«Συνειδητό σώμα, η συνέχεια του σώματος σε εκκίνηση»: O τίτλος του 13ου Φεστιβάλ Dance Days Chania, του πολιτιστικού γεγονότος της πόλης από τις 22 Ιουλίου έως 2 Αυγούστου. Τέχνη «απλωμένη» στον δημόσιο χώρο, χορευτές που φέρνουν στην επιφάνεια «αόρατες» υποβαθμισμένες περιοχές της πόλης, φεστιβάλ που μας συστήνει καλλιτέχνες εντός και εκτός Ελλάδας, μας μαθαίνει να αφουγκραζόμαστε το σώμα μας, να κατανοούμε την ισορροπία ψυχής και σώματος, να μετατρέπουμε το σώμα μας σε μέσο διαλόγου με τον έξω κόσμο, να σπάμε τα στερεότυπα. Συναντήσαμε την καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ, τη Σοφία Φαλιέρου, στα Χανιά, στο ξενοδοχείο Χαλέπα, την πρώην βρετανική πρεσβεία, και κουβεντιάσαμε όχι μόνο για τις δράσεις του δωδεκαημέρου αλλά και για το πώς οικοδομείται το «σώμα συνειδητό». Αέναες κινήσεις του σώματος, όπως οφείλει να είναι σε αέναη εγρήγορση και το μυαλό. Το μαγνητόφωνο καταγράφει έναν λόγο δομημένο, σαγηνευτικό και καθόλου αυτοαναφορικό.
Είναι το 13ο καλλιτεχνικό αντάμωμα χορευτών σε μια επαρχιακή πόλη. Θεσμός σήμερα, γέννημα της κρίσης το 2011.
Το Dance Days Chania γεννήθηκε το 2011 από την ανάγκη μας να αντισταθούμε στην κρίση, που δεν αφορούσε μόνο τον Πολιτισμό, αλλά μια νέα τάξη πραγμάτων που διαμορφωνόταν. Υπερίσχυσαν του φόβου η φωτεινή μας διάθεση και η καθαρή μας πρόθεση να συντελέσουμε ώστε να γίνουμε το μέσο για να ταξιδέψουν ο χορός στην περιφέρεια αλλά και η πηγαία και ενστικτώδης επιθυμία για επικοινωνία και ενίσχυση με κάθε τρόπο της κοινότητας, χορευτικής και μη. Η σωματικότητα έγινε ο φακός μας για να φωτίσουμε το σκοτάδι των καιρών! Παρ’ όλα αυτά, δεν είχαμε φανταστεί ποτέ ότι ξεκινώντας το Τετραήμερο Σύγχρονου Χορού, πριν από δεκατρία χρόνια, η εξέλιξή του θα είχε αυτή την πορεία. Μας ανατροφοδοτούν η αναγνώρισή του από τη χορευτική κοινότητα, η αγάπη και η συμμετοχή του κόσμου στις δράσεις, ο αριθμός των εθελοντών που κάθε χρόνο αυξάνεται (υπενθυμίζουμε ότι όλη η διοργάνωση αποτελείται από εθελοντές), η υποστήριξη φορέων, η αναγνωρισιμότητα του φεστιβάλ. Είναι μαγικό όταν κάποιος σε σταματάει στον δρόμο για να σου πει ότι ακόμα ονειρεύεται μια παράσταση που είδε στο φεστιβάλ το 2016, για παράδειγμα, και ότι αυτή του άλλαξε τον τρόπο που έβλεπε τα πράγματα! Γίνεσαι κοινωνός αυτής της αλλαγής, της διαφοροποίησης, κι αυτό είναι πραγματική τροφή.
17 παραστάσεις, 9 σεμινάρια, ενότητα «Νέοι δημιουργοί και δημόσιος χώρος», διήμερο video dance, ημερίδα, έκθεση ζωγραφικής μαθητών Δημοτικού, διακρατικό καλλιτεχνικό residency με τη Στέγη Χορού Λεμεσού περιλαμβάνονται στη φετινή διοργάνωση. Πόσες είναι οι αιτήσεις και πόσο απαιτητική και δύσκολη η τελική επιλογή;
Για το 13ο DDC λάβαμε συνολικά περισσότερες από 700 αιτήσεις συμμετοχής από 48 χώρες. Είναι μεγάλη τιμή για εμάς και ευθύνη! Κάθε αίτηση αντιμετωπίζεται με τον ίδιο σεβασμό και προσοχή. Στη φυλή Μπαντού της Αφρικής, οι άνθρωποί της, όταν υποδέχονται έναν ξένο, δεν τον ρωτούν «Ποιος είσαι;», αλλά «Τι χορεύεις;». Γιατί το σώμα ποτέ δεν λέει ψέματα και οι πληροφορίες που μεταφέρει είναι η πιο αυθεντική και πρωτόγονη γλώσσα. Για εμάς στο DDC, κάθε επιλογή έργου ή δράσης είναι κομμάτι ενός παζλ και συντελεί ώστε να διαμορφωθεί μια «γεμάτη» εμπειρία που επιθυμούμε να επικοινωνήσουμε με το κοινό παρουσιάζοντας ένα μεγάλο εύρος της σύγχρονης χορευτικής σκηνής, αλλά και το πού βρίσκονται οι κοινωνίες των ανθρώπων στο σήμερα.
Υπήρχαν συγκινητικά videos που σας έχουν αποσταλεί προκειμένου να συστήσουν την αρχετυπική τέχνη της κίνησης του σώματος ;
Τα περισσότερα videos από αυτά που λαμβάνουμε είναι άρτια τεχνικά, κάποια τραβηγμένα πρωτόλεια, με τα απολύτως απαραίτητα μέσα. Τα περισσότερα είναι βιντεοσκοπημένα σε θέατρα ή σε στούντιο χορού. Κάποια όμως, χωρίς ειδικό πάτωμα ή φωτισμό, κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, φτάνουν σε εμάς από αποκλεισμένες ή εμπόλεμες περιοχές, από περιοχές του χάρτη που δεν γνωρίζαμε. Φυλές που βιντεοσκοπούν έναν παραδοσιακό τους χορό και μας τον στέλνουν. Τα χρόνια της καραντίνας, καλλιτέχνες βιντεοσκοπούσαν έργα και προτάσεις τους μέσα στα σπίτια τους, προσκαλώντας μας να φιλοξενηθούμε στην πιο ιδιωτική τους πραγματικότητα. Αυτό ήταν εξαιρετικά συγκινητικό. Μια μυστική συνομιλία ανάμεσα σε κόσμους όπου κυριαρχούσε η απαγόρευση. Ο καλλιτέχνης του χορού αποζητά με κάθε τρόπο και αγωνία την επικοινωνία του μέσω της προσωπικής του έκθεσης. Αυτό είναι μια γενναία πράξη. Αυτή είναι μια γενναία τέχνη. Πριν από μερικά χρόνια, φιλοξενήσαμε έναν Αφρικανό καλλιτέχνη. Το βίντεο που μας έστειλε δεν είχε καθαρή εικόνα, ήταν σκοτεινό. Χόρευε σε χώμα, με ένα μικρό φως πάνω από το κεφάλι του. Παρ’ όλα αυτά, το έργο ψηφίστηκε γιατί σε εμάς κατάφερε και «έφτασε» αυτό που δεν φαινόταν, αλλά το αισθανθήκαμε. Ο καλλιτέχνης ταξίδεψε στα Χανιά και πριν παρουσιάσει το έργο του, άφησε πάνω στη σκηνή χώμα από την πατρίδα του. Η χούφτα με το χώμα συμβόλιζε την ιερή στιγμή που η ρίζα απλώνεται στη γη. Μαγική στιγμή!
Οι σκηνές του χορού είναι κλειστοί και ανοιχτοί δημόσιοι χώροι: το Θέατρο «Μίκης Θεοδωράκης» (παλιό τελωνείο), το πάρκο στην Αγία Μαγδαληνή (ρωσική εκκλησία), η Κουλούρα, το κουφάρι της πισίνας του παλιού Ξενία, η πλατεία Γιαλί Τζαμί, η πλατεία Κατεχάκη, που θυμίζει αρχαία αγορά του δήμου. Πώς επιλέχθηκαν οι χώροι και ποιοι είναι οι κώδικες «συνομιλίας τους» με την κίνηση του σώματος;
Ο χώρος γίνεται στοιχείο των έργων, συμμετέχει φέροντας την ιστορία του, την ενέργεια, την εφήμερη μεταβολή του, τον συγχρωτισμό του με τον άνθρωπο. Δεν είναι απλώς ένα σημείο, είναι ένας κοινός τρόπος δράσης και ενσωμάτωσης. Υπάρχουν έργα διαμορφωμένα εξαρχής για να παρουσιάζονται σε δημόσιους υπαίθριους χώρους και άλλα που είναι προορισμένα για blackbox ή σκηνή. Είναι σημαντικό για εμάς το να ενεργοποιούνται ξεχασμένα σημεία της πόλης και να τα επανασυστήνουμε με άλλα μέσα, που εστιάζουν στη σωματικότητα, στους κατοίκους και στους επισκέπτες της.
Νέοι δημιουργοί «χτίζουν» το έργο τους σε δημόσια θέα, σε ανοιχτούς χώρους επί μέρες. Ποια είναι η φιλοσοφία της δράσης;
Οι νέοι δημιουργοί διαμαρτύρονται ηχηρά, αντιδρούν σθεναρά και δημιουργούν ελπιδοφόρα. Αυτά είναι τα κίνητρά μας για την ενότητα και προσπαθούμε να τα αναδείξουμε. Οι δημιουργοί έχουν τη δυνατότητα να ταξιδέψουν στα Χανιά, να γνωρίσουν την πόλη, να επιλέξουν το σημείο που θεωρούν πως συνδέεται καλύτερα με την ιδέα τους και στην πορεία να χτίσουν το project τους στο σημείο αυτό. Κατά την εξέλιξή του, διαμορφώνεται ένας ανοιχτός διάλογος με τους ντόπιους και τους περαστικούς και γίνονται μέρος της ιστορίας του. Το «κοινό» έχει την ευκαιρία να ζήσει ένα project σε όλες τις φάσεις της διαμόρφωσής του και να προσεγγίσει ουσιαστικά την τέχνη του χορού μέσω της έρευνας και του πειραματισμού. Έτσι μαθαίνουμε όλοι από αυτή τη διαδικασία.
«Το δικό μου σώμα “μιλά”», μια νέα δράση του φεστιβάλ σε συνεργασία με μαθητές και εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης του Δήμου Χανίων. Είχε συμμετοχή;
Το πρόγραμμα αυτό ξεκίνησε φέτος τον Μάρτιο σε συνεργασία με τον Δήμο Χανίων και τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης και ελπίζουμε του χρόνου να επεκταθεί και να ενταχθεί στα σχολεία νωρίτερα. Στόχος μας είναι η πρόληψη παραβιαστικών συμπεριφορών, που επεκτείνονται σε τρομακτικό βαθμό καθημερινά, και μέσω της αξιοποίησης εργαλείων, όπως είναι η ζωγραφική, τα παιδιά να μιλήσουν για το σώμα τους και τις ανάγκες του. Το πρόγραμμα απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς και σε παιδιά Δημοτικού και επιδιώκει την ευαισθητοποίηση αυτών των ηλικιακών ομάδων και των άμεσα εμπλεκόμενων σε θέματα όπως η αυτοπροφύλαξη, η ενίσχυση της σωματικής αντίληψης, της ενσυναίσθησης και των ψυχικών και νοητικών μέσων που προσφέρει η Τέχνη. Η ανταπόκριση ήταν πέρα από τις προσδοκίες μας. Συμμετείχαν 20 εκπαιδευτικοί από 7 σχολεία της πόλης και περισσότερα από 400 παιδιά. Τα έργα τους θα εκτεθούν κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ στον Άγιο Ρόκκο, στην περιοχή της Σπλάντζιας.
Στο Μεγάλο Αρσενάλι μια ημερίδα διερευνά το σώμα στον δημόσιο χώρο. Χορευτές, αρχιτέκτονες και σώματα γιατί συναντώνται;
Είναι απολύτως φυσική αυτή η συνάντηση. Το σώμα στον δημόσιο χώρο, ο δημόσιος χώρος και το σώμα. Η υπόστασή μας στη δημόσια σφαίρα, φυσική ή ψηφιακή, η «έκθεση» μας σε αυτή, ο σχεδιασμός αυτής. Πώς μπορεί χορός και χώρος να αλληλο-ποιηθούν και να χωρο-ποιήσουν εκ νέου; Δίνουμε χώρο σε επιστήμονες, ερευνητές, δημιουργούς να παρουσιάσουν το έργο τους και να αναπτυχθούν δημιουργικοί διάλογοι. Η ημερίδα υλοποιείται σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης και η επιστημονική επιτροπή απαρτίζεται από τον Αλέξανδρο Βαζάκα, τη δρ Αριάδνη Μίκου, τη δρ Στεριανή Τσιντζιλώνη, τη Δήμητρα Χατζησάββα και εμένα.
Γυναίκες δημιουργοί μιλούν μέσα από video dance για το σώμα τους σε ανοιχτούς χώρους που είναι ετερόκλητοι (Αρχαιολογικό Μουσείο και ΚΤΕΛ Χανίων).
Ηταν σημαντικό για εμάς να δώσουμε περισσότερο χώρο στη «γυναικεία φωνή», ειδικά σε μια ενότητα που παρουσιάζει την υβριδική τέχνη του χορού στην κάμερα. Αποφασίσαμε να «βγει στον δρόμο», ώστε να έρθει σε επαφή με κόσμο που δεν θα πήγαινε σε ένα σινεμά ή σε έναν χώρο θεάτρου για να παρακολουθήσει video dance και να συστήσουμε με μια αμεσότητα την τέχνη αυτή. Οι δύο χώροι διαμορφώνουν ένα τελείως διαφορετικό πλαίσιο παρουσίασης των 28 έργων, τα οποία συνθέτουν μια παλέτα δημιουργικής πολυφωνίας. Ένα μουσείο υπηρετεί προγραμματικά τον ρόλο της εκπαιδευτικής διαδικασίας του κοινού, συνομιλεί με τα έργα και τον κόσμο. Τόσο όσο ο χώρος του μουσείου όσο και ο χώρος του πάρκινγκ των ΚΤΕΛ υπηρετούν τη συνειδητή προσπάθεια αποδόμησης στερεοτυπικών και άγονων αντιλήψεων.
Το θέμα της ετερότητας στη σημερινή σεξουαλικοποιημένη εποχή, της ελευθερίας, της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση, το γυναικείο σώμα ως πεδίο μαχών είναι μέσα στην προβληματική των παραστάσεων;
Διανύουμε εποχές που τις χαρακτηρίζουν μεγάλα ελλείμματα ήθους, αξιών και που έννοιες και καταστάσεις οφείλουν να επαναπροσδιοριστούν. Χαονόμαστε μέσα στην ατελείωτη διεύρυνση, χωρίς πλαίσιο, χωρίς οριοθέτηση ή αντιστεκόμαστε από συνήθεια ξεχνώντας ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός. Ετερότητα, σεξουαλικοποίηση, βία, φύση, ελευθερία κ.ά., λέξεις στο καθημερινό μας λεξιλόγιο… Το DDC αφουγκράζεται την κοινωνία. Η Τέχνη είναι καθρέφτης της κοινωνίας. Οι δημιουργοί παρουσιάζουν τις δικές τους ανησυχίες μέσα από τα έργα τους. Ο ρόλος του φεστιβάλ δεν είναι να δίνει απαντήσεις, αλλά να συντελεί στο να ανοίγονται πεδία προβληματισμού και να αναδεικνύεται η πολυφωνία. Παρόλο τον καταιγισμό ερεθισμάτων σε όλα τα πεδία, η κοινωνία φαίνεται να συντηρητικοποιείται και σε πολλά μέρη της να γίνεται περισσότερο αδιάλλακτη. Το DDC προκαλεί και συμμετέχει σε αυθεντικές συνομιλίες και αντιστέκεται στα στερεότυπα, στην καθήλωση, στους αποκλεισμούς, επιδιώκοντας συνδέσεις, συνειδητές αναζητήσεις και ειλικρινείς συνομιλίες.
Τελικά πόσο ισχυρή είναι η σχέση του «συνειδητού σώματος» με τον «συνειδητό νου»;
Μπορώ να μιλήσω πειστικά και να είμαι σωματικά απαθής; Πώς υπερασπίζεται ένα σώμα αυτά που σκέφτεται, πώς εκφράζει αυτά που έχει ανάγκη να πει; Το συνειδητό σώμα αφορά το όλον. Δεν έχει να κάνει με την τεχνική, τις μανιέρες, την εκπαίδευση, την επικρατούσα άποψη. Έχει να κάνει με τη συνείδηση, με τη θέση, την τοποθέτηση, την επιλογή. Φωναχτά ή σιωπηλά, ήσυχα ή με θόρυβο, με κίνηση ή σε πλήρη ακινησία, παίρνουμε θέση. Το ζητούμενο, η θέση μας αυτή να είναι συνειδητή και σε πλήρη αρμονία με το είναι μας. Το μεγάλο μυστικό, η αλήθεια. Σώμα και νους, σώμα και ψυχή, ύλη και άυλο, συγκοινωνούντα δοχεία… Ας κρατήσουμε την ισορροπία που μας ταιριάζει.
