«Η γραφή στα σώματα των δολοφονημένων γυναικών στη Σιουδάδ Χουάρες» είναι μία από τις πιο κομβικές αναλύσεις του σύγχρονου καπιταλισμού από τη φεμινιστική σκέψη της Λατινικής Αμερικής. Η μακροχρόνια πλέον σύγκρουση με την αδυσώπητη βία των στρατιωτικών πραξικοπημάτων, του αποικιοκρατικού ρατσισμού, της νεοφιλελεύθερης εισβολής και του πατριαρχικού καθεστώς που την ακολουθεί έχει διαμορφώσει στη Λατινική Αμερική ένα από τα πιο δυναμικά τρανσφεμινιστικά κινήματα παγκοσμίως, το οποίο εδώ και τουλάχιστον δύο δεκαετίες παράγει μία από τις πιο επίκαιρες και πολιτικοποιημένες θεωρίες των σύγχρονων μορφών συσσώρευσης του κεφαλαίου. Σ’ αυτό το πλαίσιο, η παρούσα ανάλυση της ανθρωπολόγου Rita Laura Segato ενέχει θέση μανιφέστου: οι νέες μορφές συσσώρευσης μέσω υφαρπαγής οδηγούν στη δημιουργία τοπικών μικροφασισμών και ενός πλέγματος παρακράτους και ολιγαρχίας των οποίων η εξουσία περνάει από την εδαφική κυριαρχία σ’ αυτή των γυναικείων, θηλυκοποιημένων και μεταναστευτικών σωμάτων.
Η Rita Laura Segato θα πάει το 2004 στη Σιουδάδ Χουάρες, καλεσμένη από τοπικές φεμινιστικές οργανώσεις, σε μια προσπάθεια να εξηγήσει τις μαζικές, βάναυσες και ανεξιχνίαστες δολοφονίες γυναικών που συντελούνται στην πόλη για μια δεκαετία. Η θεώρησή της θα βασιστεί σ’ αυτό που ονομάζει «εκφραστική βία», την οποία είχε ορίσει με βάση μια μακροσκελή ανθρωπολογική μελέτη που είχε κάνει σε καταδικασμένους για βιασμό σε φυλακές της Μπραζίλια, καταδεικνύοντας το πρόβλημα που υπάρχει με φεμινιστικές αναγνώσεις των γυναικοκτονιών που βασίζονται αποκλειστικά σε μια μισογυνική ή σεξουαλική διάσταση και οι οποίες παράγουν εντέλει μια άχρονη και καθολική ιδέα της πατριαρχίας - μια ιδέα η οποία από τη μία ανακυκλώνει και φυσικοποιεί ad nauseum την εικόνα της «ευαλωτότητας» των γυναικών και των θηλυκοποιημένων σωμάτων, ενώ την ίδια στιγμή ουστιαστικοποιεί τη μορφή του άνδρα σεξουαλικού θηρευτή.
Ενα από τα βασικά σημεία του βιβλίου της Segato είναι η διαθεματική ανάγνωση της βίας κατά των γυναικών από μια φεμινιστική οπτική που εντάσσει αυτή τη βία στα πλέγματα άλλων μορφών βίας που αλληλοσυνδέονται με τη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τη διαφοροποίηση των συστημικών σεξουαλικών γυναικοκτονιών της Σιουδάδ Χουάρες, οι οποίες απαιτούν, σύμφωνα με την ίδια, ένα απόθεμα πόρων και συνενόχων, από την ενδοοικογενειακή βία ή τη βία που συντελείται με σεξουαλικό κίνητρο, και ουσιαστικά μια διαφορική κατανόηση της ίδιας της πατριαρχίας.
Οι προοπτικές που θα ανοίξει το βιβλίο της Segato φαίνονται και σε επόμενα φεμινιστικά κείμενα, όπου η ανάλυση της έμφυλης βίας αποτελεί μέρος μιας τριάδας μορφών βίας που κυριαρχούν στη Λατινική Αμερική: πατριαρχική, αποικιοκρατική και εξορυκτική. Η χιλιανή συλλογικότητα Las Tesis θα δημιουργήσει με αφορμή το βιβλίο της Segato μια performance διαμαρτυρίας στην οποία ένα πλήθος γυναικών και θηλυκοτήτων θα φωνάξουν μπροστά από το Δικαστικό Μέγαρο: «Ο βιαστής είσαι εσύ!».
* Ο Κίμωνας Σχοινάς είναι ένας εκ των δύο μεταφραστών του βιβλίου και μέλος των Εκδόσεων Πότλατς
Πολλαπλές βίες επί των γυναικών*
«Η δεκαετία ατιμωρησίας φανερώνει ότι τα εγκλήματα στη Σιουδάδ Χουάρες είναι εγκλήματα της εξουσίας, και, κατά συνέπεια, ίσως το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να διαπραγματευτούμε την παύση και το τέλος τους» (σελ. 45).
«Οι βιαστές, σε αντίθεση με τις προσδοκίες μας, τις περισσότερες φορές δεν ενεργούν μόνοι τους. Δεν είναι ακοινώνητα ζώα που καταδιώκουν τα θύματά τους σαν μοναχικοί κυνηγοί, αλλά κάνουν ό,τι κάνουν εντός μιας ομάδας. Είναι αδύνατον να τονίσουμε επαρκώς τη σημασία αυτού του ευρήματος και τις συνέπειές του όσον αφορά την κατανόηση των βιασμών ως πράξεων που συμβαίνουν in societate, δηλαδή στη βάση ενός κώδικα επικοινωνίας στον οποίο μπορούμε να εισχωρήσουμε και να τον κατανοήσουμε» (σελ. 16).
«Σύμφωνα με τη Federici, το κυνήγι των μαγισσών είχε ως στόχο να περιορίσει τις γυναίκες στο στενό πλαίσιο του ιδιωτικού χώρου που κατασκευαζόταν τότε ως χώρος εκμετάλλευσης της εργασίας τους - μια εκμετάλλευση που η ίδια ανέδειξε ως ένα από τα κύρια στοιχεία που επέτρεψαν την έλευση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής. Σήμερα θα μπορούσαμε να δούμε τις γυναικοκτόνες δολοφονίες ως μια στρατηγική που αποσκοπεί στο να ξαναστείλει στο σπίτι όσες γυναίκες ρισκάρουν να βγουν στην αγορά εργασίας, καθιστώντας όσες απομένουν εκεί όσο πιο “πειθήνιες” γίνεται. Η αλήθεια είναι ότι η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση και η απληστία της για εργατικό δυναμικό ασκούν πολλαπλές βίαιες και αντικρουόμενες πιέσεις στις γυναίκες, και κυρίως στις προλεταριοποιημένες και φυλετικοποιημένες γυναίκες, επειδή το διακύβευμα είναι πλέον να τις κατευθύνουν στην αγορά εργασίας και παράλληλα να συνεχίσουν να τις αναγκάζουν να εξασφαλίζουν την κοινωνική αναπαραγωγή του εργατικού δυναμικού». (σελ. 76).
* Αποσπάσματα από το βιβλίο της Rita Laura Segato «Η γραφή στα σώματα των δολοφονημένων γυναικών στη Σιουδάδ Χουάρες» από τις Εκδόσεις Πότλατς
