«Η τραγωδία είναι μια πρόκληση για να μελετήσουμε το ανθρώπινο μέσα στον άνθρωπο στα ακραία όρια φύσης, ύπαρξης και Ιστορίας» λέει ο σκηνοθέτης Σάββας Στρούμπος. Σκηνοθέτης με ευκρινές και στιβαρό στίγμα, από τους σημαντικούς της γενιάς του, βασικός συνεργάτης του Θόδωρου Τερζόπουλου, ερευνώντας την αρχαία τραγωδία συναντήθηκε σκηνικά με τους «Πέρσες» του Αισχύλου. Μετά την περσινή επιτυχημένη παρουσίασή τους, σκηνοθέτης και Ομάδα επανέρχονται στην αισχύλεια τραγωδία και το φετινό καλοκαίρι, ξεκινώντας τις παραστάσεις από το Θέατρο Βράχων στον Βύρωνα την επόμενη Τρίτη 11 Ιουλίου. Οι «Πέρσες» όμως θα ταξιδέψουν και στην Αυστρία, όπου θα παρουσιαστούν το Σάββατο 19 Αυγούστου στο Art Carnuntum, στο πλαίσιο του Welttheater Festival.
Με αρωγό τη μετάφραση του Γιώργου Μπλάνα, ο Σάββας Στρούμπος αντιμετωπίζει τη συγκεκριμένη τραγωδία υπό το πρίσμα της νέμεσης. «Για μας οι “Πέρσες” δεν είναι ένα πατριωτικό δράμα ούτε απλώς ένα αντιπολεμικό έργο. Για μένα οι “Πέρσες” εκτυλίσσονται στο τοπίο της νέμεσης» λέει. Θυμίζοντας ότι στο κλασικό τρίπτυχο της αρχαίας τραγωδίας ύβρη-άτη-νέμεση, «η ύβρη είναι η στιγμή της αλαζονείας», εξηγεί ότι «στην περίπτωση των “Περσών” οι Πέρσες θεωρούν ότι είναι αήττητοι, προορισμένοι να πολεμούν και να κατακτούν εδάφη και ότι αυτό είναι το πεπρωμένο. Πρόκειται για μια στάση αλαζονική. Η άτη είναι η στιγμή της μανίας, της παραφοράς, όπως πολύ ωραία μεταφράζει ο Γιώργος Μπλάνας “η παραφορά της υπεροπλίας”. Αυτό οδηγεί στη νέμεση, στη στιγμή της θεϊκής τιμωρίας, της εκδίκησης και τελικά στην τίση, δηλαδή στην πτώση».
Εμβαθύνοντας στον Αισχύλο
Ο Αισχύλος, υπογραμμίζει ο σκηνοθέτης, «δεν γελοιοποιεί τους εχθρούς της Αθήνας. Την ίδια στιγμή η κριτική του είναι απολύτως αμείλικτη κυρίως σε ό,τι αφορά τη θέλησή τους για εξουσία και πλούτο, την ιμπεριαλιστική τους αμετροέπεια. Μέσα από τη στάση των Περσών -στάση βαθιάς συνειδησιακής και πολιτικής τυφλότητας- με τα τραγικά της αποτελέσματα, φωτογραφίζει την εξελισσόμενη ιμπεριαλιστική αλαζονεία των ίδιων των Αθηναίων, που με πρόσχημα τις δημοκρατικές τους αρχές επιδίδονται στην ίδια αδηφάγα πολιτική». Θυμίζει ταυτόχρονα πως «η αρχαία τραγωδία ως διακριτό είδος θεατρικής γραφής και πράξης γεννιέται στην Αθήνα του 5ου αι. π.Χ., στον ιστορικό ορίζοντα εμφάνισης του δημοκρατικού προτάγματος, και προσπαθεί να συμβάλει στην καλλιέργεια του ανθρωπολογικού τύπου του πολίτη μέσα στη Δημοκρατία. Του ανθρώπου, δηλαδή, που είναι ενεργός και υπεύθυνος για τη ζωή μέσα στην πόλη και στις αποφάσεις που λαμβάνονται, και την ίδια στιγμή είναι σε επαφή με τον ψυχισμό του, με το πνεύμα του, με τη συνείδησή του».
Μπορεί ο ίδιος και τα μέλη της Ομάδας Σημείο Μηδέν να μην εντάσσουν την εργασία τους σε επικαιρικά δεδομένα, όμως «δεν είμαστε αποκομμένοι από τους κραδασμούς στον παρόντα χρόνο». Έχοντας ήδη αρχίσει να δουλεύουν πάνω στους «Πέρσες» ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία. «Οι καλλιτέχνες δεν είναι προφήτες, αλλά πολύ ευαίσθητοι δέκτες των δονήσεων των καιρών, ιδιαίτερα αυτών των ταραγμένων καιρών που ζούμε. Μιας εποχής τόσο μεταβατικής, τόσο μεταιχμιακής, που αυτός ο αστερισμός κρίσεων -γνωρίζουμε ότι στον πυρήνα του είναι η δομική κρίση του καπιταλισμού- γεννάει μια σειρά από καταστροφές αλλά και δυνατότητες. Πιστεύω ότι ως καλλιτέχνες, ως ευαίσθητοι άνθρωποι, χρειάζεται να είμαστε πολύ ανοιχτοί σε αυτές τις δονήσεις. Οι καιροί μάς διδάσκουν, μάς ωθούν να επιλέξουμε κείμενα, να αναπτύξουμε μια αισθητική, έναν τρόπο δουλειάς, έναν τρόπο να βλέπουμε τα πράγματα».
Μια συνάντηση με την εποχή μας
Η εποχή που ζούμε για τον Σάββα Στρούμπο «είναι μια τραγική εποχή. Η άπειρη δυνατότητα της τεχνολογικής και επιστημονικής εξέλιξης προϋποθέτει από τη μεριά των ανθρώπων μια αντίστοιχη μορφή αναστοχασμού. Αυτοκριτική, αυτοπεριορισμό, όπως θα έλεγε ο Βάλτερ Μπένγιαμιν ένα φρένο σε αυτή τη ξέφρενη πορεία. Στην εποχή μας το βλέπουμε πεντακάθαρα: Δίπλα μας διεξάγεται ένας πόλεμος, ο οποίος ξέρουμε ότι εγκυμονεί τον κίνδυνο ενός πυρηνικού ολέθρου για την ανθρωπότητα. Η εποχή ζητά το ανάποδό της, τη διαρκή και αγωνιώδη αναζήτηση του μέτρου μέσα στο αδιέξοδο που δημιουργεί ο καπιταλισμός στον ίδιο του τον εαυτό. Πρόκειται για κεντρικό ζήτημα της σύγχρονης τραγικής αντίληψης και προϋπόθεση της ανθρώπινης χειραφέτησης» υπογραμμίζει.
Πού συναντιούνται οι «Πέρσες» με την εποχή μας, τον ρωτάμε. «Αν κοιτάξουμε το σήμερα, θα δούμε τόσες ομοιότητες με τη συγκεκριμένη τραγωδία» λέει. «Πόση ήταν η αλαζονεία περί “τέλους της Ιστορίας” από μεριάς των κυρίαρχων; Πόση η παραφορά συσσώρευσης πλούτου και εδαφών; Πόση η καταπίεση των λαών από τις αστικές τάξεις και τα επιτελεία τους; Πόση η παραφορά της υπεροπλίας των ιμπεριαλιστών; Πόση διάβρωση απ’ αυτό το δίπολο “μιλιταρισμός και ιμπεριαλισμός”;» αναρωτιέται, καθώς διαπιστώνει ότι «σήμερα, κατά την άποψή μου, είμαστε στο τοπίο της νέμεσης. Στη στιγμή μιας επερχόμενης καταστροφής σαν αυτή των “Περσών”, πιστεύω ότι η φράση “Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα” είναι ιδιαίτερα επίκαιρη».
Η παράσταση είναι το αποτέλεσμα πολύμηνου εργαστηρίου της Ομάδας Σημείο Μηδέν, που τη βάση της ερευνητικής της διαδικασίας αποτελεί η μέθοδος ψυχοφυσικής εκπαίδευσης ηθοποιών του Θόδωρου Τερζόπουλου. Έτσι, οι έξι ηθοποιοί που συμμετέχουν στην παράσταση αποτελούν τον χορό, μέσα από τον οποίο αναδύονται τα πρόσωπα του έργου. Στην παράσταση παίζουν οι Ρόζυ Μονάκη, Έβελυν Ασουάντ, Μπάμπης Αλεφάντης, Άννα Μαρκά Μπονισέλ, Έλλη Ιγγλίζ και Ντίνος Παπαγεωργίου. Μετά το Θέατρο Βράχων, οι «Πέρσες» παρουσιάζονται επίσης στο Ρωμαϊκό Ωδείο Νικόπολης στην Πρέβεζα (5.8) και στο Θέατρο Δάσους στη Θεσσαλονίκη (29.8).
