιγμές. Με την ευγένεια που αντιμετώπιζε τους άλλους, όχι προσποιητή ή επιλεκτική, αλλά έμφυτη και τρυφερή. Πάντα μέσα από ένα χαμόγελο απέραντης κατανόησης και ενδιαφέροντος ουσιαστικού.
Οι αναλύσεις του για τον αγαπημένο του Κεν Λόουτς, καρέ-καρέ, φράση-φράση, μια ολόκληρη πραγματεία.
Και όταν ξεφύλλιζε με χαρά μια παλιά "Επιθεώρηση Τέχνης", ας πούμε, αφημένη στο γραφείο για εκείνον, φωτιζόταν ολόκληρος.
Για εκείνο τον πάπυρο με το ποίημα της Γιώγιας που λάτρευε, που επέμενε να διαβάσει πάνω στο προσκέφαλο του βαριά εγχειρισμένου, γιατί, καθώς έλεγε, η τέχνη ανασταίνει τους ανθρώπους.
Μόνο που στην κρίσιμη στιγμή αυτή του η αφοσίωση στην τέχνη δεν έγινε ασπίδα. Γιατί πάντα θα υπάρχει για όλους μας η αχίλλειος πτέρνα.
Θα σε θυμόμαστε, Σωτήρη, όχι απλώς γιατί σε συναντήσαμε στον βηματισμό μας, αλλά γιατί κινητοποιούσες την ψυχή μας.
Δημήτρης Σεβαστάκης
Ο Σωτήρης μπορούσε να είναι κομματικός, χωρίς την ωραιοπάθεια και την ανασφαλή ανάγκη επιβολής. Είχε την ποιότητα να προχωρά στις αναγνώσεις ιδεολογικών κειμένων που στο μάτι του παρέκκλιναν προς την ποίηση και τον λυρισμό. Μπορούσε να είναι αξιαγάπητος γι' αυτές τις μικρές «προδοσίες» της κομματικής συνήθειας, για τη γενική επιείκεια, για το ότι πάντα καταλάβαινε τη δυσκολία του άλλου, διαισθανόταν τις ευαισθησίες, χορηγούσε ζωτικό χώρο.
Έξυπνα παραγωγικός, ήξερε να αφοπλίζει τον φορτωμένο, τον ανασφαλή, τον αδικημένο. Υπόμεινε απέραντες εξομολογήσεις, παράπονα, διαφωνίες, ανθρώπινα. Αποταμίευε διαβάσματα και βιώματα. Μπορούσε ευρύχωρα να αγαπάει τους παλιούς κομμουνιστές, τους νέους φίλους, τους ταγμένους και τους άτακτους. Περίεργο είδος αριστερού. Συνέθετε, δεν πίεζε, δεν ταξινομούσε εύκολα, δεν θεωρούσε τους ανθρώπους εύκολα διαθέσιμους. Τηλεφωνούσε δειλά «αν μπορείς, ξέρω πως είσαι πνιγμένος, θέλεις να το αφήσουμε;». Λίγες λέξεις, πολλά περιθώρια που συγκροτούσαν κρυφές πειθαρχίες, και μια απλή συμφωνία: κάνεις αυτό που μπορείς, για μια κοινή υπόθεση.
Στεναχωριόταν, άκουγε, σημείωνε. Χώνευε πίκρες, ζήλιες, «μεγαλοφυΐες» που δεν τις έχει αναγνωρίσει ακόμη η ανθρωπότητα. Ακόμη και περιστασιακούς τύπους, εμφανώς ιδιοτελείς, που πλησίαζαν κι έφευγαν, τους αντιμετώπιζε με τη συγκατάβαση του περπατημένου, όχι με οίηση. Τεράστια γράμματα -έχω ακόμη ένα τελευταίο χειρόγραφο που εκκρεμεί. Σαν να περιείχαν, τα κενά περιθώρια ανάμεσά τους, μια άλλης ποιότητας εντολή: αυτή της ανοικτότητας και της ανοχής. Μικρά πράγματα που δένουν τους ανθρώπους όταν καθίστανται συντροφικοί.
Ο Σωτήρης κατάφερε να παρακολουθήσει και να συμπράξει στη διεύρυνση και ωρίμανση του Τμήματος Πολιτισμού. Από τις υπώρειες της θλίψης και της ερημιάς, από τη διάσπαση και την αποχώρηση της ανανεωτικής πτέρυγας (δεν είπε πικρές κουβέντες), μέχρι την κατακλυσμιαία ροή νέων φίλων του 2012-'13. Από τους πέντε - έξι της Σαρρή, στους 400 της συγκέντρωσης Γκίνη. Πίστευε την ποίηση της συντρόφου του, κυνηγούσε καλές παραστάσεις, εκδηλώσεις, καταλάβαινε και εκκοσμίκευε, παχουλός, πολυμερής και σεμνός.
Τον πείραζα, Σουσλώφ, του άρεσε. Ήθελε να πάμε να δούμε τον παλαιό κομμουνιστή ζωγράφο Φαρσακίδη (είχε το βιβλίο του στο γραφείο του για μένα). Δεν προλάβαμε. Πρέπει να πάω και να γράψω. Στις εκδηλώσεις διαμόρφωνε αλληλένδετες ομάδες ομιλητών, να μην πλήξει ο κόσμος, να κερδίσει έναν ακόμη μικρό κρίκο αριστερής επιρροής, αλλά και να περνά κι ο ίδιος καλά μέσα σε μια ανεξίθρησκη πληρότητα. Ο Σωτήρης...
