Στην ομάδα των χωρών που αδιαφορούν για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και δεν έχουν εκπονήσει -πόσο μάλλον εφαρμόσει- κάποιο σχέδιο και μέτρο ανήκει η Ελλάδα, όπως αποκαλύπτει πρόσφατη έκθεση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος υπό τον τίτλο "Η προσαρμογή στην Ευρώπη".
Σε αυτήν περιγράφονται οι πολιτικές και τα μέτρα που λαμβάνονται σε επίπεδο Ε.Ε., αλλά και ανά χώρα, με δεδομένο ότι προηγούμενη έκθεση έχει προειδοποιήσει πως η αλλαγή του κλίματος επηρεάζει ήδη όλες τις περιοχές της Ευρώπης, προκαλώντας ευρύ φάσμα επιπτώσεων στην κοινωνία και το περιβάλλον. Επιπτώσεις που αναμένεται να ενταθούν στο μέλλον εάν δεν ληφθούν μέτρα, καθώς ήδη οι παρατηρήσεις δείχνουν υψηλότερες μέσες θερμοκρασίες στην Ευρώπη και μείωση των βροχοπτώσεων στις νότιες περιοχές της Γηραιάς Ηπείρου και αύξηση στις βόρειες.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η οικονομία και η κοινωνία της Ευρώπης πρέπει να προσαρμοστούν στην αποσταθεροποίηση του κλίματος παρατίθεται το εξής: οι παραγωγοί κρασιού, όσο το κλίμα γίνεται πιο ζεστό, μπορεί να χρειαστεί να αλλάξουν την ποικιλία των σταφυλιών που καλλιεργούν ή τη θέση των αμπελώνων, ακόμη και τη μεταφορά της παραγωγής σε άλλες περιοχές.
Η έκθεση προτείνει συνδυασμό μέτρων και προσεγγίσεων για να είναι αποδοτικά. Λόγου χάρη, η στρατηγική προσαρμογής στις μεσογειακές ακτές της Γαλλίας χρησιμοποιεί ολοκληρωμένη προσέγγιση λαμβάνοντας υπόψη την αλλαγή του κλίματος, τις τουριστικές δραστηριότητες, τις μεταφορές και τη βιοποικιλότητα.
Στις αστικές περιοχές οι πράσινοι χώροι και τα υδάτινα σώματα (λίμνες, ποτάμια) παίζουν καθοριστικό ρόλο στον σχεδιασμό των κτηρίων ώστε να μετριαστούν οι κίνδυνοι από περιστατικά καύσωνα. Στην πόλη της Βαρκελώνης, για να αντιμετωπισθεί η μείωση των αποθεμάτων νερού, σχεδιάζεται νέα, υψηλής απόδοσης μονάδα αφαλάτωσης σε συνδυασμό με την παροχή κινήτρων για τη μείωση της κατανάλωσης νερού και τον μετριασμό των επιπτώσεων από την παρατεταμένη ξηρασία.
Παρά το γεγονός ότι το κόστος προσαρμογής μπορεί να είναι υψηλό, σε ορισμένες περιπτώσεις η έγκαιρη υιοθέτηση προγραμμάτων και μέτρων προσαρμογής αποδεικνύεται πιο φθηνή και συμφέρουσα, επισημαίνεται στην έκθεση. Ως παράδειγμα αναφέρεται το πρόγραμμα για την αποκατάσταση της λεκάνης του ποταμού Δούναβη στην προτέρα φυσική του κατάσταση, το οποίο θα βοηθήσει στην πρόληψη των πλημμυρών και κοστίζει 183 εκατ. ευρώ, όταν το 2005, στην ίδια περιοχή, ύστερα από εκτεταμένες πλημμύρες δαπανήθηκαν 396 εκατ. ευρώ για αποζημιώσεις.
Τα σχέδια προσαρμογής θα πρέπει να ανταποκρίνονται στις εθνικές και τις τοπικές συνθήκες, διευκρινίζεται στην έκθεση, αλλά και να είναι ευέλικτα δεδομένης της δυσκολίας να εκτιμηθούν με ακρίβεια οι μελλοντικοί κίνδυνοι από την αποσταθεροποίηση του κλίματος, όπως και οι κοινωνικοοικονομικές μεταβολές.
Από τις 32 χώρες - μέλη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος οι 15 δεν έχουν υιοθετήσει στρατηγικές προσαρμογής (στην παρέα της Ελλάδας ανήκουν η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Εσθονία, η Λετονία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Σλοβενία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Ιταλία, η Τουρκία, το Λουξεμβούργο, η Κύπρος).
Ευχολόγιο
Η γύμνια μηχανισμών και εργαλείων και η απουσία πολιτικής για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή πιστοποιούνται και στο "Συνοπτικό Σχέδιο Κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής για τους Τομείς Περιβάλλοντος και Ενέργειας" της νέας προγραμματικής περιόδου 2014-2020 του ΥΠΕΚΑ. Του ίδιου υπουργείου που έχει αυτοκαταργηθεί, μετατρεπόμενο σε ουρά του υπουργείου Οικονομικών, τακτοποιώντας αυθαίρετα ακόμη και στον αιγιαλό ή σε περιοχές προστασίας, ή του υπουργείου Ανάπτυξης, με το σχεδιαζόμενο π.χ. νέο τείχος τσιμέντου στο Ελληνικό και το μέτωπο του Σαρωνικού.
Στο εν λόγω σχέδιο θεωρείται δεδομένη η τρωτότητα της χώρας και επισημαίνεται ότι "η κλιματική αλλαγή επηρεάζει παραγωγικούς τομείς όπως η γεωργία, η δασοκομία, η αλιεία, οι υδατοκαλλιέργειες, ενώ επηρεάζει τον εκτεταμένο παράκτιο χώρο. Επομένως, βασικός στόχος στο πεδίο αυτό είναι η αντιμετώπιση των κινδύνων από την κλιματική αλλαγή και τις φυσικές καταστροφές, αλλά και ο μετριασμός των επιπτώσεων από αυτή".
Η εκπόνηση ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής χαρακτηρίζεται ως πρώτη προτεραιότητα, σε συνδυασμό "με τη συγκρότηση αποτελεσματικών δομών και μηχανισμών Πολιτικής Προστασίας σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, θα εκπονηθούν / επικαιροποιηθούν τα κατάλληλα σχέδια δράσης, ανά τομέα, με έμφαση στην αντιμετώπιση των πλημμυρών, των δασικών πυρκαγιών και της διάβρωσης των εδαφών και ακτών. Με βάση τα σχέδια αυτά θα υποστηριχθεί η δημιουργία των απαραίτητων υποδομών, καθώς και η προμήθεια του σχετικού εξοπλισμού".
Στη συνέχεια περιγράφονται οι τομείς παρέμβασης, οι οποίοι ονομάζονται ειδικοί στόχοι, αλλά περισσότερο αποτελούν ευχές. Ειδικότερα, ανάμεσά τους:
* Αξιοποίηση βιομάζας, υπολειμμάτων και υποπροϊόντων των γεωργικών και των κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων, καθώς και της μεταποίησης με σκοπό την παραγωγή ενέργειας και εισροών στον πρωτογενή και στον δευτερογενή τομέα.
* Αποδοτική χρήση των υδατικών πόρων, κυρίως με ορθολογικό προγραμματισμό των αρδεύσεων, με εκσυγχρονισμό και βελτίωση των υποδομών, έργα τεχνητού εμπλουτισμού και αξιοποίηση των μη συμβατικών υδατικών πόρων.
* Αποδοτικότερη χρήση των εισροών (νερό, λίπασμα, φυτοπροστατευτικά) στις γεωργικές εκτάσεις και αειφορική διαχείριση του εδαφικού οικοσυστήματος, αλλά και των δασικών οικοσυστημάτων για μείωση εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
* Προσαρμογή της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της δασοπονίας και της χρήσης των φυσικών πόρων σε ξηροθερμικό περιβάλλον και στις νέες κλιματικές συνθήκες που δημιουργούνται λόγω της κλιματικής αλλαγής.
* Πρόληψη, έγκαιρη αντιμετώπιση και αποκατάσταση δασών και δασικών εκτάσεων από φυσικές καταστροφές (πυρκαγιές, ασθένειες, έντομα, πλημμύρες κ.ά.).
* Αξιοποίηση των δυνατοτήτων της γεωργίας και της δασοπονίας στη μείωση των εκπομπών / δέσμευση αερίων του φαινομένου του θερμοκηπίου.
* Προώθηση δράσεων καινοτομίας, κατάρτισης και ενημέρωσης για την αποδοτικότερη χρήση των πόρων, τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν, την προστασία από τις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, τη διάβρωση του εδάφους, με σκοπό τη μείωση των περιβαλλοντικών πιέσεων από τις αγροτικές δραστηριότητες.
* Αειφορική διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων.
