Το όνομά της είναι Kassandra El Najjar. Γεννήθηκε στη Συρία, ζει στην Ελλάδα από το 2008. Μιλάει άπταιστα τα ελληνικά, ενώ η ομορφιά της θυμίζει τις Μινωίτισσες, με τα μακριά μαύρα μαλλιά,που κοσμούσαν τις τοιχογραφίες στην Κνωσό. Το διαβατήριο της είναι παλαιστινιακό, καθώς δεν έχει πάρει ακόμη την ελληνική ιθαγένεια. Όμως δεν γράφει Κασσάνδρα, αλλά ένα ανδρικό όνομα. Είναι γυναίκα τρανς και με τη συνέντευξή της αυτή θέλει να γίνει ορατή. Να σπάσει την τρανσφοβία που είναι κυρίαρχη στην ελληνική κοινωνία. Και λέει με σιγουριά, απευθυνόμενη πρώτα στον δικό της εσωτερικό κόσμο και δευτερευόντως στην κοινωνία: «Επιτέλους μπορώ να εμφανιστώ όπως είμαι, μπορώ να μοιραστώ δημόσια αυτά που έχω μέσα μου με συγκίνηση, οι φίλοι μου δεν έχουν ταυτότητα, δεν έχουν σύνορα». Ο δρόμος της ήταν μακρύς, όμως τώρα η ζωή τής ανήκει. Κέρδισε τη ζωή της.
Είναι από τις ελάχιστες εξαιρέσεις, όπου «ξένος/η» και «τρανς» είναι με ορατότητα το θέατρο στην Ελλάδα. Μπορεί να είναι και η πρώτη! Την είδα να πρωταγωνιστεί στη θεατρική παράσταση «trans-port» στο θέατρο Vault, την πρώτη μέρα του πολύνεκρου ναυαγίου στην Πύλο. Υποδύεται μια προσφύγισσα από την Συρία, η οποία, κλεισμένη και κρυμμένη σε ένα φορτηγό -ως εμπόρευμα- ή στα αμπάρια ενός πλοίου, κατατρεγμένη από οικογένεια και κοινωνία, αναζητά μια δικαιότερη ζωή στη Σουηδία, διασχίζοντας την Ευρώπη και εισπράττοντας πολύ κακοποιητική συμπεριφορά. Το θεατρικό κείμενο (σ.σ. της Ειρήνης Δερμιτζάκη) έχει κομμάτια από τη δική της αλήθεια, τη δική της Οδύσσεια, που όμως ακουμπούν το σύνολο των μελών τής τρανς κοινότητας. Η ίδια δηλώνει μετανάστρια. Λάμπει το πρόσωπό της από χαρά όταν εισπράττει το χειροκρότημα. Επιτέλους φως και όχι σκοτάδι. Επιτέλους επιβράβευση, μετά από τόσο κυνηγητό! «Μπορεί αυτό να είναι το νέο μου διαβατήριο για την καινούργια μου ζωή», η δική της ευχή.
Η Κασσάνδρα επέλεξε το καφέ στην οδό Τοσίτσα για την κουβέντα μας, γιατί εκεί είναι αποδεκτή, δεν την περιεργάζονται μάτια απαξιωτικά, βρίσκει ανθρώπους που μπορεί να συζητήσει. Το μαγνητόφωνο ανοίγει και αρχίζει να ιστορεί τη ζωή της, μια ζωή δύσκολη από τότε που θυμάται τον εαυτό της, ένα συνεχές ταξίδι, χωρίς συνοδοιπορία, χωρίς αγάπη, χωρίς οικογένεια, να περιπλανιέται από χώρα σε χώρα, αναζητώντας αποδοχή και ταυτότητα. Τώρα όμως όλα είναι αλλιώς. Το τραύμα αναβιώνει με την αφήγηση, γιατί η πληγή είναι μεγάλη. Ας παρακολουθήσουμε το δικό της ταξίδι:
«Ζω στην Ελλάδα από τα 17,5 μου χρόνια. Ήρθα στην Αθήνα από το Κουβέιτ, όταν ολοκλήρωσα εκεί τις γυμνασιακές μου σπουδές. Όμως γεννήθηκα στη Λαττάκεια της Συρίας, από μητέρα Σύρα και πατέρα πρόσφυγα Παλαιστίνιο, ο οποίος αφού περιπλανήθηκε σε Αίγυπτο και Κουβέιτ κατέληξε για σπουδές στη Συρία. Και οι δύο μου γονείς σπούδασαν πολιτικοί μηχανικοί στο Πολυτεχνείο, με τη μητέρα μου να εργάζεται αργότερα στο Πανεπιστήμιο ως καθηγήτρια. Όμως η μόρφωση και των δύο τελικά δεν ήταν αρκετή για να με αγαπήσουν, να με αποδεχτούν όπως ήμουνα. Ακόμη και σήμερα δεν έχω καμία επαφή μαζί τους.
Είχα πάντα παλαιστινιακό διαβατήριο και άδεια παραμονής ακόμη και όταν ήμουν στη Συρία. Οταν γεννήθηκα -και για κάποιο διάστημα- έμεινα μόνο με τη μητέρα μου, γιατί ο πατέρας μου ήταν εγκλωβισμένος -λόγω του πολέμου- στο Κουβέιτ. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ένιωθα κορίτσι… Το bullying από τα αγόρια της τάξης ξεκίνησε στην τελευταία τάξη του Δημοτικού. Τα δυσκολότερα ήρθαν στο Γυμνάσιο, όπου οι προσβλητικές λέξεις, ήταν στην ημερήσια διάταξη. Ηθελα να βγαίνω έξω με τα ρούχα που ήθελα, αλλά δεν το έκανα. Φοβήθηκα.
Χωρίζουν οι γονείς μου. Η μητέρα μου δεν μπορούσε να διαχειριστεί ούτε τον χωρισμό της ούτε και τη δική μου ιδιαιτερότητα. Έφτασε να ζητήσει από τον πατέρα μου, ο οποίος ζούσε πια στο Κουβέιτ, να με πάρει μαζί του για να με… κάνει άντρα. Ένιωθα τη βία να μου επιτίθεται από παντού. Ηθελα σε κάποιον να μιλήσω. Σκεφτόμουνα βασανιστικά: γιατί εγώ να νιώθω κορίτσι σε αυτό το σώμα πριν καν νιώσω τη σεξουαλικότητα; Κανείς δεν μου έδωσε απάντηση. Έτσι, αντί να βρω ανθρώπους να μιλήσω, αντί να βρώ κάποιον να με ακούσει, στα 15 μου χρόνια βρέθηκα στο Κουβέιτ, να ζω μαζί με τον πατέρα μου, ο οποίος με “έκλεισε” σε ένα σχολείο αρρένων για τρία χρόνια, προκειμένου να γίνω άντρας.
Ηταν η πιο σκοτεινή περίοδος της ζωής μου. Η “χρυσή φυλακή” μου. Ό,τι ήθελα το είχα προκειμένου “να στρώσω και να γίνω άντρας”! Πιεζόμουν πολύ! Επρεπε να παριστάνω κάτι που δεν είμαι. Όμως η θηλυκότητα δεν κρύβεται εύκολα. Προφανώς και εκεί γνώρισα την παρενόχληση από τα συνομήλικα αγόρια. Η εσωστρέφεια ήταν η μόνη μου σωτηρία . Χωρίς φίλους, χωρίς κοριτσίστικες παρέες. Ο κοινωνικός περίγυρος του πατέρα μου ήταν αυτός που του επέβαλε αυτήν την κακοποιητική συμπεριφορά απέναντί μου. Έπρεπε εγώ να απορρίψω τον εαυτό μου. Πάλεψα να αρνηθώ τον εαυτό μου. Τότε έμεινα μόνη, χωρίς ανθρώπους να με στηρίζουν, χωρίς αυτοπεποίθηση.
Από το Κουβέιτ έρχομαι στην Ελλάδα, μαθαίνω την ελληνική γλώσσα στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και σπουδάζω φωτογραφία στο ΤΕΙ. Το 2015 κάνω πάλι μια νέα αρχή χωρίς αποτέλεσμα. Βρέθηκα με Σύρους πρόσφυγες στην Ολλανδία, ζώντας σε camp. Δύσκολες συνθήκες. Εγώ, επειδή ήμουν μετανάστρια, μπορούσα να επιλέξω την επιστροφή, οι πρόσφυγες όμω όχι. Επέλεξα να γυρίσω στην Ελλάδα, που μοιάζει με τη Συρία, και να εργαστώ τη διετία 2017-2018 σε ΜΚΟ στη Μυτιλήνη και τη Λέρο με παιδιά πρόσφυγες. Ταυτίστηκα με τον πόνο αυτών των ανθρώπων και θεωρώ χρέος μου να τους βοηθώ εφ' όρου ζωής. Παρά τη δυσφορία που ένιωθα τότε, ήταν προτεραιότητα αυτό για μένα. Αργότερα εργάστηκα περιστασιακά σε καφέ, σε μπαρ, σε διάφορες κοινότητες και εθελοντικά. Ωσπου το 2019 ήμουν πλέον έτοιμη για τη δημόσια μετάβαση προς τον έξω κόσμο και όχι μόνο σε προστατευμένα πλαίσια.
Πώς κατάφερα να φτάσω ώς εδώ; Πώς έκανα την εσωτερική μου μετάβαση; Πρώτα κατανόησα τι είμαι ως άνθρωπος και μετά πώς οφείλω να με συστήσω στην κοινωνία και με την τρανς ταυτότητά μου. Για μένα, πατρίδα είναι το σώμα μου. Ένα συνεχές ταξίδι, συνεχείς αλλαγές και επαναστάσεις στη ζωή μου, στο σώμα μου. Εγώ έπρεπε να γεννήσω τον εαυτό μου εξαρχής. Βίωσα τη μητρότητα γιατί με ξαναγέννησα μεταφορικά και βιωματικά. Σαν να ήμουν μητέρα του εαυτού μου στη μετάβαση από το μέσα στο έξω. Τώρα πια αισθάνομαι πιο δυνατή, πιο ώριμη. Οικογένειά μου, οι φίλοι. Με αφορούν οι άνθρωποι, οι μετανάστες, οι πρόσφυγες, οι διαφορετικοί. Ακούω, ταυτίζομαι, στέκομαι με ενσυναίσθηση . Δεν με αφορά μόνο η βολή μου.
Μπορεί -για όσους το επιθυμούν- να ξεκινήσει η αλλαγή ταυτότητας, όμως το οικονομικό κόστος δεν είναι αμελητέο. Τα πράγματα δυσκολεύουν περισσότερο για μετανάστες/στριες από χώρες που δεν αναγνωρίζουν καθόλου τη διαδικασία φυλομετάβασης, γιατί η απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας είναι προϋπόθεση για την αλλαγή ταυτότητας. Επίσης υπάρχουν τεράστιες αναμονές για την πιστοποίηση “δυσφορίας φύλου”, γιατί δίνεται από έναν και μόνο ψυχίατρο στην Αττική.
Είμαστε αόρατοι στη δημόσια σφαίρα: ανυπέρβλητα εμπόδια για προσλήψεις στο Δημόσιο, με το σταγονόμετρο και ως άλλοθι τα προγράμματα του ΟΑΕΔ για τα τρανς άτομα. Ακόμη και στο Εθνικό Θέατρο μέχρι σήμερα δεν έχουν προσλάβει κανένα άτομο που είναι ανοιχτά τρανς. Πολλές φορές η sexεργασία είναι επαγγελματικός μονόδρομος για την επιβίωσή μας. Η αναζήτηση κατοικίας επίσης δύσκολη, γιατί η “εικόνα” τρομάζει τους ιδιοκτήτες και τους ενοίκους. Η συναλλαγή μας στο Δημόσιο και στις υπηρεσίες τραυματική, όταν το όνομα στην ταυτότητα δεν είναι σε αρμονία με την εικόνα. Και άντε να πείσεις και να ακούς τα προσβλητικά σχόλια... Ακόμη και τα στερεότυπα της ομορφιάς για την κοινωνική αποδοχή παρεμποδίζουν τα τρανς άτομα να βρουν εύκολα δουλειά. Και η τρανς γυναίκα πρώτα πρέπει να είναι όμορφη και μετά άνθρωπος που αναζητά εργασία γιατί έχει ανάγκες. Τέλος, η αλλαγή φύλου κοστίζει τόσο πολύ που αδυνατούν πολλά άτομα να κάνουν τη μετάβαση και αρκούνται στην ορμονοθεραπεία.
Σήμερα η συμμετοχή μου στην τέχνη είναι ακτιβιστική. Θέλω να φτάσω κάποια στιγμή να είναι και μόνο τέχνη. Αισθάνομαι υπέροχα που σήμερα μπορώ και συμμετέχω στη θεατρική παράσταση “trans-port”. Με αφορά το έργο, γιατί είναι τόσο αληθινό για μένα. Πιο πειστικό είναι να μιλάς για το δικό σου βίωμα, όχι όμως και πιο εύκολο. Δεν έχουμε ξαναδεί τέτοια έργα που να μιλάνε για την τρανς κοινότητα με τόση ευαισθησία. Μέσα λοιπόν από την παράσταση αυτή, στην οποία και εκτίθεμαι ως ηθοποιός, θεωρώ ότι γίνεται ένα πολύ μεγάλο βήμα σε ό,τι αφορά την προσέγγιση των τρανς ατόμων στις σύγχρονες δραματουργίες. Το ζήτημα περνάει στη δημόσια σφαίρα και παρ' όλ' αυτά με απόλυτη ενσυναίσθηση.
Η αρχή ήταν καλή και η ανταπόκριση του κόσμου, που αγκάλιασε την προσπάθειά μου, μεγάλη. Έχω μεγάλη συγκίνηση, γιατί σε αυτόν τον καθρέφτη της τέχνης καθρεφτιζόμαστε όλοι: και εγώ και η κοινωνία. Επιτέλους μπορώ να μοιραστώ, μπορώ να είμαι ορατή, να βγω από τη σκιά της κοινωνίας, να είμαι στο φως, μπορώ να γίνω αποδεκτή, να νιώθω οικεία, να μιλήσω για την ταυτότητά μου. Θέλω να είμαι εδώ. Μακάρι η παράσταση να συνεχιστεί το φθινόπωρο. Θεραπευτικό για όλους μας ως κοινωνία».
Ευχή μας, η Κασσάνδρα να βρει αγάπη, αποδοχή, συνοδοιπορία και ανοιχτούς δρόμους στο θέατρο που τόσο αγαπά. Αυτός ο τόπος μάς χωράει όλους, αρκεί να το πιστέψουμε. Οσο για το περιεχόμενο του ονόματός που επέλεξες για να σε προσφωνούν -Κασσάνδρα-, ελπίζω να είναι μάντης, οιωνός και προάγγελος μόνο καλών ειδήσεων για όλους.
