«Ο Άνθρωπος από το Παντόλσκ» ή πιο σωστά «Ο Άνθρωπος από την Αθήνα», είναι ένα ολοκαίνουριο θεατρικό έργο που κάνει κυριολεκτικά πρεμιέρα στο Εθνικό Θέατρο και στα χέρια του Γιώργου Κουτλή.
Ο άνθρωπος στο έργο είναι από το Παντόλσκ, αλλά πολύ γρήγορα συνειδητοποιείς ότι καμία σημασία δεν έχει η πόλη και μόνη σημασία έχει ο άνθρωπος. Για να είμαι πιο ακριβής έχει μια σημασία η πόλη, αλλά μπορείς εύκολα να την αντικαταστήσεις με την Αθήνα και αυτό έχει μια πιο τρομακτική σημασία. Ειδικά σήμερα. Την αναγνωρίζεις έτσι και αλλιώς. Μέσα στις περιγραφές του ήρωα, από αυτά που δεν έχει προσέξει, από αυτά που έχει αγνοήσει, από αυτά που του υποδεικνύονται. Και από τη στιγμή που το έργο με μαγικό τρόπο σε αναγκάζει να ταυτιστείς με τον ήρωα και κυρίως με το ψυχικό του υπόβαθρο, είναι αναπόφευκτο να μην ταυτίσεις το Παντόλσκ με την δική σου πόλη. Όπου Παντόλσκ Αθήνα και όπου Άνθρωπο τον εαυτό σου και έχεις μια πολύ καλή εικόνα αυτού του αριστουργήματος που έγραψε ο Ντιμίτρι Ντανίλοφ, που ευτυχώς μου και μας συστήνεται με έναν τόσο ριζοσπαστικό και ταυτόχρονα ανακουφιστικό τρόπο.
Όλο το έργο διαδραματίζεται μέσα σε ένα αστυνομικό τμήμα. Ένα αστυνομικό τμήμα που διαρκώς κάτι σου θύμιζε. Ασφυκτικό και γνώριμο. Τρομακτικό και ανεξέλεγκτο. Λίγα στενά πιο κει από τη σκηνή. Στην Ομόνοια και αυτό ξεκάθαρα. Κάτω από τη μύτη μας. Κάτω από τα μάτια μας. Και είμαι σίγουρος πως οι μυρωδιές που εύκολα γεωγραφικά φτάνουν και ακουμπούν του τοίχους και τη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, έφτασαν και στη σκηνή και έγιναν υποσυνείδητα, αιτία και αφορμή για να γεννηθεί αυτή η παράσταση. Συγκυριακά και χωροταξικά τελικά στο φυσικό της περιβάλλον. Στη σκηνή Νίκος Κούρκουλος του Εθνικού Θεάτρου. Και ας είναι οι ταμπέλες στα ρωσικά. Δεν χρειαζόσουν απαραίτητα μετάφραση. Η φαντασία είχε κάνει ήδη τη δουλειά της.
Στο χώρο του θεάτρου σε καλωσορίζουν ένστολοι με έναν θεατρικό σωματικό έλεγχο στην είσοδο, που σου προκαλεί την πρώτη αντίδραση, απαραίτητη αποσκευή για να έχεις τα ορθά πολιτικά αντανακλαστικά την ώρα που συγγραφικά αλλά και σκηνοθετικά κατακλύζεσαι από μια υποδόρια βία, χαρακτηριστικό γνώρισμα της εποχής που ζούμε και με τα αδύναμα εργαλεία που διαθέτουμε για να την αντέξουμε.
Ο Γιώργος Κουτλής πιάνει στα χέρια του ένα έργο και με την πολυτέλεια της απουσίας προγενέστερων σκηνικών μεταφορών του, δημιουργεί και πάλι ένα ανατρεπτικό και εύστοχο σκηνικό σύμπαν, πολιτικά φορτισμένο μα καθόλου στρατευμένο, οικείο και ξένο, πραγματικό και εξωπραγματικό και όλα αυτά ταυτόχρονα. Και όλα αυτά με αυτή την σκηνοθετική ανυπακοή και ελευθερία που τον διακρίνει. Όντως ο Κουτλής δεν υπακούει στους γνώριμους θεατρικούς κανόνες. Είναι σχεδόν συγγραφική προσταγή αυτή η ανυπακοή, που ίσως να ήταν σκηνοθετική προδοσία απέναντι στο έργο να επιλέξεις ένα πιο safe ανέβασμα. Ειδικά με αυτό το έργο. Ειδικά σήμερα. Ειδικά τώρα. Σίγουρα και σε αυτή εδώ την παράσταση αυτό το συνεργατικό παιχνίδι μεταξύ ηθοποιών και σκηνικού, μεταξύ ηθοποιών και δραματουργίας, μεταξύ ηθοποιών και σκηνοθέτη, φορτίζει δεν ηρεμεί, προσθέτει δεν αφαιρεί, ξεσκεπάζει δεν κουκουλώνει. Σε ένα πολιτικό έργο όπως αυτό, το στοίχημα είναι να αναδείξεις χωρίς να στρατευτείς στις πλευρές, χωρίς να αφηγηθείς με ασφάλεια, χωρίς να φέρεις στη σκηνή τον εύκολο κόσμο των τεράτων. Και αυτό το στοίχημα ο Κουτλής το κερδίζει περίτρανα. Ο μουσικοηχητική στιγμή στο τραπέζι παράγει αυτή την υπέροχη αφωνία του θαυμασμού και αν τελικά το θέατρο είναι μικρές μικρές στιγμές, αυτή είναι μια μικρή θεατρική στιγμή θαύμα.
Ο Άρης Μπαλής, ο άνθρωπος από την κάθε πόλη, είναι άρτιος, σαφής και απαλός, με μια ισχυρή μάσκα προσώπου διαρκώς παρούσα σε όλη την διάρκεια της ιστορίας. Φτιάχνει έναν ήρωα συγκεκριμένο, έναν ήρωα που ευθύνεται για αυτή την οικειότητα που δεχόμαστε κατάμουτρα και επιτρέπει τη δραματουργική του κορύφωση εκεί ακριβώς που πρέπει. Απέναντι του ο Δημήτρης Ήμελλος, αποστομωτικά ολοκληρωμένα, φτιάχνει τον ήρωα της αντίπερα όχθης. Ο τρόπος που ο Ήμμελος σε αυτή την παράσταση καταφέρνει να αποφύγει όλα τα κλισέ που ο ήρωας συγγραφικά ενδεχομένως απαιτεί, είναι και ο λόγος που όποιος δει την παράσταση στέκεται μπροστά, απέναντι και δίπλα σε έναν από τους σημαντικότερους ηθοποιούς του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου, που η παράσταση αυτή σχεδόν απαιτούσε. Ευτυχώς είναι από τις παραστάσεις που έχουμε έναν ολοκληρωμένο άρτιο θίασο με τους Ελένη Κουτσιούμπα ,Παναγιώτη Μανουηλίδη, Αλέξανδρο Σιάτρα και Γιλμάζ Χουσμέν, να φτιάχνουν αυτό τον συλλογικό θεατρικό κόσμο, να εναρμονίζονται μαγικά και αποκαλυπτικά και να συμβάλουν με τον τρόπο τους σε αυτή τη θεατρική ανάσα στην πόλη. Ο Άνθρωπος από το Παντόλσκ είναι μια θεατρική στιγμή πολιτικού θάρρους και θράσους για το Εθνικό Θέατρο. Επιτέλους!
