Του Κυριάκου Π. Λουκάκου
12 ολόκληρα χρόνια έμεινε ο αρχιμουσικός Christian Thielemann (Κρίστιαν Τήλεμαν) μακριά από τον «Τριστάνο και Ιζόλδη»! Κι ας είχε τιμηθεί, μετά την επιτυχημένη αναβίωση του 2003 στην Κρατική Όπερα της Βιέννης, με την εμπορική κυκλοφορία των παραστάσεων της υπερτετράωρης Handlung που μετέβαλε την ιστορία του λυρικού θεάτρου και της μουσικής εν γένει (DG CD DDD 0289 474 9742 4 GH 3). Το ομολόγησε ο ίδιος ο παλαιογερμανικής ροπής μαέστρος στους έκπληκτους ακροατές της απευθείας μεταδόσεως της επίσημης πρεμιέρας του Φεστιβάλ Μπάυρώιτ 2015, μέσω των έγκυρων μικροφώνων της Βαυαρικής Ραδιοφωνίας (25.07.2015, τοπική ώρα 15.00): Το δέος της επαφής του με αυτή την ψυχολογική παρτιτούρα υπήρξε τόσο έντονο, ώστε να τον οδηγήσει στην αποχή από τη «δίαιτά» της επί τόσο μακρό χρονικό διάστημα! Κατά τη διάρκεια της ίδιας εκπομπής, πέραν των εθιμικών δηλώσεων του εκπροσώπου Τύπου του Φεστιβάλ Peter Emmerich (Πέτερ Έμμεριχ), αλλά και των επίσης καθιερωμένων πλέον εκείνων της ομοσπονδιακής καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ, που επανέρχεται με τη συνέπεια προσκυνητή στον χώρο κατά τα ήδη πολλά έτη της πρωθυπουργικής θητείας της, επιβεβαιώσαμε, διά χειλέων της ίδιας της διευθύντριας του Φεστιβάλ Katharina Wagner (Καταρίνα Βάγκνερ), ότι η πολυαναμενόμενη σκηνοθεσία της, που εγκαινίασε το εφετινό Φεστιβάλ, ήταν αποτέλεσμα εντατικής συνεργασίας της με τον Τήλεμαν. Με βάση τα δεδομένα αυτά, λοιπόν, και σε αντίστιξη με τη «στρογγυλή τράπεζα» κριτικών που «συνεδρίασε» στον αέρα από το ραδιόφωνο της BR - Klassik αμέσως μετά το τέλος της πρεμιέρας, πρεσβεύουμε σθεναρά το ιδιαίτερο συνολικό ενδιαφέρον της παραγωγής αυτής, συντηρώντας ωστόσο την κεφαλαιώδη επιφύλαξη που, κατά τη γνώμη μας, συνέτεινε καθοριστικά στη χλιαρή υποδοχή της από τους Γερμανούς συναδέλφους μας.
Όπως είχε συμβεί και με την πρώτη μελοδραματική απόπειρα της Βάγκνερ για τον Πράσινο Λόφο, τους «Αρχιτραγουδιστές της Νυρεμβέργης», έτσι και εν προκειμένω διαπιστώσαμε μιαν εκ μέρους της αντιπαράσταση βάθους τόσο με τον υποκείμενο μεσαιωνικό μύθο όσο και με το ποιητικό κείμενο του προπάππου της που εν πολλοίς τον ακολουθεί. Πυρήνας της νέας ανάγνωσης, που η 37χρονη σκηνοθέτις επιχειρεί, είναι η ψυχαναλυτική προσέγγιση της σχέσης Τριστάνου και Ιζόλδης μέσω παραδοχών μιας μεταφροϋδικής οπτικής που αποκρούει τον παράλογο ρόλο ενός μαγικού φίλτρου ως ακόμη και αφορμής για μια μη συμβατική, μη ηθική, αλλά έως θανάτου βαθιά, ερωτική σχέση. Για να το επιτύχει αυτό, η Βάγκνερ δεν ακροβατεί εκτός κειμένου, όπως υπολαμβάνει ο επιπόλαιος θεατής, αλλά ανατρέχει προσεκτικά στη διήγηση της Ιζόλδης της α' πράξης όπου ανιχνεύονται συναισθήματά της, ήδη από το παρελθόν, για τον ευρισκόμενο στο έλεός της τραυματία Τριστάνο, δολοφόνο του μνηστήρα της Μόρολντ. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που ώθησε την Ιζόλδη σε αυτή τη στάση; Τι άλλο, μάς αφήνει να εικάσουμε η Βάγκνερ, παρά η αποδέσμευσή της από μια μνηστεία ανεπιθύμητη καθότι καταναγκαστική, ακριβώς όπως ο γάμος προς τον οποίο η νέα σύρεται τώρα από τον επανελθόντα Τριστάνο. Έναν Τριστάνο, παρεμπιπτόντως, ήδη πλέον επαρκώς συνειδητοποιημένο για τα συναισθήματά του, ώστε να αποφεύγει συστηματικά την ακρόαση που η Ιρλανδή πριγκίπισσα του ζητεί απεγνωσμένα ενώ σιμώνουν στις απόκρημνες όχθες της Κορνουάλης.
Με ένα coup de genie, λοιπόν, η αντάμωσή τους, λίγο πριν από την έγγαμη δέσμευση της Ιζόλδης, παρακάμπτει προσχήματα και εκδηλώνεται ευθύς με ένα παθιασμένο όσο και απελπισμένο φιλί - το φίλτρο χύνεται επιδεικτικά στο έδαφος! Στο εξής οι έκνομοι εραστές ζουν στο περίκλειστο σύμπαν πραγματικής φυλακής, όπως αυτή που παριστά το σκηνικό της β' πράξης. Ούτε καν η επιδεικτική παρακολούθησή τους με προβολείς στρατοπέδου δεν τους αποτρέπει από την αυτοκαταστροφική όσο και αναπόδραστη παραφορά της μοιραίας συνεύρεσης. Και βέβαια ακόμη και ο κατά το κείμενο αγαθός και «απατημένος» σύζυγος, ο βασιλιάς και θείος του Τριστάνου Μάρκε, αντιμετωπίζεται, στο πλαίσιο της παραγωγής αυτής, ως συνήθης εκπρόσωπος μιας σεξιστικής εξουσίας, απεχθούς ακόμη και στον λεκτικά συμπαθή πατερναλισμό της. Τι πιο φυσικό, λοιπόν, σε ένα παρόμοιο πλαίσιο ασφυξίας του πραγματικού έρωτα, από την παρουσίαση του θανάτου αγάπης της Ιζόλδης ως μεταφοράς του ισόβιου εφεξής εγκλεισμού της στα δεσμά ενός ανεπιθύμητου γάμου με τον άντρα - κύρη και βασιλιά της;
Η πραγμάτωση της ιδέας, ωστόσο, αξιοσημείωτα διεισδυτικής και συνεκτικής, υπονομεύεται σημαντικά από ένα σκηνικό περιβάλλον (Frank Philipp Schlößmann και Matthias Lippert) μονίμως σκοτεινό, μέλαν ή φαιό, και από ενδυματολογία (Thomas Kaiser) φονική κάθε ρομαντικής ύψωσης, με συνέπεια την κοπιώδη παρακολούθηση όχι μόνο στο θέατρο, αλλά και στο πλαίσιο της τηλεοπτικής λήψης. Συνεχίζεται...
Σ.Σ. Απολύτως ερήμην μας ο "δαίμων" του τυπογραφείου θεώρησε καλό να παρέμβει στο κείμενο της 20.09.2015 και να αλλάξει αυθαίρετα την ιδιότητα του αείμνηστου Wieland Wagner (Βήλαντ Βάγκνερ) από σκηνοθέτη σε... διευθυντή ορχήστρας. Ουδέν ανακριβέστερον...
