Το Νεπάλ είναι μια χώρα που συνδυάζει τη φύση, την πεζοπορία, τα ψηλά βουνά, τον πολιτισμό και την πνευματικότητα. Σε πρόσφατο ταξίδι είχαμε την ευκαιρία να γευτούμε πολλές από τις όψεις αυτής της χώρας της Κεντρικής Ασίας. Μια χώρα λίγο μεγαλύτερη από την Ελλάδα και με πληθυσμό που αγγίζει τα 31 εκατομμύρια κατοίκους.
Μιας και η επιλογή ήταν να έχουμε επαφή με όσο το δυνατόν περισσότερες όψεις αυτής της χώρας, τα βήματά μας μας οδήγησαν να πεζοπορήσουμε στο Αναπούρνα, τμήμα της οροσειράς των Ιμαλαΐων. Με αφετηρία τη Ναγιαπούλ, στα βόρεια της χώρας, ετοιμάσαμε μια κυκλική διαδρομή, ιδιαίτερα δημοφιλή στους πεζοπόρους, μέσα από τα φαράγγια και τις πλαγιές του βουνού, με στόχο τα 3.210 μέτρα, τον λόφο Πουν.
Καθώς ξεκίνησε η πεζοπορία, το ένα υπέροχο τοπίο διαδεχόταν το άλλο. Πιο χαμηλά, ορυζώνες και χωράφια με κεχρί, μπανανιές και όμορφοι κήποι. Καθώς το υψόμετρο ανέβαινε, μικρά χωριά σκαρφαλωμένα στις πλαγιές, ένα απέραντο δάσος, ποτάμια και κρεμαστές γέφυρες συνόδευαν τα βήματά μας. Η διαμονή ήταν προγραμματισμένη κάθε βράδυ σε διαφορετικό χωριό, στα λεγόμενα tea houses, πανδοχεία στον άλλοτε εμπορικό δρόμο που ένωνε το Νεπάλ με το Θιβέτ και σήμερα φιλόξενα καταλύματα για πεζοπόρους και ορειβάτες.
Εκπληξη στα 2.050 μέτρα
Στην πρώτη μέρα της πεζοπορίας ο στόχος ήταν το χωριό Ούλερι, στα 2.050 μέτρα υψόμετρο. Από το προηγούμενο χωριό, όπου κάναμε στάση για εξαιρετικής ποιότητας τσάι, μας χώριζαν 3.200 σκαλοπάτια σχεδόν σε κατακόρυφη διάταξη. Ο ήλιος είχε ανέβει, η θερμοκρασία και η υγρασία επίσης καθώς βρισκόμασταν στην περίοδο αμέσως μετά τους μουσώνες. Μια εξαντλητική ανάβαση μας οδήγησε στο χωριό του προορισμού μας. Ανακουφισμένοι και κουρασμένοι αντικρίσαμε τα πρώτα σπίτια. Καθώς πλησιάζαμε στο χωριό, μια πινακίδα τράβηξε τα βλέμματά μας. «Αγαπητοί επισκέπτες, αν έχετε χρόνο, μπορείτε να επισκεφθείτε τη βιβλιοθήκη και το σχολείο μας. Είναι μόλις δύο λεπτά περπάτημα από δω. Σας ευχαριστούμε και σας καλωσορίζουμε εγκαρδίως». Τι ευχάριστη έκπληξη!
Αφού τακτοποιηθήκαμε στον ξενώνα και δοκιμάσαμε τις υπέροχες τοπικές μαγειρικές προτάσεις, ξεκινήσαμε για το σχολείο. Στην άκρη του χωριού βρισκόταν ένα κτηριακό συγκρότημα που στέγαζε το κυρίως σχολείο (Δημοτικό για τις οκτώ πρώτες τάξεις των μαθητών), το κτήριο της βιβλιοθήκης, το κοινοτικό ιατρείο και το κτήριο της διοίκησης. Χαρούμενα παιδικά βλέμματα μας υποδέχθηκαν και με τη χαρακτηριστική τους κίνηση «Νάμαστε» μας καλωσόρισαν.
Το σχολείο εξυπηρετεί το χωριό του Ούλερι και τις γύρω μικρότερες κοινότητες. Έχει 65 μαθητές και 16 εκπαιδευτικούς. Όμορφα ζωγραφισμένοι τοίχοι, ένα οργανωμένο και καθαρό προαύλιο και φυσικά η βιβλιοθήκη, στην οποία σπεύσαμε πάραυτα.
Χωρίς κρατική χρηματοδότηση
Η βιβλιοθήκη του σχολείου του Ούλερι οργανώνεται και συντηρείται από την ίδια την κοινότητα. Δεν υπάρχει καμία πάγια κρατική χρηματοδότηση. Η συλλογή της αποτελείται από βιβλία που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας και της μελέτης των μαθημάτων, από λεξικά και εγκυκλοπαίδειες και άλλα βιβλία γενικότερου ενδιαφέροντος και λογοτεχνίας για τον ελεύθερο χρόνο των παιδιών. Μέσα στη βιβλιοθήκη στεγαζόταν και ένας χώρος με όργανα Φυσικής και Χημείας για τα μαθήματα Πειραματικής, η συλλογή με τους χάρτες, καθώς και πληροφοριακό υλικό προς τους μαθητές. Μεγάλο μέρος του κόστους λειτουργίας της καθώς και της αγοράς νέου υλικού εδράζεται στις δωρεές.
Έτσι υπήρχε βιβλίο δωρεών/δωρητών, όπου, αφήνοντας οποιοδήποτε ποσό για τη βιβλιοθήκη, γράφονται το όνομα και το ποσό δωρεάς του δωρητή καθώς και η χώρα προέλευσής του. Άλλος τρόπος για την εξασφάλιση υλικού είναι η συνεργασία με ιδρύματα και ΜΚΟ. Έτσι, στα ράφια της βιβλιοθήκης βρήκαμε αρκετά βιβλία με σφραγίδες από διάφορα ξένα ιδρύματα, μεταξύ των οποίων και μια σειρά παιδικών βιβλίων για τη ζωή στην Τουρκία και τη σύγχρονη χώρα, στα αγγλικά, δωρεά από κάποιο τουρκικό ίδρυμα. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να κάνει μια χώρα εξωτερική πολιτιστική πολιτική! Ένας τρόπος οργανωμένος, τον οποίο εμείς ως χώρα αγνοούμε τελείως.
Στην ερώτησή μας αν υπήρχε παλιότερα άλλη βιβλιοθήκη, κοινοτική, εδώ ή αν σε αυτή τη βιβλιοθήκη έχουν χρήστες από τα ενήλικα μέλη της κοινότητας η απάντηση μας εξέπληξε. Δεν υπήρχε ποτέ παλιότερα βιβλιοθήκη, καθώς δεν υπήρχε ανάγκη, μιας και στη μεγάλη τους πλειονότητα οι παππούδες και οι γιαγιάδες των παιδιών που τώρα είναι στις τάξεις είναι αναλφάβητοι. Με την προσδοκία όμως ότι οι νέες γενιές των παιδιών των Ιμαλαΐων θα πρέπει να έχουν περισσότερα εφόδια στη ζωή τους, η κοινότητα δημιούργησε τη σχολική βιβλιοθήκη γι’ αυτά τα παιδιά και για τις γενιές που θα έρθουν στο μέλλον.
Αναζητώντας πληροφορίες, βρήκαμε ότι υπάρχει -ενταγμένη στο υπουργείο Παιδείας της χώρας- μια ΜΚΟ με τον τίτλο Ένωση Σχολικών Βιβλιοθηκών του Νεπάλ, οι στόχοι της οποίας περιγράφονται από το σύνθημα «Ένα σχολείο, μία βιβλιοθήκη». Ο βασικός στόχος είναι να δημιουργηθεί μια σχολική βιβλιοθήκη σε κάθε σχολική μονάδα του Νεπάλ, για να μπορούν έτσι ισότιμα τα παιδιά να συμμετέχουν στην κοινωνική και οικονομική ζωή της χώρας. Με πολύ πλούσια δράση και σε συνεργασία με το Ίδρυμα για την Ασία, την Ένωση Σχολικών Βιβλιοθηκονόμων Δανίας, το Νεπαλέζικο Ίδρυμα Ποίησης Bhim Nidhi Tiwari και τη Διεθνή Ένωση Σχολικών Βιβλιοθηκονόμων στηρίζουν το έργο αυτών των μικρών βιβλιοθηκών στα βουνά της χώρας έχοντας κατά νου ότι η πρόσβαση στην πληροφορία είναι βασικό ανθρώπινο και παιδικό δικαίωμα.
733 δολάρια κατά κεφαλήν εισόδημα
Με 733 δολάρια κατά κεφαλήν εισόδημα και με δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης στο 0,602 (143η χώρα στον κόσμο), η κοινωνία του Νεπάλ είναι μια φτωχή κοινωνία. Μικρά έργα τοπικής εμβέλειας προσπαθούν να βελτιώσουν τις ζωές των ανθρώπων στις απομακρυσμένες ορεινές περιοχές - και μιλάμε για μια χώρα που φιλοξενεί εννέα από τις δέκα ψηλότερες κορυφές στον κόσμο. Για παράδειγμα, στα χωριά που επισκεφθήκαμε, καθώς ήταν χτισμένα στις πλαγιές των φαραγγιών που σχίζουν τους ορεινούς όγκους τακτικά, το νερό έτρεχε στα ρέματα άφθονο. Σε κάθε χωριό έχει εγκατασταθεί μια μικρή γεννήτρια παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος εκμεταλλευόμενη τη ροή των υδάτων. Το ρεύμα διοχετεύεται στο χωριό με μηδενικό κόστος κατανάλωσης. Ζητείται από τους κατοίκους μόνο ένα εφάπαξ ποσό τον μήνα για το κόστος συντήρησης της υποδομής. Όσο περπατήσαμε δυσκολευτήκαμε να τις εντοπίσουμε, καθώς είναι μικρές μονάδες και δεν αλλοιώνουν το φυσικό τοπίο, για το οποίο οι κάτοικοι είναι υπερήφανοι.
Στα ψηλά βουνά ακόμα και οι καλλιέργειες είναι δύσκολες. Οι απότομες κλίσεις του βουνού επιτρέπουν μόνο μικρές πεζούλες για την καλλιέργεια ρυζιού και κεχριού (τα βασικά διατροφικά προϊόντα) σε μικρές ποσότητες, που αρκούν μόνο για την τοπική κατανάλωση. Λίγες κότες, κατσίκες και βουβάλια συμπληρώνουν τις παραγωγικές πηγές, που παραμένουν στη διάθεση της κοινότητας. Το μόνο έσοδο εκτός αυτών είναι από τον τουρισμό, τους πεζοπόρους και τους ορειβάτες.
Πρόσβαση στη γνώση και στην πληροφορία
Και ακριβώς εδώ εδράζεται η αξία της βιβλιοθήκης του Ούλερι. Παρέχει στα παιδιά πρόσβαση στη γνώση και στην πληροφορία για να μπορέσουν να έχουν καλύτερο μέλλον, για να μπορέσουν να ενεργήσουν, για να αναπτύξουν τον εαυτό τους, την κοινότητά τους και τη χώρα τους.
Τα παιδιά στο σχολείο του Ούλερι ήταν χαμογελαστά, ευγενικά και φιλόξενα. Οι δάσκαλοι το ίδιο. Η επίσκεψη στη βιβλιοθήκη και στο σχολείο, μια εμπειρία αξέχαστη. Μια εμπειρία αναστοχασμού για την εδώ πραγματικότητα, και κυρίως ενόψει των αυτοδιοικητικών εκλογών. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να στρέφεται ακριβώς στην κοινότητά της, στην τοπική της υποδομή και να στηρίζει τους ανθρώπους που την απαρτίζουν. Ενάντια στην ιδέα ότι όλα πρέπει να εκπορεύονται από την Κεντρική Διοίκηση και το κράτος, οι κάτοικοι του Ούλερι πήραν το μέλλον των παιδιών τους στα χέρια τους, προσφέροντάς τους αυτό που το κράτος δεν μπορεί: σχολείο και βιβλιοθήκη.
* Ο Γιώργος Γλωσσιώτης είναι βιβλιοθηκονόμος
