Από το εναρκτήριο κιόλας διήγημα της συλλογής «Αδέσποτες σκύλες» με τον τίτλο «Μαϊντανός και κόκα κόλα» η Ντάλια δε λα Σέρδα μας δείχνει τις προθέσεις της. Με γλώσσα αιχμηρή, άμεση και σκληρή -μεγάλο μέρος της γοητείας της συλλογής οφείλεται στη μεταφραστική φροντίδα της Ασπασίας Καμπύλη, η οποία αποδίδει με μεγάλη ενάργεια την προφορικότητα του λόγου των ηρωίδων- δίχως φτιασίδια και δίχως πρόθεση στρογγυλεύματος, ακολουθεί μια φοιτήτρια η οποία ζει με τα ελάχιστα χρήματα της σύνταξης της μάνας της να προσπαθεί να απαλλαγεί από μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Συνήθως μπροστά σε μια τέτοια κατάσταση υπάρχουν δισταγμοί και διλήμματα. Εδώ δεν υπάρχει κανένα δίλημμα. Η εγκυμοσύνη πρέπει να διακοπεί πάση θυσία. Εδώ και τώρα.
Δίχως δράμα αλλά με μια άγρια γυμνή αποφασιστικότητα, απότοκη μιας ζωής σκληρής και ασυντρόφευτης, «αγνοώντας» το περίφημο υπερτονισμένο και αμφιλεγόμενο μητρικό αίσθημα, η ηρωίδα κάνει ό,τι χρειάζεται -και ό,τι μπορεί με το πενιχρό της εισόδημα- για να διακόψει την εγκυμοσύνη της. «Η εγκυμοσύνη ήταν προϊόν μιας νύχτα ξεσαλώματος. Δεν έμαθα το όνομα του τύπου, ούτε ενδιαφέρθηκα να το μάθω. Η επίδοσή του δεν δικαιολογούσε με τίποτα την ύπαρξή του στη ζωή μου. Ναι, είχα μείνει έγκυος από ένα τύπο που γαμούσε φριχτά». Το φινάλε γράφεται πάνω από τη λεκάνη μιας τουαλέτας.
Πολλές ηρωίδες, μια γυναίκα
Το ντεμπούτο της Ντάλια δε λα Σέρδα συζητήθηκε πολύ και προτάθηκε για το βραβείο Booker 2025. Η συγγραφέας σκιαγραφεί τον ψυχισμό των ηρωίδων της αντιμετωπίζοντάς τες σαν να πρόκειται για μία γυναίκα, για τη γυναικεία κατάσταση καλύτερα, η οποία βιώνει τα ίδια τραύματα και τις ίδιες διαψεύσεις με όλες τις άλλες. Οι γυναίκες της βιώνουν τη βία σε όλες τις μορφές της ζώντας σε μια εφευρετική πατριαρχική κοινωνία, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όμως που έχει το Μεξικό. «Το Μεξικό είναι ένα τέρας που καταβροχθίζει γυναίκες. Το Μεξικό είναι μια έρημος φτιαγμένη από σκόνη οστών. Το Μεξικό είναι ένα νεκροταφείο με ροζ σταυρούς». Σε αυτό το νεκροταφείο με ροζ σταυρούς προσπαθούν να επιβιώσουν οι ηρωίδες. Βιώνοντας τη βία στο πετσί τους. Απαντώντας και οι ίδιες με ακόμη περισσότερη βία.
Γυναίκες από κατώτερες κοινωνικές τάξεις, δίχως δίχτυ ασφαλείας από κάτω τους, δίχως προστατευτικό πλαίσιο, εκτεθειμένες στον μισογυνισμό και στη μισαλλοδοξία, αγνοημένες από την όποια κρατική μέριμνα και φροντίδα, μόνες, φτωχές, δίχως αναφορές και δίχως αναστολές εντέλει. Όψεις του σύγχρονου φεμινισμού; Όψεις της σύγχρονης απελπισίας; Πολλές φορές οι αντιδράσεις τους αντικατοπτρίζουν τις πατριαρχικές δομές που τις δημιούργησαν. Γίνονται σκληρότερες από τους σκληρούς για να επιβιώσουν. Δεν παύουν όμως να γίνονται θύτες. Να προκαλούν τον ίδιο πόνο που κι εκείνες τις πόνεσε. Δεν ξέρω αν η συγγραφέας δικαιολογεί τη βία -πολλά μπορούν να ειπωθούν επ’ αυτού-, σίγουρα όμως γίνεται σάρκα από τη σάρκα των ηρωίδων της. Το γυναικείο σώμα παρουσιάζεται -μέσα από τα μάτια της πατριαρχίας- σαν κάτι άγνωστο, μυστηριώδες και μιαρό, που όμως δεν παύει να αποτελεί διακύβευμα, αν όχι και λάφυρο. Ωστόσο οι γυναικείοι ψυχισμοί της Ντάλια δε λα Σέρδα δίνουν πρώτα τη δική τους μάχη, με τους δικούς τους όρους, προτού γίνουν «μια γυναίκα τυχαία, μια γυναίκα χωρίς όνομα», ένα άψυχο σώμα.
Σπαρακτική αμεσότητα
Η αμεσότητα της απεύθυνσης των ηρωίδων είναι σπαρακτική. Και στις δεκατρείς ιστορίες της συλλογής η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη. Οι ηρωίδες, σίγουρες και αδάμαστες, αιμοσταγείς και αδίστακτες, απευθύνονται σε έναν αόρατο αποδέκτη, σαν επίκληση για βοήθεια ή σαν καταφυγή σε έναν μύχιο εαυτό που έγινε κάτι που δεν επέλεξε, γιατί ποτέ δεν τέθηκε δυνατότητα επιλογής. Γλώσσα ευθεία, σκληρή, κυνική, με στιγμές χιούμορ που δεν εξωραΐζουν αλλά καταδεικνύουν, με το στοιχείο του μεταφυσικού -ας μην ξεχνάμε, στη Λατινική Αμερική βρισκόμαστε, στην ήπειρο του μαγικού ρεαλισμού και της αρχέγονης μεταφυσικής δοξασίας- να δίνει μιαν άλλη διάσταση στην αληθοφάνεια και στον ρεαλισμό των αφηγήσεων, με αυτές τις γυναίκες -και τις θηλυκότητες- που είτε ζωντανές είτε νεκρές προσπαθούν να δώσουν το «παρών», να υπάρξουν με τους δικούς τους όρους ή να μην υπάρξουν, αλλά πάλι όπως αυτές καθορίζουν. Να πάψουν να είναι «ένα κορμί ακόμη στη γενοκτονία». Οι ηρωίδες έχουν φωνή. Ακόμη κι αν αυτή η φωνή είναι μια στριγκλιά μέσα σε μια έρημο αδιαφορίας. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίος ο τίτλος της συλλογής: «Αδέσποτες σκύλες». Τίτλος περιεκτικός, ειλικρινής, δηλωτικός μιας πρόθεσης.
Οι «Αδέσποτες σκύλες» της Ντάλια δε λα Σέρδα δεν χαμηλώνουν το βλέμμα. Σε κοιτάζουν στα μάτια, σου δείχνουν τις πληγές τους δίχως να κρύβουν τις προθέσεις τους. Και το κάνουν με αφοπλιστική ειλικρίνεια. Με αυτή την «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» ζωγραφισμένη στο πρόσωπο, που είναι το να είσαι γυναίκα στο Μεξικό. Και όπου αλλού.
Info
Ντάλια δε λα Σέρδα, «Αδέσποτες σκύλες»
Εκδόσεις Carnivora
Μετάφραση: Ασπασία Καμπύλη
Σελίδες: 168
Τιμή: 14,50 ευρώ
