Συναντηθήκαμε με τον Μανώλη Μαυροματάκη στο Θέατρο Προσκήνιο λίγες ώρες πριν αρχίσει ακόμα μία παράσταση του «Γλάρου» του Τσέχοφ, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, μια παράσταση που ήδη έχει κερδίσει κοινό και κριτικούς. Εκεί ακριβώς μας κάλεσε πάνω στη σκηνή, στο σκηνογραφικό σύμπαν της παράστασης, επιτρέποντας στον Παύλο Παρασκευά να αιχμαλωτίσει φωτογραφικά την κουβέντα μας αλλά και μια αίσθηση της παράστασης. Μιλήσαμε για την παράσταση και τη δεύτερη αυτή συνεχόμενη συνεργασία του με τον Δημήτρη Καραντζά, και μάλιστα σε έργο του Τσέχοφ, και με την ίδια ανοιχτωσιά μάς άφησε να τον επιστρέψουμε πίσω στο παρελθόν και στη μεγάλη τηλεοπτική επιτυχία του «Ταμάμ», όπως και να φτάσουμε όσο πιο κοντά στον πυρήνα του για να τον γνωρίσουμε λίγο καλύτερα. Ο Μανώλης Μαυροματάκης είναι αναμφισβήτητα ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς της γενιάς του, έχοντας στο ενεργητικό του σπουδαίες θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές συμμετοχές. Με παρούσες μια άμεση πυκνότητα στον λόγο, την εμφανή αγάπη του για τη δουλειά του αλλά και με μια ειλικρινή διάθεση καθ’ όλη τη διάρκεια της κουβέντας μας, αποτυπώνουμε τις λέξεις του κατευθείαν από τη σκηνή του Θεάτρου Προσκήνιο στις σελίδες μας. Αυτός είναι ο Μανώλης Μαυροματάκης
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την ΑΥΓΗ: Παύλος Παρασκευάς
Πώς είναι η επαφή σας με αυτό το τόσο κλασικό και εμβληματικό έργο, τον «Γλάρο» του Τσέχοφ;
Κάναμε Τσέχοφ και πέρσι και φέτος και πριν από τρία χρόνια. Κάθε φορά που ξεκινάς τις πρόβες σε ένα έργο του Τσέχοφ μέρα με τη μέρα αισθάνεσαι όλο και πιο τυχερός που έρχεσαι σε επαφή με τα κείμενα αυτού του συγγραφέα. Είναι κείμενα που, θες δεν θες, θα σε βάλουν να αναστοχαστείς και για την ίδια σου τη ζωή. Πέρα από όλα τα τεχνικά θέματα που πρέπει να λύσεις και να ανακαλύψεις το βάθος των σημασιών και νοημάτων και των σχέσεων και τις πορείες των ηρώων, έρχεσαι αντιμέτωπος και με την ίδια σου τη ζωή. Βλέπεις τους ήρωες να κάνουν τα ίδια πράγματα που έχουν συμβεί και σ’ εσένα. Στις παραμικρές τους λεπτομέρειες. Και αυτό σε κινητοποιεί κιόλας. Κατ’ αρχάς, εκπλήσσεσαι και μετά αυτή η έκπληξη σε κινητοποιεί.
Μετά από κάθε παράσταση σε ένα τόσο έντονο κείμενο, όπως ο «Γλάρος», είστε βαρύς ή ανακουφισμένος;
Αν έχεις παίξει καλά, είσαι ελαφρύς. Αν κάτι σου έχει φύγει, δεν πάει καλά το πράγμα. Σε επηρεάζει πολύ το να παίξεις καλά σε ένα έργο. Ακόμα, όμως, και το χειρότερο όλων να παίξεις, αν βρεις έναν τρόπο να το κάνεις δικό σου και να είναι και προσωπικός, αυτό σου δίνει χαρά και ένα ξαλάφρωμα. Αυτό είναι και το ζητούμενο. Δεν πετυχαίνει πάντα, γιατί τα λέμε λίγο ιδανικά τα πράγματα. Λέμε συνέχεια «οι καλλιτέχνες είναι τυχεροί». Όχι. Είναι τυχεροί γιατί μπορεί να τους συμβεί αυτό. Πρέπει, όμως, να δουλέψουν σκληρά για να μπορέσει να τους συμβεί αυτό και πρέπει να σκάψουν βαθιά μες στην ψυχή τους. Και μέσα από τη σκέψη τους και τον αναστοχασμό τους, αλλά και με έναν τρόπο σωματικό. Δεν είναι εύκολο να προσπαθήσεις να πεις λόγια που δεν είναι δικά σου.
Πώς είναι το σκηνοθετικό σύμπαν του Δημήτρη Καραντζά;
Είναι η δεύτερη συνεχόμενη χρονιά και η δεύτερη συνολικά, πέρσι και φέτος που γνωριστήκαμε ουσιαστικά συνεργαζόμενοι σε αυτήν εδώ την ίδια σκηνή, σε δύο διαφορετικά έργα του Τσέχοφ. Με εξέπληξε πολύ θετικά. Η λεπτομέρεια, η λεπτότητα, η ευγένειά του πάνω από όλα απέναντι στους ανθρώπους και η ενδελέχεια με την οποία σκύβει στα κείμενα. Και το πόσο βαθιά, επίσης, διαβάζει τους συνεργάτες για να κάνει τη διανομή του. Δεν είναι καθόλου type casting αυτό που κάνει ο Καραντζάς στις παραστάσεις του.
Μετά από τόσα χρόνια στο θέατρο πώς πηγαίνετε στα έργα; Σας ενδιαφέρει και ο «πρώτος ρόλος» που λέμε;
Κάθε άνθρωπος κάθε στιγμή που πρέπει να πάρει μια απόφαση συνυπολογίζει πολλά πράγματα. Είναι και ανάλογα με τη στιγμή και ανάλογα με την ανάγκη μου, με το τι έχει προηγηθεί, τι φαντάζομαι. Δεν είναι πάντα βάσει ενός σχεδίου η ζωή, είναι και τύχη. Όμως δεν υπάρχει ηθοποιός που να μην θέλει να παίξει, από την πρώτη μέρα που θα βγει από τη σχολή, και τον πρώτο ρόλο. Οι πιο πολλοί ηθοποιοί έχουν αυτή την ανάγκη. Γιατί έρχεσαι σε επαφή με ένα πολύ πιο πλούσιο υλικό και συνήθως οι πρώτοι ρόλοι είναι και οι πιο βαθιά γραμμένοι. Αλλά δεν μπορείς να έχεις αυτό το πράγμα συνέχεια.
Κρύβει και ματαιοδοξία και ναρκισσισμό αυτό;
Βέβαια. Έχουμε και ταπεινά κίνητρα στη ζωή, δεν είναι μόνο τα ευγενικά.
Πολλές φορές σας συνοδεύει η «ταμπέλα» του κωμικού.
Οταν τελείωσα τη σχολή, αλλά και στη σχολή μέσα με λέγανε «ο κωμικός» και αυτό με πείραζε. Έλεγα, εγώ δεν είμαι κωμικός, είμαι ηθοποιός. Μάλιστα ζήλευα με την καλή έννοια τους ανθρώπους που έπαιζαν πιο δραματικούς ρόλους, που λέγαν πολύ σπουδαία λόγια. Έπαιζα πολλούς κωμικούς ρόλους. Αλλά είχα ένα κόμπλεξ. Μετά, όταν άρχισα να παίζω και τους πιο δραματικούς ρόλους, κατάλαβα ότι η κωμωδία είναι πολύ πιο δύσκολη και κρύβεται παντού. Ακόμα και στους δραματικούς ρόλους υπάρχει χιούμορ. Το θέμα είναι να μην το χάσεις σε όποιον ρόλο και να παίζεις. Και θαυμάζω πολύ ακόμα και αυτούς τους ηθοποιούς που λέγονται απλώς κωμικοί. Τώρα πια πολύ. Ο μεγάλος Θεός του θεάτρου είναι ο κωμικός Θεός.
Ηταν όλα εύκολα όλα αυτά τα χρόνια;
Τίποτα δεν ήταν εύκολο. Αντιμετώπισα όλες τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας άνθρωπος που προσπαθεί να κάνει με έναν συνειδητό τρόπο τη δουλειά του. Και σε μια χώρα που δεν του το επιτρέπει. Που πρέπει να ξεπεράσει και πράγματα που έξω θεωρούνται αυτονόητα. Δεν συμβαίνει μόνο στη δική μας δουλειά. Συμβαίνει με έναν τρόπο παραπάνω γιατί και η κοινωνία δεν έχει σε πολύ μεγάλη υπόληψη την Τέχνη. Τη θεωρεί πολυτέλεια, κάτι παραπανίσιο. Τώρα είναι και θεσμικά βεβαιωμένο αυτό. Η Πολιτεία δεν βοηθάει. Είναι, όμως, κοινωνικό το πρόβλημα. Δεν είναι αμιγώς πολιτικό ή ταξικό. Ούτε και η Αριστερά τελικά είχε καλύτερη άποψη για την Τέχνη. Ήταν οπισθοδρομική παρομοίως η στάση της απέναντι στην Τέχνη.
Εχετε περάσει άσχημα σε δουλειές;
Ναι, έχω περάσει άσχημα σε δουλειές και πολύ όμορφα. Σε μερικές δουλειές παιδεύτηκα πολύ, γιατί στις σχέσεις με τους ανθρώπους υπήρχαν πολλά κολλήματα. Ήταν δύσκολες συνεργασίες.
Εχετε τα εργαλεία να τις αντιμετωπίζετε αυτές τις δυσκολίες;
Ναι, αλλά δεν είναι και σίγουρο πάντα. Νομίζω πως τα έχω, αλλά κάθε φορά πρέπει να ανακαλύπτεις κάτι καινούργιο. Αλλά όχι με έναν χειριστικό τρόπο. Το καλύτερο είναι να μπορείς να βρίσκεις ένα εργαλείο για να περιγράφεις τον εαυτό σου μέσα σε μια κοινωνική κατάσταση και όχι να αντιμετωπίζεις κάποια δυσκολία όπως θα έκανε κάποιος μάνατζερ σε μια εταιρεία. Απαιτείται μια κατάσταση αυτογνωσίας που δεν τελειώνει ποτέ και συνεχώς βρίσκεις ότι κάτι σου λείπει εκεί μέσα και κάτι πρέπει να συμπληρώνεις κάθε φορά. Δεν έχω βεβαιότητες.
Εχει εξουσιαστικά χαρακτηριστικά τελικά ο ρόλος του σκηνοθέτη;
Βέβαια και φέρει εξουσιαστικά χαρακτηριστικά. Είναι μια θέση εξουσίας. Στο θέατρο ο αρχηγός μιας πρόβας, μιας παράστασης είναι ο σκηνοθέτης. Στο δυτικό θέατρο. Δεν μιλάμε για λαϊκό θέατρο ή για το θέατρο των σαλτιμπάγκων. Μιλάμε για το θέατρο του εικοστού αιώνα και μετά. Ναι, είναι εξουσιαστικός ο ρόλος και κάθε εξουσία ενέχει κινδύνους. Θα πρέπει ο ίδιος ο άνθρωπος να κάνει αγώνα και για να κρατήσει το κύρος του μέσα σε μια ομάδα και για να μπορεί να εμπνεύσει και να την οδηγήσει, αλλά και για να μην το παρακάνει και γίνει καταπιεστικός και κακοποιητικός.
Σας εξέπληξαν όλα αυτά που ήρθαν στο φως;
Η μεγάλη δυστυχία αυτής της εποχής είναι ότι δεν μας εκπλήσσει τίποτα. Μακάρι να με εξέπλητταν. Αλλά συμβαίνουν τόσα ζοφερά πράγματα και με τέτοια συχνότητα κάθε μέρα που τα περιμένουμε όλα. Έχουμε χάσει λίγο την αγνότητά μας και την ταυτότητά μας. Προσπαθούμε με έναν τρόπο να την ξαναβρούμε, αλλά δεν είναι εύκολο.
Φίλους έχετε κάνει στη δουλειά αυτή;
Φίλους έχω κάνει, ναι. Όταν είσαι πιο μικρός, είναι πιο εύκολο να κάνεις φίλους. Όσο μεγαλώνεις λιγοστεύουν.
Τι φταίει;
Η γήρανση του υλικού, που λέμε και στη φυσική. Χάνεις την ευελιξία σου και την ελαστικότητά σου.
Θέλω να σας πάω πίσω σε μια έντονη τηλεοπτική στιγμή, στο «Ταμάμ».
Πέρασα ωραία γιατί ήταν πολύ καλή η συνθήκη, και με τον σκηνοθέτη, τον Πιέρρο Ανδρακάκο που γνωριστήκαμε τότε, έχουμε κρατήσει επαφή και βρισκόμαστε. Και οι συνάδελφοι ηθοποιοί ήταν υπέροχοι. Ο σκηνοθέτης έφτιαξε ένα ωραίο και ήρεμο περιβάλλον. Η τηλεόραση έχει έναν ανταγωνισμό, είναι ένα μέσο που ενέχει τη βία, την ταχύτητα, τη βία της ταχύτητας. Στο «Ταμάμ» ήταν ήρεμα στο γύρισμα, σχεδόν αγαπησιάρικα.
Αλλαξε την άποψή σας για την τηλεόραση αυτή η σειρά;
Την ιδεολογική μου άποψη για την τηλεόραση δεν την άλλαξε. Η τηλεόραση παίζει διαχρονικά έναν πολιτικό ρόλο που είναι ύποπτος. Και στη μυθοπλασία γενικά είναι χαμηλό το επίπεδο.
Γι’ αυτό και είναι αραιή η σχέση σας μαζί της;
Ναι, με ρωτάνε και στον δρόμο πότε θα σε δούμε στην τηλεόραση και λέω, ελάτε στο θέατρο να με δείτε. Η βάση της δουλειάς μου είναι το θέατρο. Στρεφόμαστε στην τηλεόραση και για το οικονομικό πολλές φορές γιατί τα οικονομικά στο ελληνικό θέατρο είναι κάτω από το όριο της αξιοπρέπειας. Πολλές φορές και κάτω από το όριο της φτώχειας. Έχουμε να ζήσουμε οικογένειες, υπάρχουν χρέη, λογαριασμοί.
Η τηλεόραση άλλαξε τα όρια της ιδιωτικότητας;
Ναι, μου τα άλλαξε. Κάποιες φορές είναι κουραστικό. Δεν μπορώ να το συνηθίσω ακόμα. Κάπως το αντέχω και βρίσκω τρόπο να το διαχειρίζομαι. Πολλές φορές υπάρχει αγένεια ακόμα και στη φιλοφρόνηση. Έχουμε μια καταραμένη οικειότητα που δεν ξέρω πού τη βρίσκουμε και αρχίζουμε να πυροβολούμε.
Social media έχετε;
Ενα facebook έχω. Δεν τα μπορώ. Είναι ένα ψέμα. Ένα ψέμα, το οποίο όμως ποδηγετεί τον κόσμο, τον χειραγωγεί και τον καθηλώνει. Μας δίνει μια ψευδαίσθηση κοινωνικοποίησης, η οποία είναι χειρότερη και από τη μη κοινωνικοποίηση. Καλύτερα να ήμασταν κλεισμένοι σε ένα δωμάτιο ή αναχωρητές σε μια έρημο παρά αυτό το πράγμα. Είναι πιο ερημικό από την έρημο. Είναι κομμάτι ελέγχου.
Διαβάζετε αυτά που γράφονται για σας και για τη δουλειά; Σας στεναχωρούν;
Δεν πέφτω με τα μούτρα, αλλά διαβάζω, ναι. Και τις κριτικές. Έχουν γράψει και ότι δεν παίζω καλά και διάφορα. Με επηρεάζει, φυσικά. Όπως λέει και ο ήρωας του Τσέχοφ που υποδύομαι, «όταν με επαινούν μου είναι ευχάριστο, όταν με κατηγορούν χάνω το κέφι μου για μια δυο μέρες».
Δεν έχετε πια αυτήν την αυτοπεποίθηση που απαντάει σε όλα αυτά;
Όχι, καθόλου. Σε αυτή τη δουλειά δεν είναι καλό εργαλείο η αυτοπεποίθηση. Τη χρειάζεσαι για να μπορείς να σταθείς, αλλά συχνά σε αποπροσανατολίζει. Χρειάζεται ένας συνδυασμός αυτοπεποίθησης και ανοίγματος. Ο τρόπος με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή με τους άλλους είναι η ατέλειά μας. Οι ρωγμές συνδέουν τους ανθρώπους. Αυτό είναι και το δύσκολο σε μια πρόβα, να δείξουμε τις ρωγμές μας ο ένας στον άλλον.
Ποια είναι η σχέση σας με την Αθήνα;
Την Αθήνα την αγαπώ. Μου αρέσει πολύ τη νύχτα. Όχι ότι είμαι νυχτόβιος τύπος, αλλά μου αρέσει. Δεν την περπατώ πολύ γιατί έχω μηχανή, αυτοκίνητο και είμαι και λίγο τεμπέλης. Αλλά μου αρέσει να πάω για ένα ποτό στην Καλλιδρομίου σε ένα μπαράκι. Από φοιτητής στριφογύρναγα γύρω από τα Εξάρχεια. Εκεί κάπως είναι και το σπίτι μου, αν και μένω Βύρωνα. Ήμουν και είμαι πολιτικοποιημένος, αλλά όχι σε κόμματα. Παρακολουθώ τι συμβαίνει στην κοινωνία και θλίβομαι γι’ αυτό. Άρα είμαι πολιτικοποιημένος (γέλια).
