Συναντηθήκαμε με την Ευγενία Σαμαρά και την Αθηνά Μουστάκα έξω από το θέατρο Εμπορικόν, σε μια από τις τελευταίες τους πρόβες λίγο πριν ανέβουν στη σκηνή με τον «Μισάνθρωπο» του Μολιέρου, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα, με τον Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλο στον ομώνυμο ρόλο. Υπέδειξαν εκείνες στον Παύλο Παρασκευά το μέρος για τη φωτογράφιση. Είναι το σημείο όπου κάνουν διάλειμμα από τις πολύωρες πρόβες τους και ο φακός συνέλαβε αυτή την οικειότητα. Με το γλυκό και δημιουργικό άγχος που επιβάλλουν οι τελευταίες πρόβες πριν την πρεμιέρα και ούσες αντίζηλες στην παράσταση, συνάντησα δυο γυναίκες πολύ σταθερές και στέρεες, που, αν και νέες σε ηλικία, μετρούν ήδη αρκετά χρόνια πάνω στη σκηνή, αφού κατάφεραν με τον τρόπο τους να κάνουν το θέατρο να τις ερωτευτεί όπως ακριβώς το ερωτεύτηκαν και εκείνες: ολοκληρωτικά. Πέρασαν και οι δυο στο πανεπιστήμιο και τα παράτησαν όλα για την υποκριτική, και μιλούν την ίδια γλώσσα εντός και εκτός σκηνής. Μπροστά και πίσω από τα φώτα. Μας μίλησαν για την παράσταση, για τις τηλεοπτικές τους συμμετοχές, για την αγάπη τους για το θέατρο και την πόλη, δίνοντας ταυτόχρονα μια λεκτική κλοτσιά στην πατριαρχία. Ως όφειλαν. Δεν περιαυτολογούν, μα είναι σε θέση να χαρτογραφήσουν τη διαδρομή τους ταπεινά. Με γυμνά χέρια και πολύ φως. Αυτή είναι η Αθηνά Μουστάκα. Αυτή είναι η Ευγενία Σαμαρά.
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την Αυγή: Παύλος Παρασκευάς
Πείτε μου για τον «Μισάνθρωπο» του Μολιέρου.
Σαμαρά: Είναι εντυπωσιακό που είναι ακόμα τόσο επίκαιρο. Μιλάει για την υποκρισία, για τον ναρκισσισμό, για τον έρωτα. Για πολλά πράγματα που ακόμα μας αφορούν. Δεν είμαι σίγουρη ότι θα έπρεπε να μας αφορούν ακόμη, αλλά δυστυχώς συμβαίνει.
Μουστάκα: Είναι ένα πολύ διαχρονικό έργο. Εστιάζει στην ανθρώπινη φύση. Έχει κομμάτια τα οποία επικοινωνούν πάρα πολύ με το σήμερα και με τη ζωή εμάς, των καλλιτεχνών. Με το φαίνεσθαι.
Σας τρομάζει που είναι τόσο επίκαιρο;
Σαμαρά: Ναι, γιατί το ταξικό αλλά και όλο το κομμάτι του φαίνεσθαι και του είναι μετά από τριακόσια χρόνια θα ήθελες κάπως να έχουν πάει παρακάτω και να έχουμε εμβαθύνει. Η Σελιμέν που υποδύομαι έχει μια φιλελεύθερη και φεμινιστική πλευρά, την οποία θεωρώ ότι ήθελε να δείξει ο Μολιέρος σε μια εποχή που ο φεμινισμός δεν υπήρχε καν σαν λέξη. Σήμερα το παίζουμε φιλελεύθεροι, αλλά πίσω από τις κλειστές πόρτες δεν είμαστε. Δεν έχουν αλλάξει και πολλά πράγματα. Απλώς, λέγονται. Και τα ζητήματα εξουσίας και δικαιοσύνης με τα οποία καταπιάνεται ο «Μισάνθρωπος» με απασχολούν.
Μουστάκα: Και δεν έχει να κάνει με το φύλο. Είτε γυναίκα είτε άντρας είσαι, όταν πάρεις στα χέρια σου εξουσία, γίνεσαι δυνάστης.
Σαμαρά: Σε ορίζει και σε καθορίζει η εξουσία.
Πρώτη φορά συναντιέστε καλλιτεχνικά με τον Κακλέα. Πώς είναι ο κόσμος του;
Σαμαρά: Πέρα από τα ταλέντα που έχει αναμφισβήτητα, έχει και ένα ταλέντο να φτιάχνει ομάδες. Να παίρνει τους κατάλληλους ανθρώπους για τα κατάλληλα πράγματα. Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με το καστ, αλλά με όλη την ομάδα. Και ενεργειακά πώς τη ζυμώνει. Μου έκανε πολύ εντύπωση φέτος ότι είμαστε εννέα άνθρωποι σε πολύ κοινό μήκος κύματος, με πολύ κοινή αισθητική. Φαίνεται ότι δεν βρεθήκαμε τυχαία. Έτσι κι αλλιώς, δεν πιστεύω στην τύχη. Φτιάχνει έναν κόσμο ολόκληρο. Η ομάδα έδεσε και ο ίδιος έχει μπει με πολλή χαρά μέσα σε αυτό. Πολύ ανοιχτός.
Μουστάκα: Ο Κακλέας μάς έχει δείξει πολύ μεγάλη εμπιστοσύνη και αυτό μας κάνει να ανθίζουμε. Ακόμα και στο κείμενο μας έδωσε χώρο να υπάρξουμε. Μας έδωσε τη δυνατότητα να συμμετάσχουμε ενεργά στη διασκευή του κειμένου. Το κείμενο έχει γίνει πολύ σημερινό. Δεν είναι ένα κλασικό ανέβασμα. Μιλάει με το σήμερα και συνδιαλέγεται.
Σαμαρά: Μας άφησε πολύ ελεύθερους. Όλη η πρόβα κινήθηκε μέσα από αυτοσχεδιασμούς. Μας έδωσε πολύ χρόνο να ψάξουμε και να ακουμπήσουμε πράγματα, να τα δοκιμάσουμε. Με μια οδηγία του σε ένα σημείο έγραψα κάτι δικό μου και κρατήθηκε. Είναι ανοιχτός στο να φέρεις. Το ζητάει, το θέλει και του αρέσει. Είναι η πρώτη παράσταση που πιστεύω ότι, και να πάθω σεντόνι, δεν υπάρχει περίπτωση να μην ξέρω πως να το σώσω. Αυτοσχεδιαστικά ξέρω πολύ καλά πού να κινηθώ.
Αθηνά, ήσουν πολλά χρόνια στην ομάδα ΙΔΕΑ, με πολλά sold out, με ταξίδια στο εξωτερικό και διακρίσεις πολλές. Τι άφησε αυτή η εμπειρία τώρα που πέρασαν χρόνια;
Μουστάκα: Έμαθα να λειτουργώ μέσα στις ομάδες και να τις αναζητώ διαρκώς. Διαμόρφωσε τον χαρακτήρα μου και έμαθα έναν συλλογικό τρόπο να εργάζομαι στο θέατρο. Μου είναι δύσκολο να κάνω έναν μονόλογο. Θέλω πάντα να είμαι μέρος μιας φυλής στη σκηνή. Άφησε αυτό το αποτύπωμα. Έμαθα να μην έχω ανάγκη να ηγούμαι και να απολαμβάνω κάθε φορά τον ρόλο μου μέσα σε έναν θίασο. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου αυτή η ομάδα.
Ευγενία, το τηλεοπτικό φαινόμενο «Σασμός» πώς έχει επηρεάσει τη ζωή σου καλλιτεχνικά και προσωπικά;
Σαμαρά: Είναι μια δουλειά που αγάπησα πολύ. Και εκεί δημιουργήθηκε μία ομάδα. Κολλήσαμε και δεν είναι κάτι που συμβαίνει πολύ συχνά. Πολύωρα γυρίσματα και ο χρόνος που σου δίνεται για να γυρίσεις είναι πολύ λίγος. Οπότε το να βρεις ανθρώπους που επικοινωνείς είναι σπουδαίο. Έχω πολύ ωραία συναισθήματα κάθε φορά που ακούω για αυτή τη δουλειά. Για να φτάσω τώρα στον «Σασμό», πέρασα από διάφορα σκαλιά. Δεν ήταν ξαφνικό. Μου αρέσει που αρέσει και που ταυτίζονται. Πρέπει να ξέρεις πώς να βαδίζεις. Γι’ αυτό χρησιμοποιώ τη λέξη σκαλιά. Γιατί αν πας από το μηδέν στο εκατό, κάτι σίγουρα έχεις χάσει στη διαδρομή. Εγώ την έχω περπατήσει όλη τη διαδρομή. Τίποτα δεν μπορεί να με κάνει ούτε να καβαλήσω ούτε να τρομάξω ούτε να το δω παραπάνω απ’ όσο είναι. Βλέπω αυτό που είναι με τη χαρά και την ευγνωμοσύνη σε αυτό που συμβαίνει.
Η προσωπική σου ζωή δεν είναι, όμως, λιγότερο ιδιωτική πια;
Σαμαρά: Δεν θεωρώ ότι είναι λιγότερο ιδιωτική. Είναι όσο εγώ επιτρέπω να είναι. Αυτό συμβαίνει όλα τα χρόνια της ζωής μου. Εγώ έχω αυτό το ταλέντο και μου το αναγνωρίζω, να μπορώ εύκολα να βάλω τα όρια χωρίς να ταραχτώ και να τσιτώσω.
Περάσατε και οι δυο στο πανεπιστήμιο. Πώς προέκυψε το θέατρο στη ζωή σας;
Σαμαρά: Ήταν βασική επιλογή μου και ανάγκη. Μπήκα στη Γεωπονική γιατί εγώ ήθελα να ασχοληθώ με την αρχιτεκτονική τοπίου και μου άρεσε. Από επιλογή μπήκα. Και από λίγο τρόμο, βέβαια, τα τελευταία δύο χρόνια του Λυκείου που όλοι μου λέγανε, είναι δυνατόν να γίνεις ηθοποιός; Εκεί είπα ας πάω να έχω μια δεύτερη επιλογή και στο πρώτο έτος κατάλαβα ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτε άλλο στη ζωή μου πέρα από θέατρο. Πολύ γρήγορα πήγα σε αυτό που αρχικά έπρεπε να έχω κάνει. Το έλεγα από τα έξι μου, όσο κλισέ κι αν ακούγεται. Από τα έξι μέχρι τα δεκαοκτώ έπαιζα θέατρο στο σχολικό πλαίσιο. Η Γεωπονική ήταν η παρένθεση, όχι η υποκριτική.
Μουστάκα: Συνειδητοποίησα ότι απώλεσα την επιθυμία μου να γίνω ηθοποιός εξαιτίας του χωρισμού των γονιών μου. Ο μπαμπάς μου είναι ηθοποιός. Με έπαιρνε μαζί του στις παραστάσεις και στα γυρίσματα, και κάποια στιγμή αναγκάστηκε να φύγει από την Ελλάδα και να μείνει στην Κύπρο. Αυτό με καθήλωσε. Για πολλά χρόνια δεν μπορούσα να ξεστομίσω στη μάνα μου ότι θέλω να γίνω ηθοποιός. Μέσα μου το ήξερα. Όλοι ξέρουμε. Απλώς, κάτι δεν μας αφήνει. Προκύπτει έτσι το Πάντειο. Ήταν όντως μια παρένθεση. Αναγνωρίζω την αξία της ακαδημαϊκής γνώσης. Για κάποιο λόγο έπρεπε να γίνει. Όταν έπιασα, όμως, δουλειά σε μια εταιρεία, άρχισα να υποφέρω, και με αφύπνισε και ακολούθησα αυτό που έπρεπε να ακολουθήσω από την αρχή.
Υπό το βάρος όλων αυτών που έχουν έρθει στο φως, θέλω να μου πείτε ποιες είναι οι δυσκολίες που εσείς αντιμετωπίζετε; Εξηγούνται όλα αυτά τα σκοτάδια;
Σαμαρά: Κοινωνικά, φυσικά εξηγούνται. Ζούμε σε μια πατριαρχική κοινωνία. Αυτή είναι η αλήθεια, το βλέπουμε. Νομίζουμε ότι κάτι έχει αλλάξει, αλλά αν θέλουμε να δούμε την ωμή αλήθεια, δεν έχει. Και όταν λέω ζούμε σε μια πατριαρχική κοινωνία, σημαίνει ότι τα βιώματα και η εγγεγραμμένη πληροφορία στο DNA είναι αυτή. Δεν μπορείς να ξεφύγεις εύκολα. Θεωρητικά είμαστε σε καλύτερη μοίρα, υπάρχει παιδεία, υπάρχουν επιλογές. Ναι μεν μπορούμε με έναν τρόπο να αποκομίσουμε θεωρητική γνώση, αλλά για το καταγεγραμμένο, την πεποίθηση και αυτό που ακολουθείς υπάρχει διαδρομή. Στο παρελθόν έχω συνειδητοποιήσει ότι λειτουργούσα με έναν εσωτερικευμένο μισογυνισμό χωρίς να το καταλαβαίνω. Με έναν τρόπο υποσυνείδητα δεν μπορούμε να καταλάβουμε πολλά πράγματα. Έπιανα τον εαυτό μου όταν άκουγα διάφορες ιστορίες με όλο αυτό που έγινε να λέω, πω, ρε συ, το έχω σκεφτεί και εγώ αυτό χωρίς να καταλαβαίνω πόσο αρνητικό είναι. Δεν υπήρχε κάποιος να μου πει πως είναι λάθος. Αυτό μας λείπει. Είναι σαν να λέμε σε έναν τυφλό γιατί δεν βλέπει. Γιατί δεν μπορεί να δει. Άρα, και εμείς με έναν τρόπο σε αυτή την κοινωνία είμαστε τυφλοί, μονόφθαλμοι. Είμαστε σε μια διαδρομή που θεωρώ ότι είναι καλό να ανοίγουν αυτά τα πράγματα. Είναι απαραίτητο να συμβεί. Πρέπει να βάλουμε φωτιά, να τα κάψουμε όλα συθέμελα. Και να δούμε από τις στάχτες τι θα μείνει για να χτίσουμε κάτι καινούργιο. Χρειάζεται χρόνος. Δεν μπορεί να γίνει από τη μια μέρα στην άλλη.
Μουστάκα: Υπάρχει ένας βαθύς συντηρητισμός. Όταν είπα στο αγόρι μου μικρή ότι εγώ ήθελα να γίνω ηθοποιός, δεν μπορούσε να το διαχειριστεί. Υπάρχει διαφορά ακόμα και στον τρόπο που μια γυναίκα ηθοποιός συνδιαλέγεται με τους παραγωγούς στο οικονομικό κομμάτι. Αισθάνομαι ότι υπάρχει παντού μισογυνισμός. Σε έναν άντρα δεν θα μίλαγαν έτσι. Τον έχω δει και από γυναίκες σε γυναίκες αυτόν τον μισογυνισμό όταν έχουν θέσεις εξουσίας.
Αθηνά, πες μου για τη συμμετοχή στη σειρά της συμπρωταγωνίστριάς σας στην παράσταση της Φωτεινής Αθερίδου;
Μουστάκα: Εκτιμώ πάρα πολύ τη Φωτεινή. Αυτό το χιούμορ, το πηγαίο, και αυτή η φαντασία που έχει με συνδέουν και λείπουν από τα ελληνικά δεδομένα. Είμαι χαρούμενη που είμαι σε αυτή τη σειρά. Και στην παράσταση έχει συμβάλει καθοριστικά και με τη γραφή της. Έχει φρεσκάδα και νιότη. Είναι αθώος και αγνός ο κόσμος της και εμένα αυτό με συγκινεί. Και τον κόσμο.
Σαμαρά: Στην παράσταση η Φωτεινή είναι ένα πολύ σημερινό, καυστικό, επίκαιρο σχόλιο Είναι αυτά που μπορεί να σκεφτόμαστε, αλλά δεν θα μπορούσαμε με έναν τρόπο να τα ακούμε γιατί κανείς δεν μπορεί να μιλήσει τόσο ωραία όσο τα γράφει η Φωτεινή.
Την αγαπάτε αυτή την πόλη;
Μουστάκα: Την έχω αγαπήσει. Από μικρή η μαμά μου με κυκλοφορούσε. Με πήγαινε Θησείο, Πλάκα, Ακρόπολη, Ερμού, Σύνταγμα. Μ’ έχει κουράσει. Θέλω να αποτραβιέμαι. Μ’ αρέσει που η κοινωνική μου ζωή είναι στο κέντρο, αλλά θέλω να επιστρέφω στο προάστιό μου, στην Αγία Παρασκευή.
Σαμαρά: Εγώ, από την άλλη, είμαι από Θεσσαλονίκη. Έχω οκτώ χρόνια στην Αθήνα. Από την πρώτη μέρα που ήρθα αισθάνθηκα οικεία. Νόμιζα ότι ζούσα εδώ και όχι στη Θεσσαλονίκη. Μου αρέσει η ενέργειά της. Βέβαια, όλα αυτά συνδέονται πάντα και με τη ζωή σου. Είναι εδώ αυτά που αγαπώ, η δουλειά μου, οι άνθρωποί μου. Ο κύκλος μου είναι εδώ, ζωντανός. Θα ήθελα λίγο παραπάνω πράσινο, που ευτυχώς, επειδή μένω κοντά στο Πεδίον του Άρεως, έχω αυτή την επαφή με το πάρκο και μου αρέσει.
