Οι «Αόρατες Πόλεις» του Ίταλο Καλβίνο γέννησαν μια μοναδική ηχητική εγκατάσταση που θα παρουσιαστεί την Παρασκευή 25 Αυγούστου 2023 στις 9 μ.μ., σε καλλιτεχνική επιμέλεια της Μάγδας Κόρπη, στον κήπο του Ερευνητικού Κέντρου Κνωσού της Βρετανικής Σχολής Αθηνών, στο Ηράκλειο Κρήτης. Πρόκειται για μια ηχογραφημένη ηχητική πλοήγηση με τη μουσική σύνθεση της Σοφίας Καμαγιάννη, τις φωνές των ερμηνευτών Νίκου Κουρή, Λίλλυς Μελεμέ, Μαρίας Σκουλά, Χάρη Χαραλάμπους-Καζέπη, Γιάννη Χαρούλη, και με τον ιστορικό κήπο ως τόπο συνάντησης. Εμείς ζητήσαμε από τη Μάγδα Κόρπη να μας μιλήσει για αυτή την ηχητική εγκατάσταση, τις εμπνεύσεις και τη γέννησή της.
«Το 1972 ο Ιταλός συγγραφέας Ίταλο Καλβίνο θα γράψει τις αινιγματικές “Αόρατες Πόλεις”. Ο ίδιος, όπως θα πει ο προσωπικός του φίλος και συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, προτίμησε να αιωρηθεί και να χαθεί στη στρατόσφαιρα, παρά να προσγειωθεί στη γη όπου υπάρχει στρατός και σφαίρες κι όπου τα γνώρισε εξ επαφής στη νιότη του. Με ορισμένα από τα έργα του, ο Καλβίνο εισήλθε στους ανεξερεύνητους χώρους του ουρανού. Εκεί όπου δεν υπάρχει χώμα και δεν υπάρχει αίμα. Έτσι, τα βιβλία του γίνονται διαστημικά και οι Πόλεις Αόρατες»*.
Την Παρασκευή 25 Αυγούστου στον ιστορικό κήπο του Ερευνητικού Κέντρου Κνωσού (Βρετανική Σχολή Αθηνών) Βίλα Αριάδνη στην Κνωσό, με τη μουσική σύνθεση της Σοφίας Καμαγιάννη, θα συναντηθούν και θα διασταυρωθούν οι ηχογραφημένες -αιωρούμενες στο κενό- φωνές των ερμηνευτών· του Νίκου Κουρή, της Λίλλυς Μελεμέ, της Μαρίας Σκουλά, του Χάρη Χαραλάμπους-Καζέπη και του Γιάννη Χαρούλη. Άλλοτε μονολογώντας κι άλλοτε συνδιαλεγόμενοι, ψάχνουν μετά από καιρό να συναντηθούν.
«Είναι φορές που μου φαίνεται ότι η φωνή σου έρχεται σε μένα από μακριά».
«Και ακούω από τη φωνή σου τις αόρατες αιτίες για τις οποίες οι πόλεις ζούσαν, και για τις οποίες ίσως, μετά τον θάνατό τους, θα ξαναζήσουν».
«Το ταξίδι των Αόρατων Πόλεων ως ηχητική εγκατάσταση, με μοναδικούς παρτενέρ τον ήχο, τη μουσική και τον ουρανό της Κρήτης, ξεκίνησε πριν από περίπου έναν χρόνο. Έμπνευση για τη γέννηση της ιδέας αποτέλεσε το Βουλισμένο Αλώνι· τόπος των παιδικών μου βιωμάτων, αλλά και η ιδέα του ενδιάμεσου χώρου, ως τόπου χιμαιρικών δυνατοτήτων. Μετά από έναν χρόνο γεμάτο από Ίταλο Καλβίνο, από την ολοδική μου Κρήτη, από σκαρφαλώματα καπέλα και αθλητικά παπούτσια, από κόπο, προσμονή, ρίζωμα, μα κυρίως γεμάτο από πηγαία συναπαντήματα, οι Αόρατες Πόλεις βρήκαν τον τόπο τους. Το ευχαριστώ είναι μικρό για όλους εκείνους που οι δρόμοι μας συναντήθηκαν και που ο καθένας έβαλε το δικό του αποτύπωμα και σφραγίδα στις Πόλεις.
Χωρίς τη χρήση σκηνογραφίας, στη δική μας ηχητική συλλογή αποσπασμάτων των “Αόρατων Πόλεων”, οι ακροατές θα μπορούν να καθίσουν ή να σταθούν όπου επιθυμούν, και κάτω από τον ουρανό, μέσα στον ιστορικό αυτό κήπο ν’ αφουγκραστούν το ουτοπικό κείμενο του 20ού αιώνα και να ταξιδέψουν. Μέσα από τις ηχογραφημένες με συνοδεία μουσικής ιστορίες των “Αόρατων Πόλεων” και πατώντας στην αρχέγονη αγάπη των ανθρώπων για τα παραμύθια, αλλά και στην ανάγκη επανάκτησης του χαμένου παραδείσου, θα ακούσουμε τον ήχο της μνήμης, της ουτοπίας, τον αρχέγονο ήχο του αιώνιου ταξιδευτή. Γιατί τα μεγαλύτερα ταξίδια γίνονται μόλις κλείσεις τα μάτια σου. Όλες οι πόλεις ταξιδεύουν μέσα σου. Και γιατί με τη βοήθεια των αναμνήσεων ο Ίταλο Καλβίνο δεν αναπολεί ούτε εξιδανικεύει, αλλά ξαναγράφει τον εαυτό του.
Σύμφωνα με τον Ιταλό συγγραφέα, κάθε ταξιδιώτης που έρχεται σε επαφή με το καινούργιο και το ξένο, στην πραγματικότητα αυτό που κάνει είναι να ξαναέρχεται σε επαφή με την πόλη στην οποία ζει, δηλαδή με τον εαυτό του. Γιατί οι πόλεις είναι οι αντανακλάσεις και οι εικόνες που φαντασιώνεται ο άνθρωπος για τον ίδιο.
Ποιες είναι όμως οι Αόρατες Πόλεις; Ο συγγραφέας δεν προδίδει ποτέ την ερώτηση, γιατί στην πραγματικότητα δεν χρειάζεται να αποκαλύψει την απάντηση. Τα στοιχεία βρίσκονται μέσα στις πόλεις αλλά και στα ταξίδια εντός μας. Ο συγγραφέας, μάλιστα, παρατηρεί ότι αυτό που χαίρεσαι σε μια πόλη είναι η απάντηση που δίνει σ’ ένα σου ερώτημα, ή το ερώτημα που σου βάζει αναγκάζοντάς σε να το απαντήσεις. Κι επίσης, η πόλη ως οντότητα δεν καθορίζεται μόνο από τις αναμνήσεις, τις ανάγκες και τις προσδοκίες μας. Η πόλη ορίζει και τη δική μας ταυτότητα είτε βρισκόμαστε σ’ αυτή ως ταξιδευτές είτε ως κάτοικοι.
Οι πόλεις είναι ένα σύνολο πραγμάτων: απομνημονεύσεων, επιθυμιών, σημείων μιας γλώσσας· είναι τόποι ανταλλαγών, όμως οι ανταλλαγές αυτές δεν είναι μονάχα ανταλλαγές εμπορευμάτων, είναι και ανταλλαγές λέξεων, πόθων, αναμνήσεων. Και μπορεί ο Ιταλός συγγραφέας να μας μιλά για πόλεις χιμαιρικές, ωστόσο όλες ανεξαιρέτως εμπεριέχουν κάτι το υπαρκτό· τον επισκέπτη. Τον επισκέπτη που εντέλει θα κατοικήσει τις Αόρατες Πόλεις.
Στον κήπο της Βρετανικής Σχολής Αθηνών, δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού, οι μοναχικές νησίδες των φωνών θα χαράξουν αόρατες ηχητικές διαδρομές. Σε κάποια από αυτές, ο καθένας από εμάς ίσως αναγνωρίσει μια δική του πόλη. Με υλικό τις λέξεις, τον ήχο και τη μουσική, θα ακούσει τις ασώματες εκείνες φωνές που περιπλανώνται στον αέρα ως άλλα ποιήματα αγάπης· ποιήματα αγάπης για τις πόλεις, που ψάχνουν τον παραλήπτη τους».
* Ο Βασίλης Βασιλικός για τον Ίταλο Καλβίνο, Βασιλικός Βασίλης, Ομιλία, 24/10/2015
