Γράφει ο Κυριάκος Π. Λουκάκος
Δεν γνωρίζουμε σε ποιο βαθμό η ζωή στην εποχή της πάλης των φύλων έχει καταστεί ευκολότερη για τις διεκδικήτριες, αλλά η δραματολογία της όπερας παρέχει επαρκή αιτιολογία ύπαρξης στον φεμινισμό. Η θυματοποίηση της γυναίκας μέσα από τα λιμπρέτα της όπερας εγγίζει τα όρια της ρομαντικής γελοιότητας, ενώ, ως μόνοι αγέρωχοι και μαχητικοί γυναικείοι χαρακτήρες, αναδεικνύονται συνήθως μάγισσες, πολεμόχαρες πριγκίπισσες και ημίθεες ή οι losers του κοινωνικού περιθωρίου, κατηγορίες ακίνδυνες για τον αστικό κορμό του γυναικείου πλήθους.
Τι κι αν η προδομένη βασίλισσα της Καρχηδόνας Διδώ διαμαρτύρεται υστερικά για μιαν ολόκληρη -την ε'(!)- πράξη της όπερας του Berlioz «Les Troyens», μέσα από τη μουσικοδραματική αναβάπτιση της πατριωτικά ανεξίκακης ποιητικής έμπνευσης του Βιργιλίου! Το πεπρωμένο της ελάχιστα απέχει από εκείνο της φτωχής, άπραγης, αθώας -και βιασμένης- θυγατέρας γελωτοποιού στον «Ριγκολέτο» του Βέρντι.
Αμφότερες οι όπερες εντάχθηκαν στον κύκλο κινηματογραφικών αναμεταδόσεων από τη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης της καλλιτεχνικής περιόδου 2012-13 (Μέγαρο Μουσικής Αθηνών 5.1 και 17.2.2013 αντιστοίχως).
Πολύ πιο συγκροτημένη στο επίπεδο του ουσιαστικού Regietheater αναδείχθηκε η παραγωγή της έμπειρης Francesca Zambello για τους «Τρώες», έναντι της επιφανειακής και αδούλευτης ιδέας του μελοδραματικά αρχάριου Michael Mayer, που μετατόπισε εικονογραφικά τη δράση του «Ριγκολέτο» από τη μεσαιωνική Μάντοβα στο Λας Βέγκας της δεκαετίας του 1930 (θα επανέλθουμε προσεχώς).
Χωρίς να παραμένει προσηλωμένη σε άκαμπτη ρωμαϊκή αναπαράσταση, η Ζαμπέλλο λειτούργησε με ηπίως αφαιρετικό σκηνικό (Maria Bjornson), αλλά προσεγγίζοντας με βαθιά κατανόηση το πανίσχυρο δράμα των προδομένων γυναικών του έργου, της (βωβής) Ανδρομάχης, της (χορωδού) Εκάβης, της ουσιαστικά απομονωμένης Κασσάνδρας, της τραγικά παγιδευμένης Διδούς. Όλες θύματα μιας κλασικής ανδρικής αντίληψης ηρωισμού, ενίοτε αψήφιστου, άλλοτε επιπόλαιου και πάντοτε καταστροφικού. Με όπλο την ωκεάνια έμπνευση του Μπερλιόζ ο προσηλωμένος και απροκατάληπτος ενώπιον των μακρηγοριών του θεατής βίωσε έντονα τον φόβο και, κυρίως, τον «έλεο» της τραγωδίας, με κορυφαία χορωδιακή και ορχηστρική πλαισίωση από τις δυνάμεις της Μετ υπό έναν Fabio Luisi επιτέλους συμμετοχικό και συνεπαρμένο.
Στο πλαίσιο μιας υψηλού επιπέδου, σχεδόν αμιγώς αμερικανικής, φωνητικής διανομής, σκηνοθέτις και αρχιμουσικός ευτύχησαν ιδίως στο πρωταγωνιστικό ζεύγος του Αινεία (Bryan Hymel) και της Διδούς (Susan Graham). Ο νεαρός τενόρος, παρεμπιπτόντως σύζυγος της υψιφώνου Ειρήνης Κυριακίδου, τον οποίο το ελληνικό κοινό έχει ήδη απολαύσει ως Αρτούρο στους «Πουριτανούς» του Μπελλίνι (μια από τις πολλές διορατικές μετακλήσεις του Ηλία Τζεμπετονίδη, προτού, διωγμένος και συκοφαντημένος στη χώρα του, πλαισιώσει την ομάδα του Στεφάν Λισνέρ στη Σκάλα), αλλά και σε ρεσιτάλ του «Ιδρύματος Θεοχαράκη», αποτελεί την εκπλήρωση του σύγχρονου ονείρου για ρόλους σαν τον Ραούλ στους «Ουγενότους», τον Ζαν στον «Προφήτη» και τον Ροβέρτο στον «Robert le diable» του Μάγιερμπερ ή τον Αινεία στο έπος του Μπερλιόζ: πέρα από τη νεανική και αρρενωπή σκηνική παρουσία, μας γοήτευσε με τον εύηχο λυρισμό της ηρωικής εκφοράς του, την καθαρή άρθρωση της εξαγγελίας, τα ωραία γαλλικά του και την αβίαστη ευστοχία των πτήσεων στην υψηλή περιοχή (ο Ιόπας του Eric Cutler και ο ΄Ύλλας του Paul Appleby προετοιμάζονται όμως να τον ανταγωνισθούν!).
Πλάι του μια Σούζαν Γκράχαμ στην πληρέστερη ίσως προσωπογραφία μιας διαδρομής γεμάτης ευτυχείς σταθμούς, έμφορτη από ώριμη θηλυκότητα, φιλήδονη και εκδικητική, με το αριστοκρατικό κάλλος Ευρωπαίας εστεμμένης και με ένα τραγούδι ιδιαίτερης εσωτερικής λάμψης και τονικής πληρότητας, έτοιμη να τσαλακώσει ερμηνευτικά την εικόνα της βασίλισσας μπρος στην οδύνη της εγκαταλελειμμένης γυναίκας.
Σε αντιπαράσταση, ακόμη και η ισχυρή Κασσάνδρα της Deborah Voigt έμοιαζε ωχρή, ίσως και λόγω της αδρής ερμηνείας του Dwayne Croft ως Κοροίβου. Στίγμα κατέλιπε και η Άννα της ανερχόμενης μεσοφώνου Karen Cargill, ενώ ερμηνευτικά απαρατήρητος παρέμεινε -παραδόξως- ο Ναρβάλ του Kwanchul Youn, που μας είχε ωστόσο εντυπωσιάσει στο Μπάυρώιτ ως Γκούρνεμαντς στον αντίστοιχως μακρύ «Πάρσιφαλ» του Βάγκνερ.
