Συνέντευξη στον Θάνο Μαντζάνα
Ο γεννημένος στην Αθήνα αλλά πολιτογραφημένος Θεσσαλονικέας -αφού εκεί μεγάλωσε και έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του- Μανώλης Φάμελλος ήδη από το '93 που ξεκίνησε (μαζί ακόμα με τους Ποδηλάτες) ξεχώρισε ως απλά...διαφορετικός από τους υπόλοιπους της τότε νέας και εναλλακτικής ελληνικής μουσικής σκηνής. Ακριβώς είκοσι χρόνια αργότερα και περίπου δύο μετά τον τελευταίο, δέκατο κατά σειρά -και έβδομο προσωπικό- δίσκο του «Τι υπάρχει πιο πέρα» ο τραγουδοποιός και ερμηνευτής μπορεί να φαίνεται απών από την επικαιρότητα δηλώνει όμως -και είναι και με το παραπάνω- παρών στο μουσικό γίγνεσθαι, αλλά και στην πνευματική, ακόμα και την πολιτική, ζωή της χώρας μας.
* Ο δίσκος σας του 2000 «Η ευτυχία είναι αυτό...» είχε όχι μόνο μεγάλη κριτική αποδοχή, αλλά και αξιοσημείωτη εμπορική επιτυχία με αποτέλεσμα όλοι σχεδόν να θεωρούν ότι ήσασταν ένα από τα ονόματα που θα πρωταγωνιστούσαν στην ελληνική μουσική βιομηχανία για πολύ καιρό. Δεκατρία χρόνια μετά η εκτίμηση στη δουλειά σας συνεχίζει να αυξάνεται, φοβάμαι όμως ότι κάθε άλλο παρά ισχύει το ίδιο και για την εμπορική απήχησή σας. Πώς το εξηγείτε αυτό, αλλά και πώς σας κάνει να αισθάνεστε;
Δεν έγινε ακριβώς έτσι. Από νωρίς είχα καταλάβει ότι η σχέση μου με το μεγάλο κοινό θα ήταν θνησιγενής ή, ας πούμε, περιστασιακή. Ίσως να μιλούσαμε άλλη γλώσσα, πάντως κάποιες στιγμές καταφέρναμε να συνεννοηθούμε είτε με νοήματα είτε από τα συμφραζόμενα...Όπως και αν έχει, εγώ είμαι ο δρόμος μου και άλλοτε διασταυρώνομαι με την κεντρική λεωφόρο, άλλοτε ορειβατώ και άλλοτε ονειροβατώ. Ένιωθα βέβαια πάντα μια πικρία για το ότι δυσκολευόμουν να παίξω τη μουσική μου με τους όρους μου, αλλά με τα χρόνια έμαθα να ανακαλύπτω νέους όρους και δυνατότητες μέσα στην πραγματικότητα (πάντα διάμεσου της φαντασίας μου) περίπου όπως σε κάποιους γρίφους αναζητούμε μια εικόνα κρυμμένη μέσα σε μια άλλη. Εμείς οι καλλιτέχνες, ξέρεις, είμαστε εξ ορισμού... ρεφορμιστές!
* Στα χρόνια αυτά η Ελλάδα πέρασε απότομα από τη φάση της αναμονής του να γίνει η νέα «Γη της Επαγγελίας» (όπως υποτίθεται ότι θα συνέβαινε με τους Ολυμπιακούς του 2004) σε μιαν άλλη φάση ύφεσης και έντονης κοινωνικής αναταραχής που εκδηλώθηκε για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του '08 και από εκείνη σε μια τρίτη, αυτή της κρίσης, κατά την οποία και τα δύο αυτά φαινόμενα έγιναν εκρηκτικά. Πώς βιώσατε ο ίδιος όλη αυτή την περίοδο και ποια είναι η αίσθηση που σας άφησε;
Μήπως τελικά γίναμε η Γη της Απαγγελίας; Πάντα το ίδιο αρχαίο έπος... Η Ελλάδα -και όχι μόνο- ανέκαθεν ήταν μια Γη της Επαγγελίας και αυτό είναι ωραίο από την άποψη ότι εμπεριέχει μια υπόσχεση και μια διάρκεια, αλλά τα χρόνια της υποτιθέμενης ανόδου ήταν τόσο γεμάτα από το τίποτα, που δεν μπορούσαν να έχουν κανένα αύριο. Τότε λοιπόν όλα μου έμοιαζαν μάταια, αν και τα βλέπω όλα έτσι γιατί είμαι και εκ φύσεως απαισιόδοξος, τώρα αργά και βασανιστικά κάτι κινείται, αν και μοιάζει ακόμα με μια μικρή πεταλούδα που πετάει τυφλή και ζαλισμένη. Νομίζω ότι βρισκόμαστε στην φάση της αφωνίας, είτε μιλούμε είτε σιωπούμε. Ελπίζω σύντομα να δράσει θεραπευτικά και να τραγουδήσουμε ξανά σαν αηδόνια!
* Και τι θα είχατε να πείτε ειδικότερα για τη συγκεκριμένη περίοδο της κρίσης και της συνταγής των Μνημονίων για να τη θεραπεύσουμε;
Στο πνεύμα των παραπάνω θα πρότεινα εμείς οι αριστεροί να ξεκινήσουμε μαζικά λογοθεραπεία, ώστε να απευθυνθούμε στον κόσμο εννοώντας τον σαν ενεργό υποκείμενο και όχι σαν μια μάζα ανθρώπων με φτωχές ξεπερασμένες ιδέες και εδραιωμένες αντιλήψεις και να μην γίνουμε θύματα της «εμπορικότητάς» μας, άσε που είμαστε και επιρρεπείς στην (αυτο)θυματοποίηση! Ξέρω ότι είναι δύσκολο αυτό, αλλά θα είναι ένας ωραίος αγώνας...
* Εξακολουθείτε να νιώθετε «μετέωρος» ανάμεσα στο ελληνικό rock και το εγχώριο λόγιο τραγούδι; Αν ναι εξίσου με παλαιότερα ή έχετε πλησιάσει λίγο περισσότερο τη μια ή την άλλη πλευρά;
Μετεωρίζομαι διαρκώς ανάμεσα σε πολλούς και διάφορους πόλους. Από μικρός ένιωθα πολλά πράγματα δικά μου, αλλά για κάποιο λόγο δεν μπορούσα να τους δοθώ ολοκληρωτικά. Ίσως να μην ήμουν και να μην είμαι ακόμα βέβαια και εγώ ολόκληρος... Και από μόνος μου είμαι κάπως φοβικός και μίζερος, αλλά ευτυχώς με έναν παράξενο τρόπο βρίσκονται στο πλευρό μου άνθρωποι που πιστεύουν σε αυτό που κάνω και χάρη σε εκείνους μπορώ κάποιες φορές να ισορροπώ στον αέρα.
* Αν όντως υφίσταται «Η στιγμή που κρατάει για πάντα», τότε «Τι υπάρχει πιο πέρα»; Τι σας οδήγησε από τον έναν δίσκο στον άλλο, υπάρχει κάποια σχέση / σύνδεση μεταξύ τους;
Υπάρχει μια άλλη χρονικότητα, άρα τα πάντα πρέπει να τα δούμε από την αρχή με νέα μάτια. Θα έλεγα ότι ο πρώτος είναι ένας δίσκος που οδεύοντας προς τα έξω καταλήγει κάπου εντός, ενώ ο δεύτερος πηγαίνοντας προς τα ενδότερα ξαφνικά βρίσκεται στον δρόμο...
* Αυτός ο τελευταίος δίσκος είναι ίσως ο πιο «πειραματικός» σας από ενορχηστρωτικής και γενικότερα ηχητικής πλευράς;
Δεν ξέρω, ίσως να είναι πιο απαιτητικός αλλά πειραματικός όχι, απλώς ήθελα να φτάσω σε αυτό το αποτέλεσμα και η παραγωγή εξελίχθηκε σχετικά γραμμικά. Μάλλον ήταν ένας δίσκος που παίδευα στο μυαλό μου για αρκετό καιρό και ήξερα προς τα που ήθελα να βαδίσω.
* Τα τόσα ταχύτατα εναλλασσόμενα και όλο και πιο δυσάρεστα γεγονότα της περιόδου της κρίσης και οι συνέπειες και ο αντίκτυπός τους στην κοινωνία έχουν αφήσει κάποιο αποτύπωμα στο «Τι υπάρχει πιο πέρα» και, αν ναι, ποιο και τι είδους είναι αυτό;
Δεν είμαι δημοσιογράφος και έτσι δεν οφείλω να είμαι επίκαιρος. Αυτός ο δίσκος έχει μια μάλλον μεταφυσική διάθεση επειδή εκείνη την εποχή δεν κοιμόμουν καλά και με απασχολούσε ανησυχητικά το υπερπέραν... Δεν θέλω πάντως να μείνουμε στα αποτυπώματα (τα οποία όντως υπάρχουν...) απομονώνοντας τα στοιχεία του εγκλήματος στο σήμερα, ας δείξουμε καλύτερα ότι και η κρίση και η παρακμή και η πάλη με τους εαυτούς μας και η αμφισβήτηση και η ανάταση και ο αγώνας είναι πράγματα που μας βγάζουν από το στενό σήμερα και μας κάνουν αιώνιους.
* Η Ελλάδα της τελευταίας τριετίας είναι εκείνη η οποία όχι ονειρευτήκατε, αλλά έστω και απλά θα θέλατε να ζείτε σε αυτήν; Αν όχι, βλέπετε κάποιον πολιτικό ή άλλο τρόπο για να την προσεγγίσει;
Είναι δύσκολοι αλλά και συναρπαστικοί καιροί, καθώς τα προβλήματα που μας απασχολούν είναι κοινά και επείγοντα και η έξοδος απαιτεί να συρθούμε έξω από τον κάπως αυτιστικό μικρόκοσμο στο όποιο είχαμε εγκλωβιστεί και να τα αντιμετωπίσουμε από κοινού. Πρέπει όμως και η ματιά μας να απαλλαγεί από τις παραμορφώσεις που δημιούργησε ο εγκλεισμός, να πάψουμε να προβάλλουμε τον μικρόκοσμό μας στον μακρόκοσμο και να προσπαθήσουμε ξανά να φανταστούμε το όλον με όλες τις αποχρώσεις του μέσα από τον Άλλο. Στον αιώνα του εγωισμού οι συλλογικότητες είναι επαναστατικές πράξεις όταν είναι ενώσεις ελεύθερων και αυτόβουλων ανθρώπων.
* Πότε και πού θα πραγματοποιηθούν οι συναυλίες σας με τον Νίκο Ζιώγαλα και τον Στάθη Δρογώση; Τι σας συνδέει με κάθε έναν από αυτούς και σας έκανε να αποφασίσετε να εμφανιστείτε μαζί τους;
Ολοκληρώνοντας την καλοκαιρινή μας περιοδεία θα παίξουμε στον Άγιο Δημήτριο, τον Ταύρο και το Κερατσίνι αντίστοιχα στις 7, 14 και 21 Σεπτεμβρίου. Αμφότεροι είναι οι στενοί φίλοι μου και κατά κάποιον τρόπο εμφανίζομαι μαζί τους ακόμα και όταν δεν εμφανίζομαι μαζί τους, εξ... αντανακλάσεως δηλαδή!
* Και τα σχέδιά σας για την επόμενη χειμερινή σεζόν, ίσως και αναφορικά με ένα νέο album;
Το πρώτο τραγούδι από τον επόμενο μου δίσκο λέγεται «Φθινοπωρινό», το συν-ερμηνεύω με την αξιότιμη Nalyssa Green και το βίντεο κλιπ σκηνοθετεί ο χαρισματικός μου φίλος Κωνσταντίνος Βήτα. Ελπίζω να το δείτε ή να το ακούσετε πολύ σύντομα...
Ό,τι πιο κατάλληλο δηλαδή, από πλευράς καιρού και όχι μόνο, για την εποχή που διανύουμε και έτσι δεν μπορούμε παρά να το περιμένουμε ανυπόμονα...
