Ο Λευτέρης Βογιατζής και η Βίκυ Μοσχολιού σε μια ιδιότυπη συγκατοίκηση "από 'κεί ψηλά", για έναν ολόφρεσκο δίσκο που θ' αρχίσει ν' ακούγεται από τις 5 Μαρτίου. Η Λούλα Αναγνωστάκη να δίνει τον τίτλο "Άι λόβε γιου" στην παράσταση με αποσπάσματα από έργα της που στις 10 Μαρτίου εγκαινιάζει ως θεατρική σκηνή το πατάρι στον 3ο όροφο του Ιδρύματος Κακογιάννης.
Ο Λέανδρος Πολενάκης αποφαίνεται από τις σελίδες της "Αυγής" ότι: "Όταν έχω εσένα" κάτι νέο συμβαίνει στην επιθεώρηση. Και ο Σταμάτης να συνθέτει, να σκηνοθετεί, να τραγουδά και φορώντας το κόκκινο παλτό του να εκφωνεί καθημερινά τον πανηγυρικό της κρυμμένης ελπίδας.
Ο γνωστός συνθέτης, πολυπράγμων και πληθωρικός, παρουσιάζει τον καινούργιο του δίσκο "Stamdoc 14 Η λειτουργία των πόλεων" στις 5 Μαρτίου από ένα καινούργιο, φτιαγμένο επί τούτου ιστότοπο, και πέντε ημέρες μετά επαναλαμβάνει το αφιέρωμα στη Λούλα Αναγνωστάκη με αποσπάσματα από τα έργα της "Σε σας που μ' ακούτε", "Αντόνιο ή το μήνυμα", "Η πόλη", "Διαμάντια και μπλουζ", "Ο ήχος του όπλου" και ολόκληρο το έργο "Ο ουρανός κατακόκκινος" με την Ελένη Ουζουνίδου και τη συμμετοχή του Χρήστου Γεροντίδη.
Με αυτές τις αφορμές μας και ένα ζευγάρι κίτρινα γυαλιά έφτασε τις προάλλες στην "Αυγή" και συζητήσαμε για κείμενα, τραγούδια, μουσικές, τη μία και ομοούσιο Αριστερά, για τα χρόνια του στο σχολείο και τη φωνή των καλλιτεχνών, για τον "Αντόνιο Τσεχωφόπουλο" και τη σωτηρία μιας παράστασης, για την τέχνη και τον φασισμό, για όλα όσα μιλιούνται ή αποσιωπούνται στις μέρες μας.
Συνέντευξη στην Πόλυ Κρημνιώτη
* Έχετε πει ότι ο αγαπημένος σας συγγραφέας είναι ο Γιώργος Χειμωνάς. Τον Μάρτιο επανέρχεστε στο έργο της Λούλας Αναγνωστάκη. Ποια σημασία παίρνουν τα σπουδαία σε μια εποχή σαν τη σημερινή;
Σηματοδοτούνται ξανά τα νοήματα, επαναπροσδιορίζεται ο μύθος και ξαναγεννιούνται αισθήματα για τους νεότερους πάρα πολύ χρήσιμα για τις ζωές τους. Π.χ στον "Αντώνιο ή το μήνυμα" η ηρωίδα περιγράφει την είσοδο των φασιστών στο σπίτι της (προηγούμενη Χούντα). Η ίδια σκηνή αυτή τη στιγμή, σε άλλο χρόνο, σηματοδοτεί τον επόμενο φασισμό. Σημασία έχει για τον άνθρωπο που ερμηνεύει στο τώρα τα κείμενα αυτά, να τολμήσει να τα δει και να τα ακούσει στον παρόντα χρόνο τους.
* Τι άλλο οφείλουμε να ακούμε στον παρόντα χρόνο;
Καταρχήν τη φωνή της απόγνωσης, τον ήχο της ελπίδας και τα τραγούδια που γεννιώνται πίσω από τον λόφο με τα σκουπίδια.
* Τώρα σ' αυτή τη λερωμένη εποχή, με τόσα σκουπίδια γύρω μας, πώς ορίζεται η αισθητική;
Θεωρώ με τον όρο βασική καθαριότητα. Δηλαδή καθαρό στόχο, καθαρά αισθήματα, καθαρό ήχο, καθαρά ρούχα, καθαρά νοήματα. Προτιμώ, δηλαδή, πριν αποφασίσουμε πώς θα φωτίσουμε μια σκηνή να είναι όλα ευδιάκριτα στο κανονικό φως. Πιστεύω ότι αυτή τη στιγμή όλοι μας σαν αποδέκτες ενός καλλιτεχνικού αποτελέσματος, το πρώτο που έχουμε ανάγκη είναι, να είναι το φαΐ καθαρό. Και το επόμενο τι το κάνουμε παίρνοντάς το μαζί μας. Περάσαμε μια μεγάλη εποχή δοκιμής και αναίρεσης αισθητικών τάσεων και αυτή τη στιγμή, αυτό που καταλαβαίνω ότι πρέπει να δώσει ένας δημιουργός είναι καθαρό νερό, καθαρό ψωμί, δηλαδή το πιο δύσκολο.
* Πώς ορίζεται το καθαρό νερό και το καθαρό ψωμί;
Ξανακοιτάμε τις πηγές. Η υπαγωγή σε κείμενα και ήχους από τα χρόνια που οι ζωές και οι κοινωνίες είχαν νοικοκυριό ή το να ξανακοιτάξεις τους αρχαίους, τα μεγάλα κινήματα τέχνης στην Ευρώπη και τον σουρεαλισμό, θα επισημάνω, να ξαναβρείς τα νήματα που μπορούν να σου φτιάξουν ένα καθαρό καινούργιο κόκκινο, να μια ωραία σκέψη, είναι κάτι. Αισθάνομαι ότι μόνο μέσα από τη σύγκρουση με το δεδομένο μπορεί να γεννηθεί κάτι καινούργιο. Και αυτή τη στιγμή η διαφορά είναι ορατή. Ξέρουμε ποιοι είναι οι εχθροί.
* Ξέρουμε και ποιοι είναι οι σύμμαχοι;
Όταν βρεις έναν πεσμένο άνθρωπο στο πεζοδρόμιο, δεν ρωτάς τι ψήφισε τον σηκώνεις να τον πας στο νοσοκομείο. Όποιος σε βοηθήσει σ' αυτό είναι σύμμαχος. Για μένα αυτή είναι η προτεραιότητα της τέχνης αυτή τη στιγμή. Γιατρεύουμε, κάνουμε την ένεση αδρεναλίνης και αφήνουμε ελεύθερο τον παίκτη δείχνοντας, όσο πιο ήσυχα μπορούμε, τον δρόμο που βγάζει στην εξοχή.
* Πάντα σας άρεσε να μιλάτε με παραβολές;
Νομίζω ότι αυτό είναι η δουλειά της τέχνης. Μόνο που τώρα η δύναμη του μεγάλου κόκκινου παραμυθά μέσα σε μια απελπισμένη κοινότητα μιας ευλογημένης πατρίδας μπορεί να παίξει ξεσηκωτικό, ουσιαστικό ρόλο στην ψυχική ανάταση, μες στα σπίτια μας πάνω απ' όλα, δεδομένου ότι αυτή τη φορά ο εχθρός "εμφώλευσε" δυναμικά μέσα στον κοινωνικό ιστό και έγινε μια επικίνδυνη, κακή υγρασία που ρήμαξε τους στίχους και πέσαν προς τα μέσα.
* Διεκδικείτε για τον εαυτό σας τον ρόλο του κόκκινου παραμυθά;
Δεν είμαι μόνος μου, είμαστε πολλοί. Ένιωσα την Κυριακή στου Ψυρρή με το κόκκινο παλτό μου, μ' έναν ηλεκτρικό πιτσιρικά δίπλα μου, μ' έναν ενισχυτή κι ένα μικρόφωνο, ότι μπορεί ένα τραγούδι, και όχι απαραίτητα επαναστατικό, αλλά συναισθηματικό, να οδηγήσει ένα πλήθος απελπισμένων έξω από τη Βουλή. Ένιωσα δηλαδή ότι η σχέση που ανάβει ανάμεσα στον καλλιτέχνη και στο κοινό για να εκραγεί ένας πυρήνας, στην ουσία έχει να κάνει με το πόσο ο καλλιτέχνης αντέχει να ερημώσει από το εγώ του και να γίνει ο καθρέφτης των ανθρώπων που έχει απέναντί του. Αυτό προϋποθέτει γενναιοδωρία, αγάπη για τους ανθρώπους απ' όπου κι αν προέρχονται και συνείδηση της ομαδικής απελπισίας που μας ενώνει δυνατά μέσα από ένα τραγούδι (έργο τέχνης). Θέλω να πω δηλαδή ότι ο κόσμος σου δίνει τη γλώσσα, εσύ τη διαχειρίζεσαι.
* Αισθάνεστε ότι αυτή η διάδραση ακουμπάει πολλούς καλλιτέχνες σήμερα στη χώρα μας;
Νομίζω όλοι θέλουν. Δεν είναι αρκετό να δίνεις απ' αυτό που σου περισσεύει. Στη φάση αυτή πρέπει να δίνεις κυρίως, από αυτό που δεν σου περισσεύει. Αυτό φαίνεται ότι δεν έχουν το θάρρος να το κάνουν όλοι, φοβίζει το γεγονός ότι δεν υπάρχει "αγορά" να σου εξασφαλίσει το αυριανό μισθίο. Είναι λίγο συγκρατημένοι κάποιοι, γιατί δεν γνωρίζουν με ποια εξουσία θα συναλλαχθούν αύριο. Παρ' όλα αυτά έχουμε δείγματα στην τέχνη με κοσμοσυρροή του λαού απαξάπαντα, πασών ηλικιών, σε παραστάσεις, όπως η "Αγία Ιωάννα των σφαγείων" του Μπρεχτ με σκηνοθέτη τον Μαστοράκη, η "Ανάκριση" του Πέτερ Βάις με τον Καζάκο, η Μακρόνησος με 6.500 θεατές για τον Μίκη τον Σεπτέμβριο, που δεν χρειάστηκε κανενός είδους μειν στριμ υποστήριξη εκτός από την πληροφορία που διαδίδεται από σπίτι σε σπίτι και από γειτονιά σε γειτονιά, όπως συμβαίνει και με μας φέτος. Δηλαδή υπάρχει ένα σιωπηλό περιστεράκι που λέει το μυστικό στον αέρα και η δουλειά γίνεται.
Το "Άλλη πόλη μες την πόλη" το 'γραψε η Νικολακοπούλου το 1988. Κάποιοι το ακούσαμε, κάποιοι δεν θέλουν να το ακούσουν ποτέ. Όσοι δεν συντονιστούν μ' αυτό το υπόγειο ρεύμα που οδηγεί όλη τη νότια Ευρώπη αυτή τη στιγμή σε μια μεγάλη σύγκρουση με το κατεστημένο της τραπεζοχούντας και των κυβερνητικών και εκδοτικών τσιρακίων της είμαι βέβαιος ότι θα πάνε στα σκουπίδια της Ιστορίας. Και αυτά τα σκουπίδια θα είναι μη ανακυκλώσιμα. Θα παγώσουν στον χρόνο οι εικόνες τους, φρικτά γλυπτά τις εποχής των Μνημονίων.
* Μπορεί να υπάρχει στρατευμένη, στρατευμένος καλλιτέχνης;
Στρατευμένη τέχνη είναι ακόμα κι ένα μεγάλο ερωτικό τραγούδι που σε τροφοδοτεί με έρωτα και ελπίδα για να τον ζήσεις. Αυτό το αύριο μόνο ο έρωτας μπορεί να στο γεννήσει, κανένα πολιτικό κόμμα, κανένα πολιτικό πρόγραμμα, καμιά πολιτική εξαγγελία, κανένα κανάλι, καμιά εφημερίδα. Γι' αυτό και πάντα για τους Έλληνες ψηφοφόρους το σημείο αναφοράς τους στην προτίμηση είχε να κάνει και με τον ερωτισμό που εκπέμπει ένα πολιτικό πρόσωπο.
* Γι' αυτό υποστηρίζετε ΣΥΡΙΖΑ;
Δεν προμοτάρω ΣΥΡΙΖΑ, προμοτάρω την Αριστερά. Και καμαρώνω που αυτή τη στιγμή ένας Έλληνας πολιτικός, νέος, χαίρει εκτίμησης σ' όλο το αριστερό ευρωπαϊκό τοπίο. Είμαι αριστερός από σπίτι και σκυλί από μαντρί.
* Σε ποιο σχολείο πήγατε;
Στο μεικτό Γυμνάσιο Γλυφάδας. Χούντα. Μας πήγανε στο τμήμα για τη γιορτή τελειοφοίτων που θα συγκέντρωνε χρήματα για την εκδρομή μας, επειδή ανεβάζαμε την "Αίτηση σε γάμο" του Τσέχωφ. Κι εκεί ένας καλοπροαίρετος αστυφύλακας μάς πρότεινε ν' αλλάξουμε το όνομα του συγγραφέα για να πάρουμε την άδεια, και κάναμε τον Τσέχωφ Αντώνη Τσεχωφόπουλο, και σώσαμε την παράσταση.
* Και σήμερα η αστυνομία απειλεί μαθητές ότι θα τους αποκλείσει από τις πανελλήνιες επειδή έκαναν κατάληψη. Και μάλιστα σε σχολείο στο Κερατσίνι, στην περιοχή που πριν από μερικούς μήνες η Χρυσή Αυγή δολοφόνησε τον μουσικό Παύλο Φύσσα.
Δεν θα κρατήσει για πολύ αυτό. Υπάρχουν σπίτια Ελλήνων που δεν μασάνε απ' αυτή την απειλή. Υπάρχουν ψυχές που κοιμούνται με την πεποίθηση ότι αυτό το τοπίο θα αλλάξει γρήγορα. Αυτός που σπέρνει πείνα, θερίζει θυμό, προειδοποιούσε ένα κόκκινο γκράφιτι σε ένα κυβερνητικό κτήριο στο Σαράγιεβο αυτήν την εβδομάδα. Υπάρχει χειρότερος φασισμός από τη Χρυσή Αυγή, αυτός που ενεδρεύει στα κέντρα εξουσίας που καμώνονται τους αντιφασίστες. Αυτός είναι ο αληθινός φασισμός, αυτό που φαίνεται είναι η ελεύθερη εικόνα του. Ας το πάρουμε απόφαση ότι όσο κυκλοφορούν ελεύθερα η χουντοκυβέρνηση Σαμαρά, τα κυβερνητικά μιάσματα του πάλαι ποτέ ΠΑΣΟΚ, τα γνωστά μούτρα που είδαμε στους 58, και άλλα σκουπιδαριά, θα έλεγα εγώ με τη γλώσσα μου, κινδυνεύουμε. Οι ζωές μας, το νερό μας, η θάλασσά μας, ο αέρας που αναπνέουμε.
* Τι είναι τέχνη, κύριε Κραουνάκη;
Τέχνη είναι το κόμμα που σε τροφοδοτεί να μιλάς με τους αγγέλους σου, με τα γράμματα και τους ήχους που έχουν καθορίσει την ανθρώπινη ύπαρξη σ' αυτόν τον πλανήτη και που κάνει όλους εμάς που μιλάμε γι' αυτήν, υπηρέτες και χειρόνακτες, πράγμα ιδιαίτερα σημαντικό αυτήν την ώρα, να αποθεωθεί το χειροποίητο και το ομαδικό. Μας βάζει, λοιπόν, υπόχρεους να παρακολουθήσουμε τη μεγάλη στιγμή που ζει η ανθρωπότητα σήμερα, να την τραγουδήσουμε και να την οδηγήσουμε, αν μπορούμε, σε εορταστική έξοδο. Στο μέγα πανηγύρι.
* Τον καινούργιο σας δίσκο - βιβλίο πώς τον ονομάζετε;
"Stamdoc 14 Η λειτουργία των πόλεων". Με ματιά σε ένα ψηλό σημείο πάνω από την πόλη, Υμηττό - Πάρνηθα δεν έχει σημασία, κοιτάζω και τραγουδάω ζωές, σχέσεις και αισθήματα.
* Από ψηλά μπορούν να συγκατοικήσουν ο Λευτέρης Βογιατζής και η Βίκυ Μοσχολιού;
Ναι. Υπήρχαν αυτές οι δύο ιστορικές ηχογραφήσεις, που θεώρησα ακούγοντας συνολικά το υλικό, ότι είχαν θέση σ' αυτή την έκδοση. Ο Βογιατζής στο τραγούδι "Αθήνα" που το έγραψα για την ταινία του Νίκου Παναγιωτόπουλου "Τα οπωροφόρα της Αθήνας" και το είχε τραγουδήσει για τους τίτλους τέλους, και η Βίκυ Μοσχολιού σ' ένα τραγούδι με στίχους του Χαράλαμπου Βασιλειάδη (Τσάντα) παραγγελία του Γιώργου Παπαστεφάνου και του Κώστα Αυγέρη για την τηλεοπτική εκπομπή οι παλιοί μας φίλοι. Είναι σαν να περίμεναν και τα δύο μια τέτοια αγκαλιά καταγραφής μιας εποχής για να ενώσουν τον ήχο τους.
Ο Βογιατζής με ένα πολύ λιτό θεατρικό τζαζίστικο κουαρτέτο και η Μοσχολιού με ένα πιάνο και μένα να της κάνω σεγόντο. Μαζί στον δίσκο και οι νεότεροι της Σπείρας Κώστας Μπουγιώτης και Αναστασία Έδεν, τους οποίους συστήνω με τη βεβαιότητα ότι είναι οι επόμενοι μουσικοί μου συνοδοιπόροι, και έκτακτες συμμετοχές οι Καίτη Ντάλη, Γιώργος Μαργαρίτης, Γιώτα Νέγκα, Γωγό Τσαμπά. Στις 5 Μαρτίου βγαίνει στο Διαδίκτυο το ειδικά φτιαγμένο site που θα συστήνει το υλικό, που θα έχει πολλές εκπλήξεις.
