Το παιχνίδι των συμπτώσεων είναι γοητευτικό, αλλά και απατηλό. Ακολουθώντας, μαζί με ομάδα διακεκριμένων φίλων της, την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, βρέθηκα πριν λίγα χρόνια στη Φλωρεντία. Σολίστ στις κατά φιλοξενίαν συναυλίες της Ορχήστρας, στο περιώνυμο Teatro Comunale, ήταν ο grand seigneur του πιάνου Aldo Ciccolini. Η σύμπτωση, λοιπόν, το ήθελε, ώστε η παρακαθήμενή μου στο Θέατρο να μην είναι άλλη από την κ. Antonina Bargellini, θυγατέρα του παλαιού δημάρχου, συγγραφέα και ιστορικού της γοητευτικής Πόλης Piero Bargellini. Η ευγενική σινιόρα μάς προσκάλεσε για ένα τσάι στο ιστορικό Palazzo της οικογένειάς της, στη στενή Via delle Pinzochere, δυό βήματα από τη Basilica di Santa Croce, μιαν από τις ιστορικότερες εκκλησίες της μητρόπολης του Άρνου, που φιλοξενεί λείψανα σημαντικών προσωπικοτήτων. Η συγκίνησή μου υπήρξε μεγάλη όταν, ανάμεσα στα λαμπρά ονόματα, ανακάλυψα μια σεμνή πλάκα που σήμαινε τον εκεί ενταφιασμό του Giovanni Targioni - Tozzetti. Φεύ, όμως, η χαρά εξανεμίσθηκε όταν συνειδητοποίησα ότι δεν επρόκειτο για εκείνον που, σε συνεργασία με τον Guido Menasci, είχαν μετατρέψει σε λιμπρέτο το διήγημα του Giovanni Verga για την Αγροτική ιπποσύνη του Pietro Mascagni, αλλά για παλαιότερο φυσιοδίφη των ιδίων στοιχείων, ουδέ καν συγγενή με τον λιμπρετίστα, ο οποίος, παρεμπιπτόντως, δημιούργησε 5 ακόμη κείμενα για τον συνθέτη. Σε κάθε περίπτωση, με την Cavalleria Rusticana ο νεαρός Μασκάνι χάραξε, στα 1890, ανεξίτηλο το όνομά του στην ιστορία της όπερας, έστω κι αν η υπόλοιπη λυρική του παραγωγή αντιμετωπίστηκε -αδίκως- από τους συγχρόνους του ως αντικλιμακτική πορεία παρακμής. Για την ολοκλήρωση της γραμμής των συμπτώσεων, την ΚΟΘ οδηγούσε τότε ο Μύρων Μιχαηλίδης, καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σήμερα και εισηγητής της προπασχαλινής αναβίωσης του έργου για 4 παραστάσεις, από τις οποίες παρακολουθήσαμε την πρεμιέρα (25/04/2013).
Αν και η δισκογραφία δημιούργησε την εντύπωση αυτονόητου συνδυασμού της Καβαλλερία με τους ομοίως νοτιοϊταλικής αμεσότητας Παλιάτσους του Λεονκαβάλλο, εκάτερο των μελοδραμάτων αναβιώνει σε ποικίλους συνδυασμούς, όπως, π.χ. στη Σκάλα, όταν η πρώτη παρουσίαση του μπαλέτου «La Strada» του Νίνο Ρότα, σε μουσική διεύθυνση Αρμάντο Γκάτο, εισήγαγε την Καβαλλερία σε διδασκαλία Κάραγιαν. Η μοναχική παρουσίαση της τελευταίας από την ΕΛΣ αποτελούσε, ακόμη και για εποχή κρίσης, έλλειψη γενναιοδωρίας προς το κοινό της και θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί με ένα μικρό εισαγωγικό πρόγραμμα Μασκάνι από την ορχήστρα και χορωδία (π.χ. εισαγωγή «Οι Μάσκες», ιντερμέτζο από τον Σιλβάνο, «Ύμνος στον ήλιο» από την Ίριδα).
Αλλά και η σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Ευκλείδη έμοιαζε περισσότερο επικεντρωμένη στα τεχνικά effets, ευπρόσδεκτα μεν για τη συγκρότηση μιας αισθαντικής διαδοχής θερμών και ψυχρών χρωματικών συνθέσεων και ψυχολογικών εναλλαγών (με τη σύμπραξη των φωτισμών του Σπύρου Τζώρα), αλλά όχι υποκατάστατα της υποκριτικής καθοδήγησης των ηθοποιών. Έτσι καθείς αυτοσχεδίαζε ατομικά, με βαθμό επιτυχίας ανάλογο του δραματικού του ενστίκτου και στο πλαίσιο ενός ασφυκτικού χωρικού πλαισίου κίνησης. Πραγματικά κρίμα, ιδίως για τον τενόρο Δημήτρη Πακσόγλου, που, ως απόστρατος γόης του χωριού, περιφερόταν ασκόπως (κι όμως τον έχουμε απολαύσει ως υποκριτικά συγκλονιστικό Δον Χοσέ!). Η φωνή του κατασταλάζει σε ρεπερτόριο εξαγγελίας, αλλά οφείλει να αντιπαρατεθεί προσεκτικά με το φωνητικό του δώρο. Πλάι του η Τζούλια Σουγλάκου, επέκεινα φωνητικών ορίων, σκιαγράφησε μια Σαντούτσα υψηλής μελοδραματικής έντασης με ένα εντελώς προσωπικό, απόλυτο σκηνικό και φωνητικό δώσιμο που εξυψώνει κάθε μια από τις σπάνιες εμφανίσεις της. Ο έμπειρος Άλφιο του Κύρου Πατσαλίδη, η δωρική Μάμα Λουτσία της Μαρίας Βλαχοπούλου (η πλέον καλοτραγουδισμένη της εμπειρίας μας) και η -παραπεμπτική στην ελευθεριότητα μιας Κάρμεν-Λόλα της Γεωργίας Ηλιοπούλου συμπλήρωναν μια διανομή με δυνατότητες, αλλά ουσιαστικά αβοήθητη και από τον Βασίλη Χριστόπουλο, αρχιμουσικό ιδιοσυγκρασιακά αμέτοχο στις «ταπεινές» ανάγκες αυτής της γεμάτης αφειδές πάθος και κραυγαλέες εξάρσεις παρτιτούρας. Προσβλέπουμε σε ουσιαστικές βελτιώσεις της παραγωγής από το workshop της ΕΛΣ...
