Η Αθήνα ξάφνιασε τον διεθνή Γάλλο εικαστικό Κριστιάν Μπολτάνσκι, όταν την επισκέφθηκε για πρώτη φορά τον προηγούμενο Απρίλιο. Όπως και πολλοί άλλοι Δυτικοευρωπαίοι, εντυπωσιάστηκε από τη ζωντάνια της πόλης και τον αγώνα των ανθρώπων της να τα βγάλουν πέρα μέσα στις δύσκολες συνθήκες της κρίσης.
Αυτό το ζωντανό βλέμμα των Αθηναίων που τον μαγνήτισε, ο καλλιτέχνης αποφάσισε να το συλλάβει, να το αποτυπώσει και να το αρχειοθετήσει, μέσα από τη φωτογραφία. Όπως άλλωστε λέει και ο ίδιος, "η φωτογραφία αντικαθιστά τη μνήμη". Όταν κάποιος δεν υπάρχει πια, ο μόνος τρόπος να τον θυμηθείς είναι μέσα από τις εικόνες του...
Έτσι, συνέλαβε την ιδέα για μια εγκατάσταση ειδικά σχεδιασμένη για τον εκθεσιακό χώρο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, που έχει ως βασικό δομικό υλικό το βλέμμα των Αθηναίων. Καθώς ο ίδιος δεν φωτογραφίζει ποτέ, συνέλεξε φωτογραφίες ταυτότητας που του παραχωρήθηκαν εθελοντικά, μεγέθυνε τα μάτια τους και δημιούργησε έτσι ένα νέο, in situ, έργο.
Στα Βλέμματα, την έκθεσή του που εγκαινιάζεται στη Στέγη τη Δευτέρα, διαμορφώνει έναν διάδρομο με με μεγάλα λευκά πανιά, τα οποία λειτουργούν σαν οθόνες. Πάνω τους είναι τυπωμένες ασπρόμαυρες φωτογραφίες ανθρώπων κάθε ηλικίας. Ο Μπολτάνσκι μεγεθύνει τα μάτια τους, ενώ το σύνολο φωτίζεται από το υποκίτρινο φως παλιών λαμπτήρων. Παράλληλα, καλεί τους επισκέπτες σε μια συμμετοχική θέαση, προτείνοντάς τους να καταγράψουν τον χτύπο της καρδιάς τους, ο οποίος είναι μοναδικός όσο και το δαχτυλικό αποτύπωμα, συμπληρώνοντας έτσι το αρχείο που ο καλλιτέχνης άρχισε να δημιουργεί το 2008 και το οποίο φυλάσσεται σε ένα νησί της Ιαπωνίας, περιλαμβάνοντας έως τώρα το "βιολογικό αποτύπωμα" 100.000 ανθρώπων!
Μέσα από αυτήν τη σωματική συμμετοχή στο έργο του, με όλες τις αισθήσεις ενεργοποιημένες, ανάμεσα σε βλέμματα που μας κοιτάζουν και τα κοιτάζουμε, επιδιώκει να οδηγήσει τον θεατή του από το ατομικό στο συλλογικό και από το «κοιτάζω» στο «βλέπω», δηλαδή στην κατανόηση και την αυτοσυνειδησία.
Η εμμονή του Μπολτάνσκι στο πρόσωπο, στην ανθρώπινη ύπαρξη, επιτρέπει τον χαρακτηρισμό του ως κατεξοχήν ανθρωποκεντρικού καλλιτέχνη, ενός αρχειοθέτη και τεκμηριωτή του ανθρώπινου αποτυπώματος. Προασπιζόμενος την ακεραιότητα του προσώπου υπερασπίζεται την ανθρώπινη ελευθερία, ανεξαρτήτως καταγωγής, θρησκεύματος ή κοινωνικής προέλευσης.
Αυτό συχνά τον σπρώχνει να ασχοληθεί με την τραυματική εμπειρία και τη μνήμη της, όπως στην εγκατάσταση Reserve στη Βασιλεία, το 1989, όταν γέμισε τα δωμάτια και τους διαδρόμους με φθαρμένα ρούχα αποδίδοντας την ανθρώπινη τραγωδία σε στρατόπεδα συγκέντρωσης ή στο Monument στην Οδησσό, όπου χρησιμοποίησε έξι φωτογραφίες Εβραίων φοιτητών, για να διατηρήσει με αυτό τον τρόπο τη μνήμη των νεκρών.
Ο Κριστιάν Μπολτάνσκι γεννήθηκε στο Παρίσι το 1944, από πατέρα Ρωσοεβραίο και μητέρα καθολική. Άρχισε να ζωγραφίζει το 1958, ενώ το 1960 έγινε γνωστός χάρη στις ταινίες μικρού μήκους που σκηνοθετούσε. Αργότερα στράφηκε προς τη φωτογραφία και άρχισε να πειραματίζεται με τη δημιουργία αντικειμένων από πηλό σε συνδυασμό με άλλα ασυνήθιστα υλικά, κάτι που οδήγησε στη δημιουργία εγκαταστάσεων, με μικτά υλικά και χρήση του φωτός και της σκιάς.
Η έκθεση "Βλέμματα", επιμελήτρια της οποίας είναι η Μαριλένα Καρά, θα παραμείνει ανοικτή στο κοινό από τις 8/10 έως και τις 12/1/2014.
Σ.Κ.
