Ο Φιλίπ Κεν επιστρέφει στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου με τον «Κήπο των ηδονών» μετά την εμβληματική περσινή του παράσταση, τη «Μοιραία φάρμα», που άφησε μια ωραία αίσθηση τόσο σε επίπεδο περιεχόμενου όσο και σε επίπεδο μορφής.
Αυτή τη φορά στο κέντρο της διαδικασίας έμπνευσής του μπαίνει ο δημοφιλής αναγεννησιακός πίνακας του Ιερώνυμου Μπος με τον ομώνυμο τίτλο, καταλαμβάνοντας το Ηρώδειο λίγο μετά την πρεμιέρα της παράστασης στο Φεστιβάλ της Αβινιόν.
Η σύνδεση με τον πίνακα δεν είναι εμφανής και ίσως μόνο αν κανείς αποφασίσει να σκάψει βαθιά, μπορεί να βρει τις συνδέσεις, πέρα από τα προφανή σημεία που ο σκηνοθέτης επιλέγει να μας υποδείξει τον πίνακα. Ακόμα κι αυτό όμως έμοιαζε περισσότερο με αγωνία σύνδεσης, παρά με φυσική δραματουργική ροή.
Η μεταβατική εποχή της γέννησης του πίνακα οδήγησε προφανώς τον Κεν να τοποθετήσει ενδυματολογικά και σκηνογραφικά το σύμπαν της παράστασης όχι στο τώρα, αλλά πίσω στη δεκαετία του ’70, σε μια εποχή που πολλοί δημιουργοί γυρνούν πίσω νοσταλγικά αναζητώντας τους πολιτικούς της αναβρασμούς, τις επαναστατικές της εκπυρσοκροτήσεις.
Με σαφή διάθεση να αποδώσει τις ευθύνες της επίγειας κόλασης στον άνθρωπο, στην απουσία του συλλογικού πνεύματος και στην ολοένα και πιο ιδιοτελή ζωή που χαράσσει, ο Κεν δεν έφτιαξε ακριβώς μια ιστορία, αλλά εικόνες που πότε είχαν τη δύναμη να μιλήσουν και πότε έπλεαν μέσα σε μια αναπαραστατική αμηχανία, μαρτυρώντας περισσότερο την αδυναμία του έργου σε επίπεδο περιεχομένου και όχι αισθητικής.
Ενώ ο σκηνογραφικός κόσμος πριμοδοτούσε και άνοιγε διαρκώς σκηνικές δυνατότητες, ο λόγος αδυνατούσε να κουμπώσει, να μεστώσει και να μετουσιωθεί σε κάτι ολοκληρωμένο που να αφορά.
Το λεωφορείο πάνω στη σκηνή του Ηρωδείου, μεταφέροντας τους ήρωες του έργου σ’ αυτό το σκηνικό ταξίδι αναζήτησης, ήταν αισθητικά ευφυές, αν και πολύ γρήγορα η δραματουργική αδυναμία της παράστασης το παρέσυρε, αδυνατώντας να χτίσει πάνω του μια δυνατή ιστορία, μια αφήγηση που να πυροδοτήσει τα περιεχόμενα του περιβόητου πίνακα χωρίς να χρειάζεται οι θεατές να υποθέτουν, να αναρωτιούνται και τελικά να αδυνατούν να βρουν τις όποιες συνδέσεις.
Αυτή τη φορά τα διάφορα αποσπάσματα δεν ενώθηκαν μεταξύ τους και πολλές φορές ένιωθες ότι τυχαία αφέθηκαν αυτούσιοι όλοι οι αυτοσχεδιασμοί από τις πρόβες, χωρίς να είναι σε θέση να εξυπηρετήσουν την ίδια την παράσταση και τον στόχο που αυτή είχε προφανώς θέσει.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν στιγμές μέσα στην παράσταση που έπαιξαν με το πόσο άσχημα μπορούν να εξελιχθούν τα πράγματα για τον άνθρωπο από τον άνθρωπο και να μας πείσουν. Όπως ότι ένα κουμπί αρκεί για να σταματήσεις τον ήχο των τζιτζικιών, σαφής δήλωση για το πόσο επιθετικός μπορεί να υπάρξει ο άνθρωπος απέναντι στη φύση, επικεντρωμένος σε ένα τώρα που δεν θα του υποσχεθεί κανένα αύριο.
Και αυτές οι σκηνές όμως, όντας εξαιρετικά αποσπασματικές και μέρος μιας φλύαρης σκηνικής κατάστασης, δεν μπορούσαν από μόνες τους να σηκώσουν και να τραβήξουν τα βλέμματα μακριά από τις αδυναμίες της σε επίπεδο περιεχομένου.
Ο Κεν είναι η αλήθεια ότι, ενώ είναι ένας σκηνοθέτης με βαθιές πολιτικές και φιλοσοφικές ανησυχίες, που χαρακτηρίζουν όλα τα έργα του, μοιάζει να φοβάται τις σκηνικές πολιτικές θέσεις και δηλώσεις, με αποτέλεσμα να καταπιάνεται με σοβαρά υπαρξιακά ζητήματα με ουσιαστικά απούσα την πολιτική ανάγνωση της πραγματικότητας. Έτσι, τουλάχιστον εδώ, σ’ αυτόν τον «Κήπο των ηδονών», ήταν αδύνατον να ταρακουνηθείς, να ταραχτείς και να φύγεις με τις απαραίτητες υπαρξιακές αναταράξεις από τη στιγμή που από πλευράς σκηνοθεσίας ένιωθες έναν φόβο πολιτικής τοποθέτησης που δεν έμοιαζε με άποψη.
Ενας «Κήπος» γεμάτος προσεγμένες αισθητικά ηδονές, δεν είναι όμως αρκετός για τον θεατή ώστε να παρασυρθεί από αυτό το λεωφορείο σε ένα ταξίδι αναζήτησης που να μην μοιάζει εξαιρετικά μάταιο.
