«Πώς φτάσαμε ως εδώ; Ούτε που το πήραμε χαμπάρι». Αυτό είναι το διαρκώς επαναλαμβανόμενο ερώτημα-απορία και στα επτά διηγήματα του βιβλίου.
Είναι Κυριακή 4 Ιουνίου, ημέρα εκλογών. Οι κάλπες κλείνουν, τα αποτελέσματα ανακοινώνονται. Οι πολίτες βγαίνουν στον δρόμο για να γιορτάσουν. Το «Κόμμα της Ελευθερίας» είναι ο μεγάλος νικητής. Ο μεγάλος ηττημένος, όμως, είναι η Δημοκρατία και όσα αυτή εκφράζει.
Το βιβλίο αποτελεί ένα έργο «πολιτικής φαντασίας», στο οποίο προεικονίζεται ένα μέλλον (ή μήπως ένα παρόν;) πολύ κοντινό μας, ενώ στη θέση των ηρώων του θα μπορούσε να βρεθεί ο καθένας αν δεν έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά. Απευθύνεται σε αναγνώστες από 12 ετών, αλλά μπορεί κάλλιστα να διαβαστεί από οποιαδήποτε ηλικία (ενώ μπορεί να λειτουργήσει ως εκπαιδευτικό «εργαλείο» για αναγωγές στη σύγχρονη Ιστορία ή ως κείμενο που συνομιλεί με δυστοπικά έργα πολιτικής φαντασίας, όπως το «1984» του Όργουελ).
Επτά Γαλλίδες συγγραφείς, επτά κεφάλαια, επτά οικογένειες, επτά παιδιά, μέσα από τα μάτια των οποίων μαθαίνουμε τα γεγονότα, επτά εστιάσεις, επτά διαφορετικές εκδοχές των συνεπειών που έχει η αναρρίχηση στην εξουσία ενός ακροδεξιού-φασιστικού κόμματος. Σε κάθε ιστορία παρακολουθούμε τη σταδιακή συρρίκνωση όχι μόνο των ατομικών ελευθεριών και την έκπτωση της δημοκρατίας, αλλά και το πώς η νέα συνθήκη μεταβάλλει τη στάση των ανθρώπων σε όσα συμβαίνουν γύρω τους. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο επιλέγεται ως τόπος που διαδραματίζονται τα γεγονότα ο μικρόκοσμος μιας γειτονιάς. Γιατί κάθε ένας από τους πρωταγωνιστές είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας και όχι κάποιος άγνωστος.
«Μα ποιος τους ψήφισε;» αναρωτιέται η έφηβη Λεονί καθώς ετοιμάζει τη βαλίτσα της, αφού η οικογένεια έχει μπει στο στόχαστρο λόγω της ηλικιωμένης γιαγιάς. Ο ρατσισμός, βλέπετε, έχει πολλά πρόσωπα. Και μπορεί για τις ολοκληρωτικές ιδεολογίες το παρελθόν και οι εκπρόσωποί του να ανάγονται σε μείζονα σύμβολα, στην πράξη όμως οποιοσδήποτε δεν είναι παραγωγικός ή επιβαρύνει το «σύστημα» κινδυνεύει. «Άνθρωποι σαν εμάς» θα της απαντήσει ο πατέρας της.
Με αφηγηματική λιτότητα, με πρωτοπρόσωπη και πολυφωνική αφήγηση, με μεστούς διαλόγους, με ιδιαίτερη συνοχή, μολονότι συγκροτείται από σπονδυλωτές ιστορίες, τονίζεται ότι η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα συνιστούν διαρκή και επιτακτική ανάγκη και απαιτούν εγρήγορση και αγώνα. Την ίδια στιγμή οι ιστορίες προσπαθούν να προσεγγίσουν τα πολλά πρόσωπα-εκδοχές του ολοκληρωτισμού με τρόπο ειλικρινή, χωρίς να κουνούν το δάχτυλο σε κανέναν.
«Ναι τους ψήφισα κι εγώ. Είχαν καμουφλαριστεί. Υπόσχονταν κάτι καινούργιο, μια κοινωνία που θα άλλαζε, μου άρεσε αυτό. Αν ήξερα όμως...» θα απολογηθεί στον γιο της, τον ανάπηρο Σιμόν, η μητέρα του την ημέρα που λαμβάνουν επιστολή από το υπουργείο Σωματικής και Ψυχικής Υγείας σύμφωνα με την οποία «κατ’ εφαρμογήν σχετικού διατάγματος όλα τα άτομα με μόνιμη αναπηρία θα διαβιούν πλέον μόνο σε ιδρύματα ειδικής περίθαλψης».
Το βιβλίο παρακολουθεί πώς αλλάζει η ζωή των νεαρών πρωταγωνιστών και των οικογενειών τους στο χρονικό διάστημα τεσσάρων μηνών. Τη διαρκή εξάπλωση του φόβου που επιβάλλουν τα «χρωματόμετρα», την υποταγή σε κανόνες που καθορίζουν την ώρα αφύπνισης, το χρώμα των ρούχων, την καθημερινή διατροφή, τη μουσική που επιτρέπεται να ακούει κάποιος. Και αν σε αυτά προστεθούν η προπαγάνδα, η άγνοια, ο ωχαδελφισμός, ο δωσιλογισμός, η καταστολή αλλά και η αδυναμία της Δημοκρατίας να διαχειριστεί τα αδιέξοδά της, το βιβλίο μετατρέπεται σε εγχειρίδιο αφύπνισης της πολιτικής συνείδησης των νεαρών (και όχι μόνον) αναγνωστών. Απέναντι σε αυτή τη δυστοπία κάποιοι θα αντιδράσουν. Με μικρές πράξεις αντίστασης, όπως η άηχη μουσική των σκεπασμένων με κουβέρτα ντραμς, που όμως είναι μια αρχή, γιατί «...μόνο αυτό μπορεί να μας σώσει: το λίγο θάρρος του καθενός».
Στον πρόλογο του βιβλίου που υπογράφει ο Στεφάν Εσέλ (Γάλλος διπλωμάτης, ακτιβιστής και συγγραφέας, που κρατήθηκε στο Μπούχενβαλντ, στο Μίτελμπαου, στο Μπέργκεν Μπέλσεν και πήρε μέρος στη σύνταξη της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) παροτρύνει: «...Μην περιμένετε να ενηλικιωθείτε. Από σήμερα έχετε τη δύναμη να πείτε “όχι” σε ό,τι δεν σας φαίνεται σωστό, να αγανακτήσετε ενάντια σε ό,τι σας εξεγείρει, να αντιμετωπίσετε με κριτικό πνεύμα ό,τι διαβάζετε και ό,τι δείχνουν στην τηλεόραση. Έχετε άποψη. Μπορείτε να τη μοιραστείτε με τους φίλους, τους γονείς, τους δασκάλους σας. (...) Ποτέ δεν είναι νωρίς για να αγωνιστείτε».
Ένα βιβλίο που καλεί τον αναγνώστη να κατανοήσει την ουσία της Δημοκρατίας. Να κατανοήσει πως με την ψήφο οι επιλογές του ενός έχουν βαρύνουσα σημασία για τη ζωή όλων των άλλων. Ένα βιβλίο που δίνει τροφή για προβληματισμό για ένα θέμα διαχρονικά επίκαιρο.
Info
«Πώς φτάσαμε ως εδώ;»
Συγγραφέας: Συλλογικό
Μετάφραση: Αριάδνη Μοσχονά
Εκδόσεις: Κέδρος
Ηλικία: από 12 ετών
Τιμή: 6,34 ευρώ
