Ποιος είναι ο στόχος του Λετονού φωτογράφου Andrejs Grants (1955); Να παρουσιάσει την εντύπωση, κάτι που είναι ασήμαντο και εξαιτίας αυτού του γεγονότος είναι καταδικασμένο να εξαφανιστεί. Αυτός ο στόχος δεν είναι καινούργιος, αφού η πορεία της τέχνης, πάνω από ενάμιση αιώνα, είναι, πάνω-κάτω, η ίδια. Άλλωστε, η ιμπρεσιονιστική σχολή στη φωτογραφία έθετε πανομοιότυπους στόχους. Ωστόσο, ο Grants φέρνει κάτι καινούργιο. Η ιμπρεσιονιστική αντίληψη στη ζωγραφική ή τη φωτογραφία επιδιώκει να παρουσιάσει το τυχαίο συμβάν μόνο όταν αυτό προσδιοριστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να πάψει να είναι συμβάν. Υπάρχει μια σύνθεση στη ζωγραφική, ένα καδράρισμα στη φωτογραφία. Αυτό το ασήμαντο θέμα γίνεται τώρα το κέντρο της σύνθεσης, αναγνωρίζεται από τον θεατή ως ένα θέμα που είναι εξίσου ισχυρό όσο και άλλα θέματα που θα είχαν ισχυρότερη αξίωση να παρουσιαστούν. Λειτουργώντας με αυτόν τον τρόπο, το ασήμαντο γίνεται σημαντικό, σχεδόν κλασικό. Όμως η απεικόνιση της εντύπωσης ποτέ δεν πρέπει να έχει τέτοιες αξιώσεις. Δεν αποβλέπει σε κάτι, δεν συνιστά την τελική πράξη και την κατάληξη του γεγονότος. Άλλες φορές είναι δύσκολο να βρούμε «το νόημά» της, το πού αποβλέπει, γιατί μπορεί να μην αποβλέπει πουθενά. Για να πραγματοποιηθεί ένα γεγονός χρειάζεται μια ακολουθία ενεργειών, μόνο κάποιες από αυτές σηματοδοτούν τελικά κάτι. Ο Andrejs Grants αποφασίζει να κάνει φωτογραφία κάτω από τις προηγούμενες προϋποθέσεις. Η εντύπωση δεν παράγει αναγκαία ένα νόημα, μόνο εικόνες.
Μία γυναίκα βγαίνει έξω από το σπίτι, παιδιά παίζουν στον δρόμο. Ένα κορίτσι κάνει μονόζυγο στην παραλία, κάποιος μπαίνει στη θάλασσα, άλλοι κοιτάζουν τον ουρανό. Κάποιοι κοιτάζουν έναν τοίχο. Χωρικοί ετοιμάζουν φαγητό στην ύπαιθρο, ένα παιδί παίζει με ένα φτυάρι, μια κυρία βάφεται. Τσιγγάνες μέσα σε ένα φορτηγάκι περιμένουν. Μια κυρία στέκεται σε έναν εξώστη, κάποιος άλλος περπατά. Κάποιος είναι σκυμμένος στην πόρτα του αυτοκινήτου, περαστικοί προχωρούν. Μια κοπέλα έτοιμη να πέσει στη λίμνη. Ένας σκύλος στη μέση του δρόμου, δύο παιδιά να παίζουν στη γωνία με ένα λάστιχο. Αυτά είναι μερικά από τα θέματα του Grants. Προφανώς, αντίστοιχα τέτοια θέματα μπορούμε να βρούμε σε πολλούς άλλους φωτογράφους τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα. Αυτό που κατορθώνει είναι να κάνει τη φωτογραφία, αυτό που πραγματικά είναι, δηλαδή μια περαστική εικόνα. Κι εδώ βρισκόμαστε στον κλασικό ορισμό της εντύπωσης. Δεν υπάρχει στις φωτογραφίες του ένα σαφές καδράρισμα, που σε αυτόν μεταφράζεται: δεν υπάρχει κέντρο.
Μας θυμίζουν οι φωτογραφίες του και κάτι άλλο: Κάθε στιγμή δεν υπάρχει μία εντύπωση, αλλά πολλές. Κάθε στιγμή συμβαίνουν διάφορα, κάθε στιγμή έχουμε πολλές εντυπώσεις. Σε όλες αυτές δεν αναζητούμε μια ενότητα. Σε κάποιες, είμαστε περισσότερο προσεκτικοί και εμμένουμε στην αντίληψή μας, σε άλλες λιγότερο. Το ίδιο θα γίνει και στη φωτογραφία. Άλλα σημεία θα γίνουν περισσότερο κεντρικά, άλλα λιγότερο. Κανένα, όμως, δεν θα αποτελεί το κέντρο.
Παναγιώτης Σ. Παπαδόπουλος
The Image Gallery
Αμαλίας 36, μέχρι 06/04.
