Συναντηθήκαμε με τον Αλέξανδρο Μπουρδούμη στην πλατεία Μαβίλη, στο ιστορικό πλέον καφέ Μπρίκι, για να κάνουμε την κουβέντα μας και να αφεθεί στα φωτογραφικά κλικ του Παύλου Παρασκευά. Τον συναντήσαμε λίγο πριν ξεκινήσει ακόμα μία πρόβα για την παράσταση «Σκρουτζ», όπου πρωταγωνιστεί, σε σκηνοθεσία Χρήστου Σουγάρη, που θα ανέβει μέσα στις γιορτές στο Μέγαρο Μουσικής. Η κουβέντα μας δεν άργησε να ξεκινήσει αφού την πυροδότησε ο ενθουσιασμός του για την παράσταση «Photograph 51», σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά, που παίζεται στο Θέατρο Τέχνης κάθε Δευτέρα και Τρίτη, και βρίσκεται στη σκηνή μαζί και για πρώτη φορά με τη σύντροφο της ζωής του και επίσης ηθοποιό, τη Λένα Δροσάκη. Κουβεντιάζοντας με τον Α. Μπουρδούμη συνειδητοποιείς ότι έχεις απέναντί σου έναν ηθοποιό ακομπλεξάριστο και απαλλαγμένο από τα στεγανά και τις προκαταλήψεις του επαγγέλματος. Έναν ηθοποιό που δεν εγκλωβίστηκε σε εικόνες, δεν φοβήθηκε τα «ναι» και τα «όχι», και κυρίως δεν φοβήθηκε τις λέξεις του όλο αυτό το διάστημα ανάμεσα σε πολλές εκκωφαντικές σιωπές. Μας μίλησε για τις παραστάσεις του, σχολίασε με τον δικό του διακριτικό τρόπο την επικαιρότητα και μας άνοιξε με απλόχερη ειλικρίνεια την καρδιά του για όλα όσα πέρασαν κατά τη διάρκεια της δίκης και του ελληνικού MeToo. Και όλα αυτά χωρίς να χάσει στιγμή το χαμόγελό του, το οποίο ευτυχώς και συνέλαβε για πάντα ο φακός του Παύλου. Αυτός είναι ο Αλέξανδρος Μπουρδούμης
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την ΑΥΓΗ: Παύλος Παρασκευάς
«Photograph 51» στο Θέατρο Τέχνης. Πες μου για το έργο.
Παίχτηκε πρώτη φορά στο Λονδίνο πριν την καραντίνα με πρωταγωνίστρια τη Νικόλ Κίντμαν. Αναφέρεται στη δράση της Ρόζαλιντ Φράνκλιν, μιας βιοχημικού τη δεκαετία του ’50, που δεν υπήρχαν πολλές γυναίκες στον χώρο. Ήταν τόσο δυνατό το αποτύπωμα που άφησε, που τελικά χάθηκε. Της αναθέτουν το κομμάτι των ραδιοφωτογραφιών, μπαίνει στο μεγάλο ταξίδι να ανακαλύψει την ίδια τη ζωή, που είναι το DNA, και ξεκλειδώνει τα πάντα. Όλα τα πρόσωπα που εμφανίζονται είναι πρόσωπα υπαρκτά. Οι τρεις από τους τέσσερις άντρες που εμφανίζονται στο έργο είναι αυτοί που πήραν το Νόμπελ. Ο ένας από αυτούς είναι ο άμεσος συνεργάτης της, που ερμηνεύω εγώ.
Γιατί δεν της αναγνωρίζεται όλο αυτό;
Η πίστη ότι δεν το ’χει βρει ακόμα, ενώ τα έχει βρει όλα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια την έκανε ίσως δύσκαμπτη, αντικοινωνική. Η κακή επικοινωνία κυρίως με τον άμεσο συνεργάτη της αρχίζει να δημιουργεί πρόβλημα σε όλη την επιστημονική κοινότητα. Είναι μια ιστορία πολύ συγκινητική. Υπάρχουν συνεχόμενα φλας μπακ. Συνεργαστήκαμε με τον Τζαμαριά πρώτη φορά. Αγαπάει το θέατρο και είναι πολύ ανθρωποκεντρικός. Είναι μια καθαρή παράσταση. Λατρεύω να αφηγούμαστε στους θεατές έργα που θα τα δουν πρώτη φορά.
Το έμφυλο ζήτημα αναδεικνύεται από το ίδιο το κείμενο;
Το έργο σαφώς έχει κοινωνική προέκταση. Ασχολείται με τη θέση της γυναίκας. Όταν συναντιούνται με τον συνεργάτη της την πρώτη μέρα στο γραφείο, του λέει: «Θα θέλατε να πάμε κάπου να φάμε;». Και λέει αυτός: «Εγώ τρώω στη λέσχη των καθηγητών και υπάρχει ένα θέμα, είναι μόνο για άντρες». Το ψάξαμε. Για αρκετές δεκαετίες ήταν λέσχη μόνο για άντρες. Είναι ένα πολιτικό έργο, βαθιά συγκινητικό και με χιούμορ. Ένα εγγλέζικο καθαρόαιμο έργο με φοβερές εναλλαγές και σασπένς.
Είναι και το θέατρο τελικά, όπως και η επιστήμη, ένας ανδροκρατούμενος χώρος;
Οι μεγάλοι ρόλοι είναι αντρικοί. Και αριθμητικά είναι πιο πολλοί οι αντρικοί ρόλοι. Όχι μόνο τώρα. Από πάντα.
Νιώθεις να σπάει αυτό σιγά-σιγά;
Νιώθω ότι ενώ πάει να ξεκινήσει κάτι, τελικά υπάρχουν κρατήματα. Ακόμα και στο Χόλιγουντ, μεγάλες πρωταγωνίστριες ανησυχούν ότι μεγαλώνοντας δεν θα βρουν ρόλους σε ταινίες, και ισχύει. Αντίθετα, λέγεται ότι όσο ωριμάζει ένας άντρας γίνεται και καλύτερος ηθοποιός, και τέτοια. Έχω την αίσθηση ότι το κομμάτι της συμπερίληψης είναι μια συζήτηση που έχει ανοίξει και στην τέχνη. Καλό είναι να μην αποκλείουμε τίποτα και κανέναν. Να φύγουμε από στεγανά. Το θέατρο το δικό μας έχει δρόμο να διανύσει. Χαίρομαι, όμως, που βλέπω τη νεότερη γενιά να είναι πολύ πιο τολμηρή. Δεν αναπαράγουν αυτό που βρήκαν. Βλέπουμε τριαντάρηδες τολμηρούς ηθοποιούς και σκηνοθέτες να ανοίγουν δρόμους. Τους θαυμάζω και μακάρι να συνεργαστώ με κάποιους από αυτούς. Μακάρι να ταρακουνηθούν τα πράγματα.
Πώς είναι η συνύπαρξή σας στη σκηνή με τη Λένα;
Είναι η πρώτη φορά. Δεν ήταν δεδομένο πως επειδή ήμαστε ζευγάρι στη ζωή θα τα πηγαίναμε καλά. Υπήρξε ένας φόβος. Όταν ξεκινήσαμε τις πρόβες, τον ανακαλύψαμε. Μέχρι να ξεκινήσουμε, λέγαμε, τι ωραία, θα δουλέψουμε μαζί. Είχαμε, όμως, κάποιες πολύ μεγάλες διαφορές στον τρόπο δουλειάς. Οπότε είπαμε, πάμε, θα τα λέμε στην πρόβα, και στο σπίτι θα λέμε αυτά που είναι για το σπίτι. Ήταν πολύ ωραία εμπειρία και λέμε να το ξανακάνουμε.
Πόσο έχει αλλάξει η ζωή σας με τη Λένα με όλα αυτά που έχουν γίνει τελευταία; Αναφέρομαι στην υπόθεση Φιλιππίδη, που με έναν τρόπο εμπλέκεστε και σας απασχολεί.
Τα τελευταία δυόμισι χρόνια η ζωή μας ήρθε πάνω κάτω. Ήταν μια χιονοστιβάδα. Η γνωριμία μας, η πολύ γρήγορη εγκυμοσύνη της Λένας, η πανδημία κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, δυσκολίες προσωπικές, ασθένειες που περάσαμε, ο ερχομός του παιδιού, που αλλάζουν τα πάντα μέσα στη σχέση ενός ζευγαριού και αμέσως μετά και το κομμάτι του MeToo. Ακολούθησα το θέλω της γυναίκας μου. Δεν χρειάστηκε να κάνω τίποτα περισσότερο ή τίποτα λιγότερο ούτε χρειάστηκε να το συζητήσουμε και πολύ. Αυτή ήταν η στάση της και εγώ απλώς στάθηκα και στέκομαι δίπλα της. Είναι το λιγότερο που μπορώ να κάνω. Ξεκίνησε με ορμή όλο αυτό πριν δυόμισι χρόνια και φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Θα δούμε πού θα οδηγηθούν τα πράγματα, όχι μόνο για τη συγκεκριμένη υπόθεση. Θα δούμε τι έχει μείνει στην κοινωνία. Ακούμε γεγονότα, κακοποιημένα παιδιά που ξαφνικά πήραν το θάρρος να μιλήσουν για αυτό που συνέβαινε μέσα στο σπίτι τους, στα ιδρύματα. Έμεινε, βέβαια, κυρίως στον αθλητισμό και στο θέατρο. Θέλω να πιστεύω ότι κάτι μετακινήθηκε στην κοινωνία. Οι άνθρωποι αρχίζουν και μιλάνε, παίρνουν θάρρος, μιλάνε στον εργοδότη τους, στον/στη σύντροφό τους. Μιλήστε, είναι η ώρα.
Ανεξαρτήτως αποτελέσματος της δίκης, όλο αυτό το διάστημα νιώσατε τουλάχιστον λιγότερο μόνοι;
Από τη στιγμή που παίρνεις μια θέση, θα υπάρξει και μια άλλη θέση. Και το είδαμε και στους ανθρώπους που βγήκανε σε εκπομπές, μιλήσανε, πήραν και αυτοί μια θέση, δεν ξέρω αν νιώθεις μόνος, πάντως βρίσκεσαι με μια πολύ πιο μικρή ομάδα ανθρώπων που έχουν την ίδια σκέψη μαζί σου.
Είναι πιο μικρή αυτή η ομάδα;
Θεωρώ ότι είναι μικρότερη αυτή η ομάδα. Το είδαμε πρακτικά στο δικαστήριο. Οι άνθρωποι που ήρθαν να στηρίξουν όχι μόνο στη συγκεκριμένη δίκη, μιλάω και για τη δίκη του Λιγνάδη την οποία και παρακολούθησα, ήταν λιγότεροι. Ήταν πολύ δύσκολο. Μην νομίζει κάποιος πως είναι ταινία. Είναι πάρα πολύ άγρια η κατάσταση σε τέτοιες δίκες.
Στη δίκη του Λιγνάδη γιατί ένιωσες την ανάγκη να πας;
Πολλές φορές γίνονταν την ίδια μέρα και οι δύο δίκες. Έβλεπα τα παιδιά, τα συνάντησα, μιλήσαμε και ήθελα να ακούσω την ιστορία τους. Άκουσα και πώς συμπεριφερόταν ο νομικός κόσμος απέναντι στην ιστορία τους. Και το βλέπω και στη δίκη στην οποία εμπλέκεται η γυναίκα μου ως μάρτυρας. Είναι άγριες καταστάσεις. Δεν μπορεί να πει κάποιος ότι είναι έτοιμος να τις αντιμετωπίσει, αν δεν βρεθεί πάνω στο βήμα να μιλήσει, να αντιπαρατεθεί, να ερωτηθεί και να εκτεθεί απόλυτα. Ναι, λοιπόν, αισθάνθηκα και μοναξιά. Πολλές φορές είπα ότι θα ήθελα να έχω τη στήριξη κάποιων ανθρώπων γύρω μου, και δεν εννοώ πρακτική. Ξέρεις, μπορεί να είναι ένα χτύπημα στην πλάτη, ένα νεύμα, ένα «είμαστε εδώ, σε ακούμε». Πιο πολύ την ένιωσα από τον κόσμο που συναντώ στον δρόμο όταν κυκλοφορώ.
Προκάλεσε, λοιπόν, ένα ξεκαθάρισμα και στη ζωή σας όλο αυτό;
Θα το δούμε. Ξεκαθάρισμα σε ένα επίπεδο, ναι. Με έναν τρόπο εγώ αντιπαρατέθηκα και δημόσια και πήρα μια ισχυρή θέση. Μπορεί να στεναχώρησα και κόσμο, μπορεί να πλήγωσα, αλλά αυτή είναι η θέση μου. Νομίζω ότι είναι και καθαρή και τίμια, και αν κάποιος στο τέλος της ημέρας σκεφτεί καλύτερα αυτά που έχω πει, μπορεί να συμφωνήσει μαζί μου.
Ξημέρωσε, τελικά, μια καλύτερη μέρα στο θέατρο μετά από όλα αυτά;
Δεν ξέρω αν ξημερώνει μια καινούργια μέρα. Σίγουρα, πάντως, στα νέα παιδιά, επειδή συναναστρέφομαι με πολλούς νέους συναδέλφους, βλέπω στο βλέμμα τους ότι αναγνωρίζουν πως κάποιοι άνθρωποι μίλησαν και τώρα δεν αισθάνονται πια μόνοι. Αισθάνονται ότι μπορούν να μιλήσουν με μεγαλύτερη άνεση. Έχουν και έναν τσαμπουκά που η δική μου γενιά δεν τον είχε. Βλέπω να πέφτουν οι μύθοι. Ας κατέβουν οι άνθρωποι που τους νόμιζαν για θεούς. Ας δημιουργηθεί μια ισότιμη κατάσταση. Είναι άλλο να εκτιμάς το ταλέντο κάποιου. Αλλά αν αυτός με το ταλέντο έχει μια παραβατική συμπεριφορά πάνω σε μια συνεργασία, από την πιο απλή μέχρι την πιο ακραία, θα πρέπει να αντιδράσουμε με πυγμή. Αυτό το βλέπω στους νέους. Κάτι έχει αλλάξει. Κάτι συμβαίνει.
Φόβο ένιωσες μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση; Μπορεί να έκλεισαν πόρτες;
Εκείνη την ώρα δεν σκέφτηκα τίποτα. Θα μπορώ να σου απαντήσω καλύτερα σε κάνα δυο χρόνια σε αυτή την ερώτηση. Σαφώς σκέψεις έχουν περάσει απ’ το μυαλό μου. Μπορεί κάποιοι άνθρωποι πλέον να μην με σκέφτονται εύκολα.
Το συνδέεις με όλο αυτό;
Δεν μπορώ να το συνδέσω τόσο γρήγορα. Μπορεί να είναι και τυχαίο. Γιατί στη δουλειά μας δεν σημαίνει ότι πάντα θα έχεις πολλές προτάσεις και ότι πάντα θα πηγαίνεις ψηλά. Πρέπει να περιμένεις και το κατέβασμα, και, όπως έλεγε ένας παλιός ηθοποιός, τους ανθρώπους που συναντάς ανεβαίνοντας τους ίδιους θα συναντήσεις και κατεβαίνοντας. Οπότε πρόσεξε τη συμπεριφορά σου. Όταν χαλάς λίγο τη σούπα, δεν αρέσει και θα υποστείς κάποιες συνέπειες. Φέτος, ας πούμε, δεν έκανα τηλεόραση. Σε μια χρονιά με 40 σειρές. Μπορεί να είναι και τυχαίο. Δεν μπορώ να μπω σε μια λογική συνωμοσιολογίας ξαφνικά. Σίγουρα όταν παίρνεις μια θέση καθαρή, δεν κάθεσαι μετά να σκεφτείς τι θα γίνει. Πήρες αυτή τη θέση; Τέλος.
Πες μου για το «Σκρουτζ» στο Μέγαρο Μουσικής.
Είναι μια διασκευή του γνωστού διηγήματος του Ντίκενς, που δεν έχει καμία σχέση τελικά με το διήγημα. Ο Σουγάρης τον έκανε ροκ σταρ της εποχής μας, τον υποδύεται ο Πάνος Μουζουράκης και τον επισκέπτονται φαντάσματα παλιών μεγάλων σταρ της μουσικής, ο Έλβις, ο Φρέντι Μέρκιουρι. Υποδύομαι έναν από τους παραγωγούς. Είναι μια πολύ συλλογική δουλειά. Σπάμε τα στεγανά ότι το chorus πρέπει να απαρτίζεται μόνο από χορευτές. Με τις υπέροχες χορογραφίες, φυσικά, του Φωκά Ευαγγελινού. Είναι μια παράσταση για μικρά και για μεγάλα παιδιά.
Ποια είναι η σχέση σου με την Αθήνα;
Την αγαπάω. Μεγάλωσα στο Παλαιό Φάληρο, αλλά η δουλειά των γονιών μου ήταν στο εμπορικό τρίγωνο. Ο πατέρας μου, χρυσοχόος μοντελίστας στο κέντρο, η μητέρα μου πάλι είχε κατά καιρούς καταστήματα μικρά στο εμπορικό τρίγωνο. Με θυμάμαι μικρό παιδί να τριγυρίζω στο εμπορικό τρίγωνο και να πηγαίνω για εξωτερικές δουλειές του πατέρα μου. Να δουλεύω σε κοσμηματοπωλεία για το χαρτζιλίκι το καλοκαίρι. Την περπατούσα από πολύ μικρός, πήγα και στη Δραματική Σχολή του Θεάτρου Τέχνης, στην Ιπποκράτους. Καμιά φορά μπορεί να δυσανασχετήσω και να αναρωτηθώ γιατί της συμπεριφέρονται έτσι αυτοί που τη διοικούν, αλλά πάντα με κερδίζει, γιατί διαρκώς ανανεώνεται. Τώρα με το παιδί ούτε πολυβγαίνω ούτε βολεύει ιδιαίτερα. Όμως έχει πάντα καινούργια στέκια. Ακόμα και ο τουρισμός της έχει μεγαλώσει τα τελευταία χρόνια. Δεν είναι πια απλό πέρασμα.
