του Κυριάκου Π. Λουκάκου
Ήταν μόλις προ διετίας που η «Maria Stuarda» του Gaetano Donizetti σηματοδοτούσε την απρόβλεπτη κατάληξη των διεθνών μελοδραματικών συνεργασιών του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών λόγω της οικονομικής κρίσης. Και ήταν πραγματικά μια θριαμβευτική αυλαία 20 ετών προσφοράς του χώρου σε λυρικές εμπειρίες αδιαφιλονίκητου διαμετρήματος. Με την παραγωγή ενός Pier Luigi Pizzi, ερμηνεύτριες σαν την Patrizia Ciofi και την Irina Lungu να εναλλάσσονται στο μέρος της τραγικής επώνυμης ηρωίδας, τον ολόδροσο Francesco Demuro ως πλέον πρόσφατη αποκάλυψη μεταξύ των τενόρων της κατηγορίας του ως Ρομπέρτο, κόμη του Λέστερ, και τον ήδη 80ετή τότε πρωθιερέα του μπελκάντο Richard Bonynge στο πόντιουμ, η συνεργασία με τη Σκάλα του Μιλάνου δικαίωνε αυτό το ύστατο «άνοιγμα» πριν από τη σιγή.
Ίσως γι' αυτούς τους λόγους προσεγγίσαμε την απευθείας αναμετάδοση του ίδιου έργου από τη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης (αίθουσα Αλ. Τριάντη, 19/01/2013) με επιφύλαξη, ίσως και δυσπιστία. Άραγε η Μαρία της -γνωστής κυρίως ως μεσοφώνου με εμπειρία στον Ροσσίνι- Joyce Didonato, που η φωτογραφία της αντικαθιστούσε πλέον εκείνη της Άννα Νετρέμπκο ως Μανόν στο γενικό συνοδευτικό φυλλάδιο, θα ανταποκρινόταν σε μια τόσο βεβαρημένη από τις αναμνήσεις μας αποστολή; Το αγωνιώδες ερώτημα δεν απαντήθηκε άμεσα, αφού η Σκωτσέζα βασίλισσα εμφανίζεται το πρώτον στη β' πράξη, όταν δηλαδή η πλατιά μουσική διεύθυνση του Maurizio Benini όσο, και κυρίως, η σκηνοθεσία του Sir David McVicar είχαν ήδη καθησυχάσει τους βασικούς φόβους μας. Ο τελευταίος, ιδίως, οικοδόμησε μια παραγωγή με τεκμηριωμένη ιστορική διάσταση στην ενδυματολογία, περιορίζοντας το αφαιρετικό στοιχείο στο σκηνικό (αμφότερα του John Macfarlane) και επιστρατεύοντας με αισθητήριο (πρβλ. α.ά. ήδη την α' σκηνή στο σκοτεινό ανάκτορο του Whitehall) τους φωτισμούς της Jennifer Tipton.
Κυρίως όμως ήταν προφανής η έμφαση στη διδασκαλία των ηθοποιών, και δη των δύο βασιλικών αντιζήλων. Έτσι, η Ελισάβετ της πρωτοεμφανιζόμενης -και μέχρι τούδε άγνωστής μας- Νοτιοαφρικανής υψιφώνου Elza van den Heever ενδύθηκε ανδρόγυνη κινησιολογία, δίκην γελοιογραφικού αντιδότου στη θηλυκότητα, θυσιάζοντας ακόμη και την πλούσια κόμη της κατά τη διάρκεια των δοκιμών, προκειμένου να αφομοιώσει πληρέστερα τη συγκεκριμένη άποψη για την «παρθένο βασίλισσα». Αν και η τονική της ασφάλεια υπήρξε σε πολλά σημεία οριακή, η υποκριτική της παραφορά δημιούργησε ισχυρή αντίθεση με την εξ ίσου βαθιά βιωμένη Μαρία της Ντιντονάτο, που υπήρξε πραγματική αποκάλυψη. Με φωνητικές προϋποθέσεις εξ υποθέσεως περιορισμένες έναντι μυθικών (υψιφώνων!) προκατόχων της (Λεϋλά Γκεντσέρ, Μπέβερλυ Σιλλς, Τζόαν Σάδερλαντ), η Αμερικανίδα συγκρότησε πολυδιάστατο δραματικό χαρακτήρα, συνδυάζοντας την ιστορική καταγραφή με την τραγωδία του Σίλλερ και φωτίζοντας αυτή την Κλεοπάτρα της αναγεννησιακής Βρετανίας από όλες τις θελκτικές και δυσάρεστες πλευρές του μοιραίου χαρακτήρα της. Ο Μακβίκαρ δαπάνησε ιδιοφυώς την προσοχή του στη λεπτομέρεια, ακόμη και στο «Πάρκινσον» που ταλαιπωρούσε την καταδικασμένη σε θάνατο Μαρία, σηματοδοτώντας έτσι και τη διαδρομή του χρόνου από τη μοιραία αντιπαράσταση των βασιλικών εξαδέλφων, παρεμπιπτόντως ιδιοφυή επινόηση του Σίλλερ. Έτσι, σκηνές, όπως η αποκαλυπτική εξομολόγηση της Στούαρτ στον Τάλμποτ του αξιόπιστου Matthew Rose, λειτούργησαν στην οφειλόμενη αντιστικτική τους διάσταση σε σχέση με το αποθεωτικό παραλήρημα της πορείας προς το ικρίωμα.
Αναφορά οφείλεται στον πρωτεϊκό τενόρο Matthew Polenzani που σκιαγράφησε τον Ρομπέρτο ως έντιμο θύμα ανυπόκριτου έρωτα, με ευχέρεια στην απαιτητική τεσσιτούρα του ρόλου του, έστω και αν η χρήση της κεφαλικής φωνής εκφυλιζόταν ενίοτε σε φαλσέτο. Αμερικανοί καλλιτέχνες αξιοποιήθηκαν και στα μέρη των εμπίστων των δύο εστεμμένων, η δευτεραγωνίστρια Maria Zifchak ως Άννα Κέννεντυ, ακόλουθος της Μαρίας, και ο -επίσης οικιακός- Joshua Hopkins στον ρόλο του πρωθυπουργού της Ελισάβετ Σερ Γουίλλιαμ Σέσιλ, ακατάβλητου στην εμμονή του για την εκτέλεση της Σκωτσέζας βασίλισσας. Ιστορική ειρωνεία: η ένωση των στεμμάτων Αγγλίας και Σκωτίας επισφραγίσθηκε αναπόδραστα, όταν την άτεκνη Ελισάβετ διαδέχθηκε ο ανεψιός της Ιάκωβος Α', του οίκου Στούαρτ…
