Καμπανάκια κρούει η UNESCO για τις επεμβάσεις στην Ακρόπολη παρά τον πανηγυρικό τόνο τον οποίο επέλεξε η ηγεσία του ΥΠΠΟΑ να προβάλει από την έκθεση που δημοσίευσε ο διεθνής οργανισμός μετά την αυτοψία που πραγματοποίησαν εμπειρογνώμονές του από τις 27 έως τις 29 Απριλίου του 2022 στο Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Ουσιαστικά το πόρισμα της μεικτής συμβουλευτικής αποστολής βάζει φρένο στο προτεινόμενο έργο της δυτικής πρόσβασης, δηλαδή την πρόταση Μανώλη Κορρέ που είχε εγκρίνει προκαταβολικά το ΚΑΣ τον Φεβρουάριο του 2021, σημειώνοντας ρητά ότι δεν μπορεί να γίνει καμία παρέμβαση χωρίς να προϋπάρξουν εμπεριστατωμένες μελέτες και εγκεκριμένες από τα αρμόδια όργανα του Ελληνικού Δημοσίου (ΕΣΜΑ, ΚΑΣ) και πριν εγκριθούν από την ίδια την UNESCO και τους άλλους αρμόδιους διεθνείς συμβουλευτικούς οργανισμούς, όπως το ICOMOS κ.ά.
Αυτά όμως επιμελώς αποφεύγει να τα αναφέρει η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο πανηγυρίζει ότι η έκθεση της αποστολής της UNESCO σημειώνει πως οι αρχαιολογικές τεχνικές που ακολουθούνται για τη συντήρηση της Ακρόπολης «θα μπορούσαν να αποτελέσουν πρότυπο συντήρησης κληρονομιάς σε παγκόσμιο επίπεδο». Ουδείς αμφισβητεί ότι το έργο που γίνεται στο κορυφαίο μνημείο από τη δεκαετία του 1970 είναι πρότυπο αποκατάστασης και συντήρησης.
Σε παράλληλο κόσμο ο πρωθυπουργός
Οι πανηγυρικοί τόνοι της ανακοίνωσης του ΥΠΠΟΑ προφανώς παραπλάνησαν και τον πρωθυπουργό, που από την Κέρκυρα, αναφερόμενος στην έκθεση της UNESCO, έσπευσε να αναρωτηθεί: «Πού πήγαν σήμερα όλοι αυτοί οι ευαίσθητοι που μιλούσαν για το “τσιμέντωμα” της Ακρόπολης; Και οι οποίοι διαδήλωναν εξοργισμένοι κατά της υπουργού Πολιτισμού για μια παρέμβαση η οποία κρίθηκε από την ίδια την UNESCO, σήμερα, υποδειγματική; Αναρωτιέμαι αν θα ζητήσουν συγγνώμη στη Λίνα Μενδώνη».
Ο πρωθυπουργός όμως παρέκαμψε αυτό που δεν μπορεί να κρύψει η ανακοίνωση του ΥΠΠΟΑ, ότι δηλαδή η UNESCO ζητά επίσης να γίνει ένα «γενικό διαχειριστικό σχέδιο για την Ακρόπολη, το οποίο πρέπει να ενσωματώνει επίσης σχεδιασμούς για τον τουρισμό, για την κυκλοφορία των οχημάτων και τη στάθμευση, την ασφάλεια, σχέδια καταστροφών και εκκένωσης, για την ύδρευση, την αποχέτευση κ.λπ., καθώς και τις σχέσεις του μνημείου με άλλα μνημεία και χώρους της Αθήνας». Και ότι οι εμπειρογνώμονες του διεθνούς οργανισμού σημειώνουν παράλληλα πως «σύμφωνα με το πνεύμα της Σύμβασης για την Προστασία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς και των επιχειρησιακών της Οδηγιών, για τα επόμενα στάδια της υλοποίησης θα πρέπει να διευκρινιστεί ο τρόπος με τον οποίο η επέμβαση θα διατηρήσει και θα εγγυηθεί την αυθεντικότητα του μνημείου, η ιστορική αξία του οποίου δεν βρίσκεται μόνο στην εμφάνισή του, αλλά και στην ακεραιότητα όλων των στοιχείων του και των ιστορικών διαστρωματώσεων».
Τάσος Τανούλας: Πλήρης τεκμηρίωση για τις επιπλέον επεμβάσεις
«Με βάση τις επισημάνσεις της έκθεσης δεν πρέπει να γίνει καμία επιπλέον επέμβαση στη δυτική πρόσβαση της Ακρόπολης πριν ολοκληρωθούν οι θεσμικές διαδικασίες και δοθεί το πράσινο φως από την UNESCO» μας λέει ευθύς εξαρχής ο Τάσος Τανούλας, αναστηλωτής των Προπυλαίων της Ακρόπολης, μελετητής του κορυφαίου μνημείου και πρόεδρος του ελληνικού ICOMOS. O Τ. Τανούλας εξάλλου συναντήθηκε με τη μεικτή συμβουλευτική αποστολή τον περασμένο Απρίλιο και παράλληλα έχει μελετήσει την έκθεσή της.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Τ. Τανούλας, «το σημείο της έκθεσης που, κατά την άποψή μου, έχει τη μεγαλύτερη βαρύτητα, είναι ότι, ακολουθώντας αναπόφευκτα τις ρυθμιστικές διατάξεις των διεθνών φορέων Διαχείρισης της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς (UNESCO/ICCROM/ICOMOS/IUCN, World Heritage Convention), αφού έχει επισημάνει ότι για την κατασκευή της ρωμαϊκής κλίμακας δεν υπάρχει πλήρης σειρά εγκεκριμένων μελετών (προμελέτη, οριστική μελέτη, μελέτη εφαρμογής), συνιστά στις ελληνικές Αρχές τα ακόλουθα:
1. Στο εξής, πριν από κάθε παρέμβαση, θα πρέπει να διεξάγεται μια μελέτη των επιπτώσεων που θα μπορούσε να έχει η κάθε επέμβαση στη διατήρηση των χαρακτηριστικών που συνιστούν την οικουμενική αξία του μνημείου. Η μελέτη αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει πλήρη τεκμηρίωση με επιχειρήματα, κατόψεις και πλήρη σχέδια. Στη συνέχεια, ολόκληρος ο φάκελος θα πρέπει να κοινοποιείται στο Κέντρο Παγκόσμιας Κληρονομιάς (World Heritage Center) προκειμένου να εξετασθεί σε συνεργασία με συμβουλευτικούς οργανισμούς όπως το ICOMOS.
2. Επειδή ποτέ δεν έχει κατατεθεί για την Ακρόπολη ένα σχέδιο διαχείρισης, ούτε σχέδιο τουριστικής διαχείρισης, θα πρέπει να γίνουν και να κατατεθούν το συντομότερο, και μάλιστα σε συνάρτηση με τον ευρύτερο σχεδιασμό διαχείρισης των αρχαιολογικών χώρων και της πόλης της Αθήνας».
Σημαντική επίσης για τον συνομιλητή μας είναι η επισήμανση της έκθεσης ότι «οι μελλοντικές επεμβάσεις στην Ακρόπολη δεν θα πρέπει να έρχονται σε αντίθεση με τη Χάρτα της Βενετίας του 1964 ή με τη Χάρτα του ICOMOS για τις Αρχές Ανάλυσης, Συντήρησης και Αποκατάστασης Κατασκευών Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς».
Τραυματισμός του Ιερού Βράχου
Ωστόσο, ένα σημείο στο οποίο επίσης στέκεται ιδιαίτερα ο Τάσος Τανούλας είναι η ενημέρωση που είχε η μεικτή συμβουλευτική αποστολή για το αναστρέψιμο των επεμβάσεων. «Αυτό που θα ήθελα να σημειώσω είναι ότι πρόκειται για μια έκθεση που δεν θέλει να έρθει σε ρήξη με την ελληνική πλευρά, γι’ αυτό και είναι διατυπωμένη με εξαιρετικά διπλωματικό τρόπο. Εκ πρώτης όψεως δέχεται, αλλά με πολλές επιμέρους παρατηρήσεις, ότι οι διαστρώσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και η τοποθέτηση του ανελκυστήρα δεν βλάπτουν την Εξέχουσα Οικουμενική Αξία του μνημείου της Ακρόπολης» υπογραμμίζει, εξηγώντας ότι «με τον τρόπο αυτό φαίνεται να λαμβάνει τοις μετρητοίς τις διαβεβαιώσεις της ελληνικής πλευράς ότι οι επεμβάσεις είναι πλήρως αναστρέψιμες. Αυτό, βεβαίως, δεν είναι αλήθεια, όπως αποδεικνύεται από την παραδοχή των ίδιων των αρμοδίων φορέων της ελληνικής πλευράς (ΥΣΜΑ, ΕΣΜΑ, και υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού) ότι υπάρχει μεταλλικός οπλισμός σε όλη την έκταση των διαστρώσεων που έχουν γίνει στον Βράχο. Στην πράξη θα είναι αναπόφευκτο να αφαιρεθεί το οπλισμένο σκυρόδεμα (μπετόν αρμέ) χωρίς να τραυματιστεί ο Βράχος της Ακρόπολης που βρίσκεται σε ελάχιστο βάθος από τον οπλισμό.
Ήδη κατά την αφαίρεση των εγκαταστάσεων της θεμελίωσης του γερανού στη δυτική πλευρά του Παρθενώνα έχουν προκληθεί σοβαρές ζημιές στον Βράχο της Ακρόπολης από τη χρήση κομπρεσέρ. Επίσης, μη αναστρέψιμη επέμβαση, απολύτως τεκμηριωμένη, είναι η κοπή αρχαίων πωρόλιθων από έναν αρχαίο τοίχο που είχε ενσωματωθεί αργότερα σε βυζαντινή δεξαμενή, που πραγματοποιήθηκε κατά την εγκατάσταση του ανελκυστήρα με άνωθεν εντολή. Η μεικτή συμβουλευτική αποστολή είχε ενημερωθεί για όλα αυτά κατά την επίσκεψή της τον περασμένο Απρίλιο από τους εκπροσώπους του ελληνικού ICOMOS, δηλαδή από εμένα και την ομ. καθηγήτρια του ΕΜΠ Σοφία Αυγερινού-Κολώνια».
Κατά τα άλλα, η έκθεση αναφέρει ότι δεν έχουν αρνητική επίπτωση στην Εξέχουσα Οικουμενική Αξία της Ακρόπολης η ανανέωση και διεύρυνση των υφιστάμενων διαδρομών, ο νέος ανελκυστήρας, το νέο έργο φωτισμού. Όπως είναι γνωστό, η επίσκεψη και αυτοψία των εκπροσώπων της μεικτής συμβουλευτικής αποστολής τον περασμένο Απρίλιο έγινε ύστερα από πρόσκληση του ΥΠΠΟΑ, ωστόσο, εκτός από τους δύο εκπροσώπους του ελληνικού ICOMOS, δεν συνάντησε κομβικούς φορείς όπως ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων προκειμένου να καταθέσουν τις παρατηρήσεις τους. Το γεγονός είχε τότε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, δεδομένης της άρνησης του ΥΠΠΟΑ να δεχτεί οποιαδήποτε κριτική για τις διαστρώσεις και τις άλλες επεμβάσεις στο κορυφαίο μνημείο. Άλλωστε τότε η ηγεσία του περισσότερο είχε τότε στον νου της το επερχόμενο ντεφιλέ του Dior και τη φωτογράφηση της νέας κολεξιόν του γνωστού οίκου μόδας στον Βράχο παρά τις επιστημονικές απόψεις για όσα διαδραματίζονταν στο μνημείο.
