Του Κοσμά Κέφαλου
Χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη αντιστασιακή πράξη κατά του ναζισμού στην Ευρώπη!
Τον Μάιο του 1941 στην κατεχόμενη Ελλάδα η πολεμική γερμανική σημαία κυματίζει στην Ακρόπολη. Δύο παιδιά, ο Λάκης Σάντας, που έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα πριν από τέσσερα χρόνια, και ο Μανώλης Γλέζος, σχεδιάζουν ένα παράτολμο επιχείρημα. Να κατεβάσουν από τον Ιερό Βράχο τη σβάστικα.
Προστρέχουν στην Εθνική Βιβλιοθήκη και μελετούν χάρτες, σχεδιαγράμματα, σπηλιές, μονοπάτια. Επιλέγουν την πρόσβαση από το Πανδρόσειον Άντρον.
Το πρωί της 30ής Μαΐου 1941 ακούνε από το ραδιόφωνο ότι η Κρήτη είχε πέσει. Το ίδιο βράδυ σκαρφαλώνουν στην Ακρόπολη. Όπως περιγράφει ο Σάντας, «κάτω μας το βάραθρο άνοιγε το μαύρο του στόμα να μας καταπιεί στο πρώτο ξεγλίστρημα. Σαράντα μέτρα κάτω κατέβαινε η σπηλιά και κατόπιν ανοιγότανε το χείλος ενός ξεροπήγαδου, άλλα καμιά δεκαριά μέτρα».
Αφήνουν σκόπιμα τα δαχτυλικά τους αποτυπώματα στον ιστό της σημαίας, ώστε να μην ενοχοποιηθούν όσοι είχαν πρόσβαση, και κρύβουν τη σημαία σε μια κρύπτη, στο πηγάδι που τάιζαν οι αρχαίοι Αθηναίοι τον άνθρωπο - φίδι, τον Εριχθόνιο (σύμφωνα με έναν από τους πιο απολαυστικούς ελληνικούς μύθους, ο Ήφαιστος, απατημένος από τη γυναίκα του Αφροδίτη, πόθησε την Αθηνά και προσπάθησε να έρθουν σε ερωτική επαφή. Εκείνη τον απέκρουσε, αλλά στην πάλη το σπέρμα του θεού χύθηκε πάνω στον μηρό της. Σκούπισε το πόδι της και έριξε το σπέρμα στη γη, από όπου γεννήθηκε ο Εριχθόνιος -προάγγελος της τεχνικής γονιμοποίησης; Αργότερα η Αθηνά θα τον θηλάσει με θεϊκό γάλα και θα τον καταστήσει αθάνατο).
Η σημαία δεν βρέθηκε ποτέ, παρά τις προσπάθειες της Μελίνας Μερκούρη στις αρχές της δεκαετίας του '80, αφού, λόγω των ιδιαιτεροτήτων του σπηλαίου, περαιτέρω αναζήτηση θα έθετε σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Ίσως έμελε το μισητό σύμβολο να αποτελεί το έσχατο γεύμα του μυθικού Εριχθόνιου.
Επιστροφή στην κατοχική Αθήνα, με τον λαό να αναθαρρεί και να κυκλοφορούν φήμες ότι οι κατακτητές φεύγουν. Η γερμανική βαρβαρότητα εκδηλώνεται με διώξεις, εκδικητικό μένος, ακόμα και με την εκτέλεση των φρουρών της σβάστικας.
Η λογοκριμένη «Βραδυνή» θα γράψει ότι «αυτοί που υπεξήρεσαν την σημαίαν του Νέου Ράιχ, που εδημιούργησεν η μεγαλοφυής διάνοια του Αδόλφου Χίτλερ, δεν είναι δυνατόν να ήσαν Έλληνες που αγαπούν το Έθνος των».
Αναζήτηση των ενόχων για παραδειγματική τιμωρία με θανατική ποινή. Οι δύο 19χρονοι φοιτητές, που οι φίλοι τους χαρακτήριζαν ήσυχους, που δεν καυγάδιζαν και (άκουσον - άκουσον) δεν κάπνιζαν, δείχνουν να το διασκεδάζουν. Σαν να παίζουν κρυφτό!
Ο Λάκης Σάντας (22 Φεβρουαρίου 1922 - 30 Απριλίου 2011) εντάσσεται το 1942 στο ΕΑΜ και στην ΕΠΟΝ και βγαίνει στο βουνό με τον ΕΛΑΣ. Παίρνει μέρος σε μάχες στην Αιτωλοακαρνανία, τη Φθιώτιδα και την Αττικοβοιωτία. Επικεφαλής αντάρτικου τμήματος στα Δεκεμβριανά, θα συλληφθεί και θα εκτοπιστεί στην Ικαρία και τη Μακρόνησο.
Ενεργός πολίτης, πάντα στην Αριστερά, αλλά έξω από κόμματα και εξουσίες, ο Λάκης Σάντας θα διωχθεί από τις μετακατοχικές κυβερνήσεις και αργότερα από τη Χούντα, δεν θα ζητήσει ποτέ τίποτα, αλλά θα απολαύσει την αγάπη των δικών του ανθρώπων, την ανεκτίμητη φιλία των συντρόφων του, τον σεβασμό του κόσμου.
Πάντα διακριτικός, αποφεύγει τα επόμενα χρόνια την προβολή, αλλά θα κάνει μια εξαίρεση επισκεπτόμενος σχολεία και συζητώντας με παιδιά. Κάποια φορά, ένα "πρωτάκι" του ρώτησε ψιθυριστά στο αυτί: «Δεν φοβήθηκες;», για να λάβει την απάντηση: «Πώς; Βεβαίως και φοβήθηκα. Άμα δεις κανέναν και σου πει ότι δεν φοβάται, λέει ψέματα. Όλοι φοβόμαστε. Όλοι. Αλλά όταν πρέπει να γίνει, πρέπει να το κάνουμε. Εκεί ξεχωρίζουν οι άνθρωποι».
