Του Αλμπέρτο Γκαρθόν*
Ένα καθεστώς καταρρέει. Τόσο το οικονομικό σύστημα όσο και το πολιτικό σύστημα βυθίζονται σε μια κρίση νομιμότητας η εξέλιξη της οποίας μπορεί να βουλιάξει την κοινωνία και να δυναμιτίσει την κοινωνική συνοχή της. Ορισμένα τμήματα, μεταξύ των οποίων βρίσκονται ξεκάθαρα οι ηγεσίες των δύο μεγάλων κομμάτων, στοχεύουν όπως μπορούν σε ένα θεσμικό και οικονομικό σχέδιο που κατά τη διάρκεια δεκαετιών τους επέτρεψε να αναπαράγονται τόσο στην κυβέρνηση όσο και στην εξουσία.
Στις δύο αυτές περιπτώσεις, την οικονομική και την κοινωνική, η επίσημη κατεύθυνση είναι να πάρουν το δρόμο που τραβάει ακριβώς ευθεία μπροστά. Έτσι η κυβέρνηση ελπίζει ότι η άμεση τροποποίηση του μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης θα δώσει αμέσως τους καρπούς της. Αυτά τα αναμενόμενα φρούτα αποτελούνται από την αύξηση της απασχόλησης με πρόσκαιρα χαρακτηριστικά, την πρακτική σκλαβοποίηση, και μια νηνεμία στις χρηματοοικονομικές αγορές, με τις ευλογίες της πανίσχυρης και ανεξάρτητης ΕΚΤ.
Η πορεία είναι βασανιστική, ειδικά για τους πιο αδύναμους, και χωρίς ένα εγγυημένο ευχάριστο τέλος, αλλά για την κυβέρνηση τελειώνει ο χρόνος. Όλα δείχνουν ότι η κοινωνική έκρηξη θα συμβεί πολύ νωρίτερα από την επίτευξη των αναμενόμενων στόχων της κυβέρνησης.
Από την άλλη πλευρά, του πολιτικού συστήματος και της πολιτικής αντιπροσώπευσης, τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα. Σύμφωνα με τη Metroscopia το 80% των πολιτών πιστεύει ότι οι βουλευτές του κοινοβουλίου δεν τους εκπροσωπούν, ενώ το 85% πιστεύει ότι οι βουλευτές και οι τραπεζίτες είναι ανέντιμοι. Η διαφθορά και η κυρίαρχη αίσθηση της ασυδοσίας των φορολογικών και χρηματοοικονομικών εγκλημάτων είναι αρκετά ζοφερή.
Για να το αντιμετωπίσουμε αυτό δεν πρέπει να επεξεργαστούμε μόνο εφικτές προτάσεις και στις δύο αυτές πλευρές, μα ένα πολιτικό και οικονομικό σχέδιο που να είναι εφικτό και ουσιαστικά διαφορετικό από αυτό που προωθεί η κυβέρνηση στη φυγή της. Απλά, δεν αρκεί μόνο να βάλεις πάνω στο τραπέζι μια συνταγματική διαδικασία και ένα εναλλακτικό οικονομικό μοντέλο σε σχέση με το σημερινό. Πάνω από όλα έχουμε την ανάγκη να συγκεντρώσουμε όλη τη δυσαρέσκεια που έχει δημιουργηθεί και να τη μετατρέψουμε σε μια καταλυτική δύναμη για την κοινωνική και οικονομική αλλαγή. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να δημιουργήσουμε μια κοινωνική βάση.
Πράγματι, για να πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε διαδικασία αλλαγών πρέπει να υπάρχει μια συμφωνία και η ύπαρξη μιας κοινωνικής βάσης, μια συλλογικότητα που να συμμερίζεται ορισμένες αντικειμενικές συνθήκες, μια ευρεία συνοχή και ένα επαρκή βαθμό παρέμβασης.
Πρόκειται στην ουσία να αναγνωρίζουν οι πολίτες που πλήττονται από τις μειώσεις μισθών, τις περικοπές των δημοσίων υπηρεσιών και τις κατασχέσεις και εξώσεις σπιτιών ότι οι αιτίες όλων αυτών των διαφορετικών αιτιών είναι κοινές. Να συμμερισθούν, για να το πω με άλλη μορφή, μια πολιτική διάγνωση ότι κάτι δεν πάει καλά και πως κάτι λείπει. Από αυτό το σημείο εκκίνησης θα πρέπει να προσπαθήσουμε να στηρίξουμε τη συνοχή των πολιτών γύρω από ένα πολιτικό και οικονομικό σχέδιο, και εάν υπάρχει και μια οργάνωση αυτού του σχεδίου, ότι θα ήταν εφικτό να το θέσει σε κίνηση και διαδικασία αλλαγής.
Αυτός ο θεωρητικός προσανατολισμός συγκρούεται σε ένα διεστραμμένο εμπόδιο του σημερινού πολιτικού συστήματος. Το γεγονός ότι η θέληση του λαού διαμεσολαβείται από τα πολιτικά κόμματα, τα οποία προκαλούν μια συνοχή με άλλο τύπο αξιών. Με άλλα λόγια τα κόμματα λειτουργούν σαν κεντρομόλες δυνάμεις της απογοήτευσης των πολιτών και καταφέρνουν να απορροφήσουν τις δυνάμεις που είναι απαραίτητες για τη σύσταση και διαμόρφωση της κοινωνικής βάσης, η οποία φυσικά θα πρέπει να είναι πιο ευρεία από αυτή που δυνητικά μπορούν να φθάσουν τα ίδια αυτά κόμματα στις σημερινές συνθήκες.
Στην πράξη αυτό οδηγεί σε ένα πόλεμο ακρωνυμίων, που κάθε ένα παρουσιάζεται σαν να έχει τα καλύτερα εργαλεία της αλλαγής. Έτσι η συζήτηση μετατοπίζεται από το πλαίσιο, το ιδεολογικό σχέδιο, προς τη μορφή, τα ακρωνύμια και την πολιτική τοποθέτηση ή την πολιτική ταυτότητα σε ένα κόμμα. Ως εκ τούτου, άτομα που σε άλλες συνθήκες θα μοιράζονταν πολιτικούς χώρους βρίσκονται να αντιπαρατίθενται διαμέσου της διαμεσολάβησης των πολιτικών κομμάτων και του εκλογικού κύκλου.
Σε άλλες χώρες αυτή η πραγματικότητα οδήγησε στην κατάρρευση ενός μεγάλου τμήματος των πολιτικών κομμάτων, ανοίγοντας καινούργιους χώρους σε νέα σχέδια αλλαγών, όπως στον Ισημερινό, τη Βολιβία ή τη Βενεζουέλα, ή σε νέα κόμματα που κληρονόμησαν τις παλιές πρακτικές, όπως στην Ιταλία. Το προφίλ που καταγράφεται σήμερα στην Ισπανία έχει το σταδιακό αλλά συνεχή κατακερματισμό των δύο μεγάλων κομμάτων, κυρίως με το έντονο επίπεδο της απώλεια της ταυτότητας του Σοσιαλιστικού Κόμματος.
Αυτό που πρέπει να κάνουμε, κατά τη γνώμη μου, είναι να προσπαθήσουμε να μετατρέψουμε πολιτικά εργαλεία, όπως της Ενωμένης Αριστεράς, σε στοιχεία καταλύτη της δημιουργίας μιας κοινωνικής βάσης που χρειαζόμαστε. Εάν αγνοήσουμε την προηγούμενη ανάλυση μπορεί να μετατρέψουμε την Ενωμένη Αριστερά σε ένα κόμμα που να περιορίζεται να βλέπει να περνάνε από μακριά οι διαδικασίες των αλλαγών, που δεν θα είναι απαραίτητα θετικές, που θα τις δρομολογούν τότε άλλοι πολιτικοί παράγοντες.
Η Ενωμένη Αριστερά θα πρέπει να φιλοδοξεί να γίνει το εργαλείο που θα ενεργοποιήσει τη δημιουργία της κοινωνικής βάσης, χωρίς να ισχυρίζεται ότι αποτελεί το ηγετικό κέντρο της αλλαγής. Αυτό το κέντρο ανήκει στα άτομα που η ιδεολογία τους αναζητεί αυτή την αλλαγή. Άλλες συλλογικότητες, οργανωμένες στην ιδεολογική περιφέρεια της Ενωμένης Αριστεράς, αποτελούν τμήμα αυτής της δυνητικής κοινωνικής βάσης που έχουμε ανάγκη και, συνεπώς, αποτελούν επίσης συντρόφους μας στο ταξίδι.
Πρέπει να τα σπάσουμε με τις παλιές πρακτικές και νοοτροπίες του παρακμιακού πολιτικού συστήματος. Ο αγώνας δεν μπορεί να δοθεί θέτοντας αντιμέτωπες ονόματα, υπογραφές ή σημαίες, αλλά ιδέες. Αυτό συνεπάγεται ότι θα πρέπει να δεχτούμε επίσης ότι υπάρχει ένα τμήμα πολύ μεγάλο της κοινωνικής βάσης του Σοσιαλιστικού Κόμματος, που είναι εξίσου αναγκαία.
Η πρόσφατη αποδοκιμασία της Μπεατρίθ Ταλεγκόν, που είναι ηγετικό στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων της 16ης Φεβρουαρίου θέτει ανάγλυφα το γεγονός ότι έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να κάνουμε. Γιατί, χωρίς αμφιβολία, πρέπει να καταπολεμήσουμε την υποκρισία και τον οπορτουνισμό όσων, όπως του σοσιαλιστή Λόπεθ Αγκιλάρ, που ανήκαν σε μια κυβέρνηση που διευκόλυνε τις κατασχέσεις και εξώσεις και τώρα υποστηρίζουν τα αντίθετα. Αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι πολλά στελέχη και ψηφοφόροι του Σοσιαλιστικού Κόμματος δεν είναι υπεύθυνοι για τις άτιμες πολιτικές που προώθησαν τα ηγετικά στελέχη του κόμματός τους.
Στη Γερμανία και τη Γαλλία, σημαντικοί σοσιαλιστές ηγέτες, γεμάτοι με ειλικρίνεια έκαναν ένα άλμα προς τα εναλλακτικά σχέδια του Die Linke και το γαλλικού Μετώπου της Αριστεράς. Στην Ελλάδα η κοινωνική βάση του ΣΥΡΙΖΑ προέρχεται επίσης, και λογικά, κατά το μεγαλύτερο τμήμα της από την κοινωνική βάση του παλιού ΠΑΣΟΚ. Τόσο στις πρόσφατες εκλογές στη Γαλικία όσο και στη Καταλονία οι ψήφοι της Εναλλακτικής Γαλικίας και της Πρωτοβουλίας για την Καταλονία-Ενωμένη Αριστερά προέρχονταν από τη παλιά κοινωνική βάση των σοσιαλιστών. Αυτή η ομαδοποίηση και συνοχή δυνάμεων πιθανώς παράγει άκρως ενδιαφέροντες καταστάσεις που ενθαρρύνουν περισσότερο τους ανθρώπους να συμμετάσχουν σε ένα σχέδιο αλλαγής της κοινωνίας, αντιλαμβάνοντας την ενότητα και την αποτελεσματικότητά του.
Συνεπώς, θα ήταν άδικο και αντιπαραγωγικό να στιγματίζουμε όσους ανήκαν ή ψήφιζαν κόμματα και οργανώσεις που εκπροσωπούν σήμερα το μεγάλο κεφάλαιο και τον πιο άγριο νεοφιλελευθερισμό, δεδομένου ότι οι αλλαγές δεν πραγματοποιούνται από τους μειοψηφικούς χώρους, αλλά από αυτή τη κοινωνική βάση που αναφέραμε. Η δουλειά είναι να οικοδομήσουμε αυτή την κοινωνική βάση γύρω από ένα πολιτικό και οικονομικό σχέδιο, δηλαδή, γύρω από ένα ιδεολογικό σχέδιο.
* Ο Αλμπέρτο Γκαρθόν είναι βουλευτής της ισπανικής Ενωμένης Αριστεράς, συμμετέχει στην Εκτελεστική Προεδρία και την Ομοσπονδιακή Εκτελεστική Επιτροπή του κόμματος. Είναι υπεύθυνος Οικονομικής πολιτικής και εκπρόσωπος του κόμματος στις Επιτροπές Οικονομίας, Οικονομικών και Προϋπολογισμού της βουλής.
Γεννήθηκε στη Γαλικία το 1985, αλλά μεγάλωσε στην Ανδαλουσία. Σπούδασε οικονομικά και αποτέλεσε ηγετικό στέλεχος του κινήματος των Αγανακτισμένων.
Μετάφραση: Α. Παναγόπουλος
