Μια ιστορία παλιά, άλλοτε λαμπρή, άλλοτε πικρή, με τη δική της όμως σημασία στον νεώτερο πολιτισμό μας, αναδεικνύει η συλλογική έκδοση "Η Ιστορία του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά, από τον 19ο στον 21ο αιώνα" (επιμέλεια Κατερίνα Μπρεντάνου, Νίκος Αξαρλής, εκδ. Νέος Κύκλος). Μνημείο - σύμβολο, ευτυχώς ανακηρυγμένο διατηρητέο από το 1980, και σήμα κατατεθέν του Πειραιά, το Δημοτικό Θέατρο δεσπόζει στην πλατεία Κοραή και μετά από πολλές περιπέτειες αναμένει τον δεύτερο κύκλο της λειτουργίας του, μετά την ολοκλήρωση, πριν μερικούς μήνες, της ανακαίνισής του και την επούλωση των πληγών που άφησαν ο χρόνος, ο άνθρωπος και οι δυο καταστροφικοί σεισμοί, του 1981 και του 1999.
Παρ' ότι συλλογική, η έκδοση διαβάζεται σαν μυθιστόρημα και πιάνοντας το νήμα από εκείνη την πρώτη αναγραφή στον πειραϊκό Τύπο, ότι στον προϋπολογισμό του Δήμου Πειραιά για το 1881 περιλαμβάνεται "κονδύλιον εκ 30.000 δρχ. προς ανέγερσιν θεάτρου", παρακολουθεί όλη τη διαδρομή του μέχρι το τέλος της ανακαίνισής του.
Με αφετηρία τα λαμπρά εγκαίνια, στις 9 Απριλίου του 1895, όπου το αρχιτεκτόνημα, σε σχέδια Ιωάννη Λαζαρίμου, ανεβάζει την αυλαία του, μια αλληλοδιαδοχή διάσημων καλλιτεχνών και θιάσων διατρέχει τις σελίδες σε πλήρη παραλληλία με την ιστορική και κοινωνική κατάσταση της πόλης. Από την Κυβέλη, τον Βεάκη, τους ιταλικούς θιάσους, τον Ροντήρη μέχρι τον Κατράκη, τον Αλεξανδράκη και τη Γεωργούλη, τον Βασίλη Διαμαντόπουλο, τον Τσαρούχη, τον Μίκη Θεοδωράκη και το Λίβινγκ Θήατερ, τα καλλιτεχνικά δρώμενα καταγράφονται, παράσταση την παράσταση. Επιπλέον φωτίζονται επαρκώς η αρχιτεκτονική του περίφημου κτηρίου, οι λανθασμένες δημοτικές αποφάσεις, τα πικρά και τα κακώς κείμενα που συνέβαλαν αυτό το θέατρο με το επιβλητικό κτήριο να μην μπορέσει να αποκτήσει σαφές πολιτιστικό στίγμα και να αποτελέσει αυτόνομο πολιτιστικό οργανισμό και κυρίως να μην ενσωματωθεί στην κοινωνία του Πειραιά. Είναι μια έκδοση που τιμά την ιστορία του Δημοτικού Θεάτρου αναδεικνύοντάς την και ίσως ακόμα προκαλεί, αυτές ακριβώς τις σκληρές ημέρες, να αποτελέσει το θέατρο ό,τι δεν κατόρθωσε στα πρώτα 120 χρόνια της λειτουργίας του: μια αυτόφωτη πολιτιστική νησίδα στο πρώτο λιμάνι της χώρας.
