Η «Συνάντηση» είναι το σφιχτοδεμένο ντεμπούτο της Βρετανίδας, αφρικανικής καταγωγής, Νατάσα Μπράουν (γεν. 1990). Υποψήφιο για τα σημαντικά βραβεία Folio, Goldsmiths και Orwell μυθοπλασίας, είναι ένα ολιγοσέλιδο ασυμβίβαστο οργισμένο κείμενο, το οποίο βλέπει τις συνέπειες της αποικιακής κληρονομιάς της Βρετανίας πάνω στο κορμί και στην ψυχή μιας νεαρής Βρετανίδας, η οποία σε όλη τη ζωή της προσπαθεί να αποδείξει πως ό,τι έχει κατακτήσει της ανήκει. Καταλαβαίνοντας γρήγορα πως ό,τι και να κάνει δεν θα είναι ποτέ αρκετό.
Η αφηγήτρια είναι ανώνυμη, παραμένει έτσι μέχρι το τέλος, δεν ξέρουμε τίποτε για τα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις της, παρόλο που βυθιζόμαστε στον καταιγιστικό ρυθμό των σκέψεών της. Γνωρίζουμε τα εξής: είναι μαύρη, κόρη μεταναστών δεύτερης γενιάς, μεγάλωσε και σπούδασε στη Βρετανία, κατάφερε να γίνει υψηλόβαθμο τραπεζικό στέλεχος, να ανέλθει κοινωνικά, να συνάψει δεσμό με έναν λευκό άντρα, γόνο αριστοκρατικής οικογένειας. Κατάφερε όλα όσα ονειρεύτηκε, όμως το κενό -το οποίο επιτείνει μία δυσοίωνη ιατρική γνωμάτευση- είναι πάντα εκεί. Η ζωή είναι ένας αγώνας κατακτήσεων. Η επίτευξη του υλικού στόχου δημιουργεί έναν καινούργιο στόχο σε αυτό το ατέρμονο κυνήγι επιτυχίας. «Θυσίες γενεών. Σκληρή δουλειά κι ακόμη πιο σκληρή ζωή. Τόσος πόνος, τόσες στερήσεις, τόσα πολλά - γι’ αυτή την ευκαιρία. Για τη δική μου ζωή».
Ο ρατσισμός, φυλετικός, έμφυλος και ταξικός, επηρεάζει κάθε στιγμή της ζωής της. Το υποτιμητικό βλέμμα των άλλων, συγκαλυμμένο ή απροκάλυπτο, είναι πάντα εκεί. Παρακολουθεί κάθε κίνησή της, κάθε νεύμα, κάθε χειρονομία, κάθε στραβοπάτημα μόνο και μόνο για τα επιβεβαιώσει τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις με τα οποία έχει μάθει να πορεύεται. Οι επαγγελματικές της επιτυχίες πιστώνονται στη διαφορετικότητά της, η οποία, λόγω πολιτικής ορθότητας, είναι εργαλειοποιημένη. Η παρουσία της δίπλα στον σύντροφό της του δίνει «ένα άλφα φιλελεύθερο κύρος». «Ανασκευάζω κάποιες από τις αριστοκρατικές αποσκευές του. Διαβεβαιώνω ότι βρίσκεται αριστερά του κέντρου». Η δική του παρουσία δίπλα της είναι εγγύηση ποιότητας. «Η παρουσία του είναι εγγύηση για μένα, τους εξασφαλίζει ότι είμαι καθώς πρέπει διαφορετική».
Ομως αυτό που καθημερινά αποδεικνύει δεν είναι ποτέ αρκετό. «Γεννημένη εδώ, με γονείς γεννημένους εδώ, πάντα εδώ ζούσα - κι όμως, ποτέ δεν ήμουν από εδώ. Ο πολιτισμός τους παρωδείται στο σώμα μου». Όταν οι άλλοι μιλούν, η αφηγήτρια σιωπά. Έχει μάθει να ακούει, να υπακούει, να μην καταλαμβάνει πολύ χώρο, να προσπαθεί διαρκώς, ατέρμονα και ολοκληρωτικά, να είναι αρεστή. Ακόμη κι όταν κακοποιείται, δεν έχει φωνή να μιλήσει, να αντιδράσει. Το μόνο που έχει είναι αυτές οι πυρακτωμένες εμπρηστικές σκέψεις που χορεύουν στο μυαλό της, ξύνοντας σιγά σιγά τη γυαλιστερή επιφάνεια της Αυτοκρατορίας για να φανεί η σήψη. Σκέψεις, κρίσεις για έναν ολόκληρο πολιτισμό. Σκέψεις γυμνές, ανένδοτες. Σκέψεις-γροθιές που ψάχνουν και βρίσκουν τον στόχο. Σκέψεις που ξεγυμνώνουν νοοτροπίες αιώνων. «Με ασύλληπτη ευκολία τα γεγονότα της μη πολεμικής βρετανικής ιστορίας του εικοστού αιώνα ξεριζώθηκαν κι εξαφανίστηκαν από τη συλλογική μνήμη της χώρας. Αντικαταστάθηκαν. Στη θέση τους άνθισαν γενικόλογα παραμύθια για μια καλοκάγαθη αυτοκρατορία».
Ολη η αφήγηση της Μπράουν είναι μία κραυγή ενάντια στη λήθη. Ενάντια στην αφομοίωση και στο στρογγύλεμα. Ο ρατσισμός είναι παντού, έχει διαβρώσει τα πάντα. Δεν νικιέται με ευχολόγια, ούτε με ξεροκόμματα δικαιωμάτων. Το ζητούμενο είναι η ισότητα, όχι απλώς τα δικαιώματα. Ούτε με ιθαγένειες νικιέται ο ρατσισμός, όταν εκεί έξω κυκλοφορούν τα βανάκια που ουρλιάζουν «Γυρίστε πίσω στις χώρες σας».
Η επιλογή της αφηγήτριας να μην καταπολεμήσει την ασθένεια, να κάνει με αυτόν τον τρόπο την «υπέρβαση», αρχικά μοιάζει ακατανόητη. Όμως πρόκειται πάλι για κραυγή. Θα σταματήσει εδώ αυτού του είδους η ζωή, αυτού του είδους η αναρρίχηση. Με άλλα λόγια θα επιλέξει τον θάνατό της, άρα και τη ζωή της. «Η επιβίωση με εντάσσει στο αφήγημά τους. Είτε πετύχω είτε αποτύχω, η ύπαρξή μου και μόνο ενισχύει αυτή την κατασκευή. Το απορρίπτω». Με όσες δυνάμεις τις απομένουν, με τις έσχατες δυνάμεις της, θα στραφεί εναντίον του καρκινώματος των προκαταλήψεων και του ρατσισμού. Θα θυσιαστεί για να πάψει να ενδίδει. Για να μην γίνει μέρος του αφηγήματος. Διφορούμενη επιλογή ίσως. Αλλά πληρωμένη με αίμα.
Με πυκνή, αιχμηρή, πολεμική, αποσπασματική πρόζα, με μη γραμμική χρήση του χρόνου, με ιστορικές αναδρομές, σκέψεις, συναισθήματα, εικόνες και διαλόγους, μέσα σε λίγες μόνο σελίδες η Μπράουν ανατέμνει την καταστροφική επίδραση του ρατσισμού -έμφυλου, φυλετικού, ταξικού- στην ψυχή και στο κορμί του γυναικείου υποκειμένου. Ο ρατσισμός δεν μπορεί να νικηθεί με θεραπείες και αφομοίωση. Πρέπει να ανατραπεί. Ακόμη και με ανυπολόγιστο κόστος. Με όποιο κόστος.
Natasha Brown, «Συνάντηση»
Εκδόσεις Gutenberg
Μετάφραση: Βαγγέλης Τσίρμπας
121 σελ. Τιμή: 11 ευρώ
