Ο «Bυσσινόκηπος» του Άντον Τσέχοφ, που σκηνοθετεί η Δέσποινα Ντορίνα Ρεμεδιάκη, επιστρέφει στο Θέατρο Θησείον κάθε Δευτέρα και Τρίτη από τις 8 Ιανουαρίου. Μια ιστορία επιστροφής στο σπίτι των παιδικών χρόνων, στο σπίτι της μνήμης. Μια απόπειρα ανασύστασης του άδειου χώρου. Από έναν ολόκληρο βυσσινόκηπο βλέπουμε μόνο τα 7 πρόσωπα του σπιτιού, μέσα από ένα κβαντικό άλμα στον χρόνο, να επιστρέφουν σε ένα σπίτι που είναι πια εργοτάξιο και έχει ήδη πουληθεί. Μια μικρή ωδή στην απώλεια και στην αντίστασή μας. Μια ειλικρινής απορία για το πώς κανείς ισορροπεί πάνω στα γκρεμίδια. Εμείς λίγο πριν από αυτή τη νέα επιστροφή στη σκηνή συναντήσαμε και συνομιλήσαμε με τους συντελεστές της παράστασης.
Δέσποινα Ντορίνα Ρεμιεδάκη
Αντίσταση μπροστά στην απώλεια
Το να μιλήσω για τον «Βυσσινόκηπο» σημαίνει να βάλω σε μία παράγραφο σημειώσεις τριών χρόνων, τετράδια στα ρωσικά και στα ελληνικά, ζυμώσεις από ατελείωτες συζητήσεις με τον Νικηφόρο για το ζήτημα του Φιρς, φωτογραφικό υλικό αναφοράς από την πόλη που αριθμεί περί τις 200 φωτογραφίες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι έργα δρόμων, μεγάλα ψηλά δέντρα και σπίτια εγκαταλελειμμένα χωρίς ταβάνια και με γκρεμισμένα παράθυρα. Και πάλι θα έχω αφήσει κάτι απέξω.
Φτιάξαμε μία παράσταση για ένα σπίτι που πουλήθηκε, έχει γίνει ήδη εργοτάξιο και οι παλιοί του ιδιοκτήτες το επισκέπτονται σαν μέσα σε όνειρο, μέσα σε έναν κινησιολογικό μετεωρισμό που τους τον γεννά η αναμέτρησή τους με τον άδειο χώρο. Μια απλή ιστορία για τις προσκολλήσεις μας και την αντίστασή μας μπροστά στην απώλεια. Μια παράσταση που ψάχνει αυτό το ανάλαφρο «αντίο» στα πράγματα και στους ανθρώπους του παρελθόντος μας που υπήρξαν μέσα μας με βάρος. Ένα σύμπαν χωρίς την αγωνία να μιμηθεί κάτι ρωσικό ή κάτι ελληνικό, αλλά πιο καθολικό για τους ανθρώπους που αγαπούν και τα καταφέρνουν ή δεν τα καταφέρνουν.
Ετσι, οποιοδήποτε δικό μου προσωπικό υλικό έχει προστεθεί, όπως το παραμύθι της μητέρας μου στην αρχή ή το θεσσαλικό έθιμο του στολισμού της καραγκούνας νύφης που παντρεύεται με προξενιό, με την όποια βία έχει αυτό απέναντι στο νεαρό κορίτσι, έχει τόσο ζυμωθεί με τα υλικά του έργου, που να μην χρειάζεται να αποδοθεί εντοπιότητα, αλλά να το αφήνουμε εκεί, στη δυναμική της ίδιας της κατάστασης.
Γιώργος Δικαίος
Απροσδόκητες ανατροπές
Ενα από τα βασικά συστατικά της παράστασης είναι ο καθαρός και ισχυρός κινησιολογικός της κώδικας. Σε ένα σύμπαν όπου ο βυσσινόκηπος μαζί με όλη την ιδιοκτησία της οικογένειας είναι ήδη εργοτάξιο από την αρχή της αφήγησής μας, οι ήρωες ακροβατούν σε ένα διαρκές κινούμενο έδαφος, αντίστοιχο της κουνημένης τους πραγματικότητας. Καθένας από τους χαρακτήρες-ηθοποιούς δεν βρίσκεται σχεδόν ποτέ σταθερά στα δυο του πόδια, αγωνιώντας καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης να πατήσει το έδαφος που χάνεται από κάτω του, να ανασυντάξει τον εαυτό του και να προχωρήσει την ιστορία του και την ιστορία του έργου.
Υπό τη συνθήκη, όμως, αυτή του μετεωρισμού που φέρει το κινησιολογικό υλικό, η οποία εξερευνήθηκε και δοκιμάστηκε από την αρχή των προβών, επηρέασε κρίσιμα την υποκριτική προσέγγιση, όπως και τις σχέσεις των ρόλων, καταλήγοντας να είναι πια αφηγηματική, το γραμμένο έργο του Τσέχοφ κατά τη διάρκεια της παράστασης διέπεται κι αυτό από έναν διαρκή μετεωρισμό, που ανά πάσα στιγμή υπόσχεται την πιθανότητα μιας απροσδόκητης ανατροπής στην ιστορία. Και εντέλει μιας δυνητικά διαφορετικής κατάληξης. Κι αυτό ακριβώς προσπαθεί να αφηγηθεί η δική μας παράσταση.
Δέσποινα Κούρτη
Θαρραλέα ανάγνωση
Ξεκινήσαμε τις πρόβες συγκλονισμένοι, με πολλή περιέργεια, με μια δημιουργική αναστάτωση και φως. Κι αυτό γιατί η Δέσποινα Ρεμεδιάκη ήρθε με μια ακραία, προσωπική, θαρραλέα ανάγνωση με το καλημέρα σας. Αυτός ο «Βυσσινόκηπος» ένιωσα ότι θα είναι πολύ διαφορετικός και την ίδια στιγμή θα ανήκει σίγουρα στο τσεχοφικό σύμπαν. Γιατί έτσι όπως δουλέψαμε και δουλεύουμε αισθάνομαι ότι ο Τσέχοφ είναι εδώ, μ’ έναν τρόπο που η νέα γενιά καταλαβαίνει ίσως καλύτερα από όλους μας αυτή τη στιγμή. Το έργο ξεκινά με την επιστροφή στο πατρικό μας σπίτι, το σπίτι των παιδικών μας χρόνων, της ευτυχίας, στον βυσσινόκηπό μας, που πρόκειται να πουληθεί για χρέη. Στη δική μας ανάγνωση το σπίτι και ο κήπος έχουν ήδη πουληθεί, επιστρέφουμε σε ένα εργοτάξιο, επιστρέφουμε στον κενό χώρο. Αποδεχόμαστε αυτό το παιχνίδι με τον χρόνο κι έτσι ξεκινάνε όλα με μια μετωπική σύγκρουση με το θέμα, με τα θέματα του έργου. Πρέπει να αναμετρηθούμε με την απώλεια για τέσσερις ολόκληρες πράξεις. Να αποχαιρετούμε τη ζωή μας λέγοντας τα λόγια του έργου, σαν να μην έχει τίποτα χαθεί ακόμα. Ένας συνάδελφος κι αγαπημένος φίλος μού είπε προχθές ότι είναι ωραίο να αντιμετωπίζεις τον ρεαλισμό με μια παραδοξότητα. Και μολονότι δυσκολεύομαι λίγο με την κατάταξη δημιουργών σε καλλιτεχνικά ρεύματα, ο Τσέχοφ σίγουρα συνδέεται με τον ρεαλισμό. Φανταστικό ρεαλισμό; Ποιητικό ρεαλισμό; Και αυτή τη στιγμή αισθάνομαι ότι αυτή η τόσο ενδιαφέρουσα παραδοξότητα της γλώσσας της παράστασης είναι πιο κοντά στην αλήθεια.
Κωνσταντίνος Γιουρνάς
Η ανθρώπινη ύπαρξη
Ο Τσέχοφ μιλάει για μία συγκεκριμένη εποχή, για μία συγκεκριμένη χώρα, για συγκεκριμένα ήθη, έθιμα και ιστορικά γεγονότα, κοινωνικές τάξεις, οπότε ήταν αναγκαία η έρευνα πάνω στη συγκεκριμένη εποχή και στο ιστορικό πλαίσιο. Αφού μελετήσεις όλα αυτά και αρχίζεις να καταλαβαίνεις όλο και περισσότερο το έργο, συνειδητοποιείς ότι όλα τα παραπάνω είναι απλώς η αφορμή για να επικοινωνηθεί κάτι μεγαλύτερο, ουσιαστικότερο και τελικά απολύτως διαχρονικό: η ανθρώπινη ύπαρξη.
Ιφιγένεια Βαρελά
Ενα «αχ» είναι ο κήπος
Βυσσινόκηπος.
Τι είναι για μένα ο κήπος; Μάλλον ένα αχ. Ένα αχ. Νότα μπάσα από τα έγκατα της γης. Μάλλον σε μινόρε κλίμακα.
Πώς ισορροπώ στα γκρεμίδια; Τι είναι γκρεμίδια;
Προσλαμβάνω τον χώρο. Ακουμπώ το κορμί μου στον τοίχο. Ποιον τοίχο; Είμαι μέρος του χώρου. 6 συμπαίκτες συν 1, ο χώρος. Είναι εκεί για μας, πριν από μας.
Ανασαίνω τον χώρο. Ανασαίνω και ένα νήμα από την κορυφή του κεφαλιού με μετακινεί.
Δεν το κάνω εγώ, πάει μόνο του. Αυτό ξέρει καλύτερα από μένα.
Ζω για τα μάτια τους. Ζω για το όλο νόημα χαμόγελό τους.
Είναι μια στιγμή ευτυχίας. Είμαστε όλοι μαζί και λέμε την ιστορία του βυσσινόκηπου. Μαζί και τόσο μόνοι ταυτόχρονα.
Πού πάνε; Φεύγουν; Με εγκαταλείπουν; Ο βυσσινόκηπός μας. Αχ, ο κήπος μας.
Λαχτάρα, ενθουσιασμός, απορροφώ κάθε στιγμή.
Ευγνωμοσύνη να συναντώ και να συναντιέμαι. Να συνδέω και να συνδέομαι.
(ποια είσαι Ντουνιάσα;)
Μαρία Δαμασιώτη
Αποκάλυψη ενός κόσμου
Το σπίτι που ζούμε δεν είναι πια το σπίτι μας και εγώ θα φύγω, σας δίνω τον λόγο μου.
Κάθε ανέβασμα ενός κειμένου, για να πάρει μορφή, για να γίνει παράσταση, για να μπορέσουμε να μιλήσουμε μέσα από αυτό, να μπορέσουμε να ανοίξουμε έναν διάλογο μέσα από αυτό με τους θεατές, να μπορέσουμε να βρούμε την ανάγνωση εκείνη που ακουμπάει σ’ ένα βαθύ, ιδιωτικό, προσωπικό κομμάτι της σκέψης μας, του εαυτού μας, πρέπει να το καταλάβουμε, να το μελετήσουμε και να του επιτρέψουμε να ανοίξει το μυαλό μας και να μας αποκαλύψει τον κόσμο του.
Νάντια Κατσούρα
Παίζουμε με το ανεκλπήρωτο
Απ’ την έναρξη της παράστασης ο βυσσινόκηπος έχει πουληθεί ήδη και όλα τα πρόσωπα του έργου μπαίνουν μέσα στον κενό χώρο. Στην παράστασή μας μέσα σ’ αυτόν τον κενό χώρο εκτυλίσσεται όλη η ιστορία του Τσέχοφ. Το σπίτι δεν υπάρχει πια και παρακολουθούμε την αγωνιώδη προσπάθεια των προσώπων να το «ξαναχτίσουν», να ξανακερδίσουν την παλιά τους ζωή. Σε όλη τη διάρκεια των προβών ανακαλύπταμε και μελετούσαμε αυτή τη σχέση των προσώπων με αυτό που δεν υπάρχει. Τι είναι κενό; Το κενό σημαίνει κάτι άδειο και ισούται με κάτι μηδαμινό; Αυτό μοιραία επηρέασε και τα σώματά μας πάνω στη σκηνή. Απ’ την αρχή ως το τέλος της παράστασης ακολουθούμε έναν κινησιολογικό κώδικα, παίζουμε όχι μόνο με αυτό που δεν υπάρχει πια, αλλά και με το ανεκπλήρωτο κι αυτό που δεν θα συμβεί ποτέ.
Τίτος Γρηγορόπουλος
Συνεχής αναδιαπραγμάτευση
Οταν η Δέσποινα μας εξήγησε τη σκέψη της για την παράσταση, η πρώτη δική μου σκέψη ήταν: «Θεέ μου, πώς θα το κάνουμε αυτό;». Είχε μεγάλο ενδιαφέρον ο τρόπος που κάθε συντελεστής προσπαθούσε να καταλάβει, με τον δικό του τρόπο, τον κώδικα της παράστασης και πώς σιγά-σιγά το σώμα κατανοούσε και κουρδιζόταν. Για μένα η ερευνητική διαδικασία δεν σταματάει με τις πρόβες. Μέχρι και την τελευταία εβδομάδα θυμάμαι να αναδιαπραγματευόμαστε τις σχέσεις, να αλλάζουμε πράγματα, να φέρνουμε υλικά. Είναι πολύ γοητευτικό να δουλεύεις έναν ρόλο, ένα έργο, να μελετάς γύρω από αυτό. Νομίζω είναι το μεγαλύτερο δώρο αυτής της δουλειάς.
