Συνέντευξη στον Θάνο Μαντζάνα
Ο Θρακιώτης Μιχάλης Λουκοβίκας είναι μια πολυσύνθετη, αν όχι και... πολυσχιδής προσωπικότητα. Σπούδασε αγγλική φιλολογία στο ΑΠΘ και εργάστηκε ως καθηγητής αγγλικών πριν στραφεί στο γράψιμο, ως μεταφραστής, επιμελητής εκδόσεων και τελικά δημοσιογράφος με ειδίκευση στα διεθνή θέματα αλλά από μια στιγμή και μετά και παραγωγός μουσικών εκπομπών στον δημοτικό ραδιοσταθμό τής Θεσσαλονίκης, της πόλης όπου ζει και εργάζεται. Είναι το τελευταίο μάλλον που αποκαλύπτει τη δεύτερη ενασχόληση ή μάλλον δημιουργικό «σαράκι» του και το οποίο δεν είναι άλλο από τη μουσική. Μια ενασχόληση που ξεκίνησε σε ηλικία δεκαπέντε ετών με το να τραγουδά και να παίζει ακορντεόν και κιθάρα στην ορχήστρα του πατέρα του, πέρασε από ροκ συγκροτήματα, συνεχίστηκε με τη μελέτη του σύγχρονου λόγιου τραγουδιού μα και ακόμα περισσότερο του ρεμπέτικου, ενώ παράλληλα, εκτός από τραγούδια, είχε αρχίσει να συνθέτει και μουσική για θέατρο και κινηματογράφο. Κρίσιμη καμπή για τη μουσική του πορεία και εξέλιξη ήταν η γνωριμία του με τον Ρος Ντέιλι, με τον οποίο μελέτησε την ανατολική και ιδίως τη μεσογειακή λαϊκή μουσική παράδοση που έκτοτε έγινε το πεδίο όπου επικεντρώθηκε.
Πρώτος καρπός όλων αυτών των πολύχρονων μελετών και ερευνών του Μιχάλη Λουκοβίκα ήταν το «Το Χρυσάφι Τ' Ουαρανού», ένας δίσκος και βιβλίο σε ποίηση Άρη Αλεξάνδρου που κυκλοφόρησε το 2008 όχι μόνο στα ελληνικά αλλά ταυτόχρονα και -μεταφρασμένος από τον ίδιο- στα αγγλικά. Έναν χρόνο αργότερα γνωρίστηκε και άρχισε να συνεργάζεται με την Aμέλια Μουζ, μιαν εξίσου σύνθετη με τον ίδιο ερμηνεύτρια και δημιουργό, η οποία γεννήθηκε στη Μοζαμβίκη αλλά ζει μόνιμα και εργάζεται στην Πορτογαλία. Μαζί αρχικά προσάρμοσαν στα πορτογαλικά το '11 το «Το Χρυσάφι Τ' Ουρανού» και στη συνέχεια προχώρησαν στο επόμενο και ακόμα πιο φιλόδοξο σχέδιό τους, ένα CD στο οποίο πραγματικά θα συνυπήρχαν τόσον η ελληνική και η πορτογαλική γλώσσα όσο και οι αντίστοιχες κουλτούρες. Το αποτέλεσμα, δηλαδή το «Periplus (Luso-Hellenic Wanderings)» όπως είναι ο τίτλος του για τη διεθνή αγορά, κυκλοφόρησε πέρυσι και είναι ένα έργο με συμμετοχές πολλών και εκλεκτών μουσικών από αμφότερες τις χώρες των δημιουργών του που έχει ήδη αποσπάσει εγκωμιαστικές κριτικές. Τα «γιατί» και «πώς» του «Περίπλους» μας εξήγησε περαιτέρω ο ίδιος ο Μιχάλης Λουκοβίκας, άξιος πρεσβευτής της γνήσιας ελληνικής μουσικής παράδοσης και συνάμα ένθερμος λειτουργός, μύστης σχεδόν, του συνόλου της μουσικής της Μεσογείου, άρα και ένας συνεπέστατος και επί της ουσίας διεθνιστής, όπως αρμόζει στον σημερινό πολυπολιτισμικό κόσμο μας.
* Η μουσική είναι για εσάς μια εσωτερική ανάγκη/κατάθεση ψυχής, ένα πολύτιμο ίσως χόμπι ή μια δεύτερη (επαγγελματική) ασχολία;
Η ενασχόληση με τη μουσική (πρέπει να) είναι εσωτερική ανάγκη/κατάθεση ψυχής για όλους, ακόμη και για τους ερασιτέχνες ή χομπίστες. Για εμένα είναι επιπλέον ένα επάγγελμα - λειτούργημα που οφείλεις να το υπηρετείς πιστά και με συνέπεια. Να γιατί έγινα και δημοσιογράφος...
* Θεωρείτε τη μουσική του «Περίπλους» world/ethnic, απλά μεσογειακή λαϊκή μουσική ή της δίνετε κάποιο άλλο όνομα; Πιστεύετε αλήθεια ότι εμπεριέχει και μερικά στοιχεία new age -έστω και με την ευρύτερη έννοια του όρου- ή όχι;
Αυτές οι οριοθετήσεις ποτέ δεν με ενδιέφεραν, άλλωστε τις επινόησαν έμποροι... Με το «Το Χρυσάφι Τ' Ουρανού», σε ποίηση Άρη Αλεξάνδρου, το οποίο κυκλοφόρησε και στην Πορτογαλία και σε δύο γλώσσες επιχείρησα ένα ταξίδι από τη Δύση στην Ανατολή. Και το «Περίπλους» ταξίδι είναι, «voyaging music»...
* Στα κείμενα του CD αναφέρετε ότι προσπάθειά σας ήταν να δημιουργήσετε «γέφυρες» μεταξύ χωρών, λαών και πολιτισμών. Είναι λοιπόν ένα έργο που έχει περισσότερες και μεγαλύτερες διαστάσεις από την καθαρά μουσική; Και υπάρχει μήπως περίπτωση αυτή η διαπολιτισμική παράμετρος να υποσκέλισε έστω και μερικά τη μουσική φύση του εγχειρήματος;
Όταν δύο ή περισσότεροι καλλιτέχνες από διαφορετικές κουλτούρες αποφασίζουν να συνεργαστούν, αν δεν χρησιμοποιήσουν κάποια διεθνή «διάλεκτο», κατά κανόνα δυτικότροπη, οφείλουν να δημιουργήσουν «διαύλους» επικοινωνίας. Οι «γέφυρες» δεν είναι στόχος, αλλά μέσον. Σκοπός είναι η δημιουργία καλλιτεχνικού έργου.
* Είστε ικανοποιημένος από τις μέχρι τώρα πωλήσεις του CD τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα; Ποιες είναι οι εμπορικές δυνατότητες αυτής αλλά και όποιας άλλης ανάλογης ελληνικής δουλειάς στην παγκοσμιοποιημένη δισκογραφική αγορά;
Εμπορικότητα που αποθεώνει το mainstream σκοτώνοντας τη δημιουργικότητα; Μήπως το «Περίπλους» είναι δυσνόητο; Το πρόβλημα συνεπώς εντοπίζεται στα μαζικά μέσα προβολής... Ευτυχώς, όμως, υπάρχουν εναλλακτικές αγορές και δίκτυα προώθησης. Στην Πορτογαλία πάμε καλά! Τώρα ετοιμαζόμαστε για Βραζιλία! Στην Ελλάδα; Το παλεύουμε...
* Ο δίσκος αυτός υλοποιήθηκε ενώ είχε ήδη ξεκινήσει η οικονομική και όχι μόνο κρίση που ταλανίζει τη χώρα μας από το '10. Αυτή η συγκυρία, οι συνθήκες και οι συνέπειές της επηρέασαν καθόλου τη δημιουργική διαδικασία του και, αν ναι, με ποιον τρόπο; Θα ήταν δυνατή η κυκλοφορία αυτού του υλικού δίχως τις επιχορηγήσεις που δεχτήκατε και μάλιστα αποκλειστικά από πορτογαλικούς φορείς; Και με την ευκαιρία, τι έχετε να πείτε για την πολιτισμική πολιτική του επίσημου ελληνικού κράτους στην εποχή των Μνημονίων και ειδικά για το σκέλος των σχετικών χρηματοδοτήσεων;
Θα ήταν αδιανόητη αυτή η κυκλοφορία δίχως τις επιχορηγήσεις από την Ένωση Πορτογάλων Δημιουργών και την Πολιτιστική Πρωτεύουσα του Γκιμαράες. Στην Πορτογαλία τηρούνταν κάποιες διαδικασίες, τώρα πλέον διακόπηκαν και εκεί. Δεν ήταν όπως εδώ, όπου τραγουδάμε κιόλας ότι «φτιάχνουν οι Έλληνες κυκλώματα κι ιστορία οι παρέες»! Να η συνέπεια της διαχρονικής ανυπαρξίας πολιτιστικής (ή όποιας άλλης) πολιτικής... Εμείς προωθούμε τον πολιτισμό τής Ελλάδας στο εξωτερικό και αυτή, αντί για «ευχαριστώ», μας μετατρέπει σε νέους «Ιωσήφ Κ», να περιμένουμε έξω από τον «Πύργο» να μας δεχθεί κάποιος μεγαλοσχήμονας...
* Και τα επόμενα σχέδιά σας, αναφορικά με το «Περίπλους» και όχι μόνο;
Το «Περίπλους» αναδείχθηκε ένα από τα καλύτερα άλμπουμ τής χρονιάς στην Πορτογαλία και προτάθηκε για βράβευση. Είχα τη μεγάλη τύχη να συνεργαστώ με έναν σπουδαίο καλλιτέχνη και άνθρωπο, την Αμέλια Μουζ! Έτσι καμιά δυσκολία δεν είναι ανυπέρβλητη. Και απλά το ταξίδι συνεχίζεται...
Το μόνο που έχουμε λοιπόν να ευχηθούμε στον Μιχάλη Λουκοβίκα είναι να συνεχίζεται για πολύ καιρό ακόμα και για όλο και πιο μακρινούς μουσικούς προορισμούς...
Θέλοντας όμως να έχουμε και τη δική της οπτική γωνία, απευθύναμε μερικές ερωτήσεις και στη συνοδοιπόρο του Μιχάλη Λουκοβίκα, την Aμέλια Μουζ.
* Ποιο ήταν το κυριότερο στοιχείο που σας έλκυσε στη δουλειά του Μιχάλη Λουκοβίκα και σας έκανε να συνεργαστείτε μαζί του;
Ο Μιχάλης Λουκοβίκας φτιάχνει μουσική του μέλλοντος. Συνδυάζει με μοναδικό τρόπο τη Δύση με την Ανατολή, το παραδοσιακό με το έντεχνο, τον χώρο και τον χρόνο. Και επιλέγει με άψογο τρόπο την ποίηση που μελοποιεί, όπως π.χ. αυτή του Άρη Αλεξάνδρου.
* Πιστεύετε ότι το έργο αυτό υπερβαίνει τις διαστάσεις ενός δίσκου και έχει ευρύτερες πολιτισμικές; Θα λέγατε ότι ανήκει τόσο στην πορτογαλική όσο και στην ελληνική μουσική ή είναι κάτι άλλο, διαφορετικό, που προκύπτει από τη συνένωση αυτών των δύο και όχι μόνο;
Το «Περίπλους» είναι μια διαδικασία δημιουργίας και μύησης. Ασχολούμαστε με μουσικές και κουλτούρες αρχαιότερες των χωρών μας ή πλέουμε σε άλλες θάλασσες, όπως συμβαίνει με τη morna του Πράσινου Ακρωτηρίου. Ο ορίζοντας αυτού του έργου υπερβαίνει εκείνον των δύο πολιτισμών μας.
* Είναι τελικά η θάλασσα το κυριότερο στοιχείο που συνδέει τους πολιτισμούς και τις κουλτούρες Ελλάδας και Πορτογαλίας ή υπάρχει και κάτι άλλο και σημαντικότερο;
Σημαντικότερος είναι ο τρόπος πλοήγησης στη «θάλασσα του νου» και τον «ωκεανό των ήχων», με την πυξίδα να δείχνει την «Ιθάκη», συνδυάζοντας φαντασία και γνώση, δημιουργία και όραμα. Προσηλωμένοι μεν στο καλλιτεχνικό μας έργο, αλλά πάντα σε επαφή με την πραγματικότητα...
