Συναντηθήκαμε με τον Μιχάλη Σαράντη στη φιλόξενη αυλή της «Γαλιάντρας» στην πλατεία Αυδή, σε ένα υπέροχο σημείο που διάλεξε με τον Παύλο Παρασκευά για τη φωτογράφηση. Ανάμεσα στα κλικ της μηχανής, άρχισαν να φτάνουν οι λέξεις ενός ανθρώπου χείμαρρου, ενός ανθρώπου που έχει τα μάτια του καρφωμένα γύρω του, ενός ηθοποιού που πατάει αργά αλλά με θόρυβο στη σκηνή, που επιλέγει με την καρδιά. Ο Μιχάλης Σαράντης ανεβαίνει ακόμα μια φορά στη σκηνή με τον «Αίαντα» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία Γιώργου Νανούρη στο θέατρο «Αλκυονίς», παίζοντας εννιά ρόλους με σκηνικό συνοδοιπόρο τον ζωγράφο Απόστολο Χαντζαρά που ζωγραφίζει στη σκηνή ζωντανά μαζί του. Υποδύεται και τον Τζόναθαν στα «Νούμερα» του Φοίβου Δεληβοριά, το μεγάλο αυτό talk of the town, που όπως λένε στέκει από την άλλη πλευρά της τηλεοπτικής όχθης. Της σημερινής, της φρέσκιας, της επίκαιρης, της τολμηρής. Μας μίλησε για την παράσταση, για τη σειρά, αλλά απολαύσαμε και όλα τα ρυάκια που έκανε η κουβέντα μας. Έγινε πρόσφατα μπαμπάς και η λάμψη στα μάτια του προερχόταν από αυτό που τον γέμισε φως, όπως ο ίδιος θα πει. Αλλά μας μίλησε και για τις απώλειες της ζωής του. Γιατί η χαρά και η θλίψη είναι δίπλα, όπως θα πει με ειλικρίνεια. Αυτός είναι ο Μιχάλης Σαράντης.
Συνέντευξη στον Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες για την Αυγή: Παύλος Παρασκευάς
Επιστρέφει ο «Aίας». Πώς είναι να είσαι μόνος σου πάνω στη σκηνή και να κάνεις όλους τους ρόλους;
Κατ’ αρχάς δεν είμαι μόνος μου πάνω στη σκηνή. Είμαι παρέα με έναν ζωγράφο, τον Απόστολο Χαντζαρά, και δεν νιώθω ότι κάνω μονόλογο. Πάνω στη σκηνή έχουμε μια συναφήγηση του έργου του Σοφοκλή. Εγώ βάζω το σώμα και τον λόγο και ο Απόστολος βάζει τη ζωγραφική και δίνει έναν εντελώς διαφορετικό τόνο στην παράσταση. Δεν ένιωσα ότι κάνω μονόλογο και, για να είμαι ειλικρινής, δεν θα ήθελα στην παρούσα φάση να κάνω κάτι μόνος μου. Φαινομενικά φαίνεται ότι εγώ κάνω εννιά ρόλους, που τους κάνω και όντως είναι δύσκολο, όμως δεν είμαι μόνος μου. Και το συνειδητοποίησα μέσα στις παραστάσεις. Γιατί η διάδραση που υπάρχει με τον Αποστόλη είναι τεράστια. Δεν είχε τελειώσει ο κύκλος της παράστασης. Σταματήσαμε λόγω lockdown. Βρήκαμε τώρα λοιπόν χρόνο πάλι να αποπειραθούμε, να ξαναπούμε αυτή την ιστορία που μας συγκινεί πάρα πολύ και τους τρεις - γιατί πλέον είμαστε τρεις. Μπορεί όλο αυτό το πράγμα να ξεκίνησε από ένα όνειρό μου, αλλά από τη στιγμή που πήγα στον Γιώργο Νανούρη και το μοιράστηκα είμαστε τρεις σε όλη αυτή την ιστορία.
Γιατί θα έλεγες σε κάποιον να έρθει να δει αυτό το έργο σήμερα;
Με συγκινεί τρομερά αυτός ο ήρωας γιατί είναι ηττημένος, είναι αδικημένος. Γιατί είναι ένας ποιητής μέσα σε σώμα ενός θηριώδους άντρα ο οποίος επιλέγει πολύ συνειδητά να αποχωρήσει. Δεν μένω στην αυτοχειρία. Είναι συμβολικό εντελώς αυτό που συμβαίνει στο έργο. Με συγκινεί ότι ένας άνθρωπος δεν δέχεται αυτό που συμβαίνει γύρω του και αποφασίζει να φύγει. Ότι αυτός ο ήρωας έχει γωνίες, δεν έχει κύκλους, και παίρνει θέση σε μια εποχή που δεν παίρνουμε θέση. Με συγκινεί γιατί δεν είναι νικητής, γιατί παθαίνει μανία μετά από μια τρομερή αδικία που ζει. Παθαίνει κάτι πολύ φρικτό. Ατιμάζεται. Και το παθαίνει μπροστά στον κόσμο, στους θεατές. Αυτό που στον πρόλογο του έργου με σύγχρονους όρους μπορούμε να το περιγράψουμε ως μανιοκατάθλιψη. Ένας άνθρωπος ο οποίος βρέθηκε σε κρίση, θόλωσε το μυαλό του και ενώ πήγαινε να σκοτώσει τους Ατρείδες, δεν έβλεπε μπροστά του και σκότωνε κατσίκια. Σε σύγχρονους όρους, είναι ένας άνθρωπος ο οποίος απλά ξέφυγε. Συνέρχεται και καταλαβαίνει τι έχει κάνει. Και δεν μπορεί να μείνει.
Με συγκινεί πολύ βαθιά γιατί, ενώ φαινομενικά είναι ένα θηρίο, το οποίο είναι ένα μονοκόμματο πλάσμα που το μόνο που σκέφτεται είναι μάχες και αίματα και ανδρείες και όπλα, είναι πάρα πολύ ευαίσθητο. Σε αυτό το έργο συμβαίνουν όλα μπροστά μας. Τη μανία του τη βλέπουμε. Την αυτοκτονία του τη βλέπουμε. Είναι η μοναδική στιγμή που βλέπουμε στο αρχαίο δράμα ένας ήρωας να αφαιρεί τη ζωή του μπροστά στους θεατές. Επίσης, είναι ο πρώτος αυτόχειρας καταγεγραμμένος. Αυτό που συμβαίνει στη σκηνή είναι μοναδικό. Κατ’ αρχάς ο Αποστόλης ζωγραφίζει μπροστά στον κόσμο 9 έργα. Μετά το τέλος της παράστασης έχει δημιουργηθεί μπροστά σου μια έκθεση ζωγραφικής και δεν το έχεις καταλάβει. Και όλο αυτό γίνεται σε απόλυτο συγχρονισμό μ’ εμένα. Είναι όλα μετρημένα. Είμαστε ένα σώμα και αυτό το έκανε ο Γιώργος παράσταση.
Πώς ήταν η συνεργασία σου με τον Γιώργο Νανούρη;
Άψογη. Ο Αίαντας ήταν η αφορμή να κερδίσω έναν φίλο. Επειδή είναι και ηθοποιός, ξέρει πολύ καλά τις ανασφάλειές μας, τις αγωνίες μας. Έγιναν όλα με μια φυσική ροή και μια ησυχία. Ήταν δεδομένο από την αρχή ότι υπάρχει ένας αλληλοσεβασμός, μια αλληλοεκτίμηση.
Υπάρχει τελικά αναγκαστική ανισοτιμία μεταξύ σκηνοθέτη και ηθοποιού;
Δεν είναι ανισοτιμία. Είναι ένας άνθρωπος που είναι απέξω, έχει άλλη ιδιότητα. Τις παραστάσεις τις υπογράφει ένας σκηνοθέτης. Είναι θέμα ευθύνης. Οι ηθοποιοί έχουμε την ευθύνη πάνω στη σκηνή των πράξεών μας και αυτών που κάνουμε. Ένας άνθρωπος που υπογράφει μια δουλειά έχει μεγαλύτερη ευθύνη από έναν που απλά είναι μέρος της δουλειάς.
Αυτή η ευθύνη γεννάει κακές συμπεριφορές από πλευράς σκηνοθετών;
Εδώ υπάρχει μια παρεξήγηση. Το ότι ένας άνθρωπος φέρει μια ευθύνη είναι ένα κομμάτι. Το άλλο κομμάτι είναι πώς τη διαχειρίζεται και τι συμπεριφορές προκύπτουν με αφορμή το γεγονός ότι έχει την ευθύνη. Δεν έχει καμία εξουσία πάνω στους ανθρώπους κάποιος επειδή τους καθοδηγεί μέσα σε ένα σύστημα που λέγεται παράσταση. Προφανώς δεν μιλάμε γι’ αυτό το πράγμα. Είναι απόλυτα κατακριτέο. Και δεν έχει σημασία αν έχω ζήσει εγώ κάτι τέτοιο, γιατί μπορεί να μην έχω ζήσει. Αλλά, ξέρεις, θα μπορούσα να έχω ζήσει. Τόσο απλά.
Το ότι δεν έχεις ζήσει έχει να κάνει με το γεγονός ότι είσαι άντρας; Για μια γυναίκα είναι πιο δύσκολα τα πράγματα;
Βέβαια. Όπως σε όλες τις καταστάσεις, δυστυχώς. Και λίγο θέμα τύχης, βέβαια. Διάβασα σήμερα ότι ένα νεαρό ζευγάρι ομοφυλόφιλων αγοριών στην Αρμενία αυτοκτόνησε. Φόρεσαν δύο βερούλες και φουντάρανε. Και αναρωτιέσαι πόσο τυχαίο μπορεί να είναι το πώς θα διαμορφωθεί η ζωή σου, πού θα γεννηθείς και το τι θα απολαύσεις και τι όχι; Σαν άλλοι Αίαντες, σηκώθηκαν κι έφυγαν. Υπάρχουν στιγμές που αναρωτιέμαι πόσο σκοτάδι μπορεί να κρύβει αυτό το πλάσμα που λέγεται άνθρωπος και γιατί δεν επιλέγει να πάει προς τα πάνω αλλά πάει προς τα κάτω.
Θέλω να μου πεις γι’ αυτή την τηλεοπτική έκπληξη του Φοίβου Δεληβοριά, «Τα Νούμερα» στην κρατική τηλεόραση.
Κατ’ αρχάς θέλω να πω πως αν δεν έπαιζα στη σειρά και την έβλεπα, θα ζήλευα. Αυτό που με συγκινεί είναι ότι μέσα από αυτή τη σειρά έχει δοθεί η ευκαιρία στους σεναριογράφους, στον Φοίβο, στον Γρηγόρη Καραντινάκη και στους ηθοποιούς να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε μέσα σε μια πολύ ωραία τηλεοπτική φόρμα. Μια σειρά με πολλή μουσική που μιλά στο σήμερα. Ο Φοίβος δίνει τον τόνο. Και επειδή ο Φοίβος είναι ένα πολύ σημερινό πλάσμα, εκ των πραγμάτων και ένα παιδί του, όπως είναι αυτή η σειρά δεν θα μπορούσε να μην είναι με έναν τρόπο στο τώρα. Γιατί θίγει τα πάντα, γιατί αυτοσαρκάζεται και προτείνει να αποτάξουμε τη σοβαροφάνεια που μας διέπει. Ο Φοίβος είναι ένας άνθρωπος που κολυμπάει στη θάλασσα του καιρού του. Πολλές φορές και στη θάλασσα του αύριο! Σίγουρα δεν είναι χθεσινός.
Ο ρόλος που κάνεις είναι σημερινός ή ανήκει στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας;
Είναι εκεί έξω 100%. Είναι κομμάτι της πραγματικότητας με το οποίο εγώ δεν έχω καμία συναναστροφή από τύχη. Είναι μια κοινωνική ομάδα, η οποία είναι εκεί. Εγώ δεν ήξερα τι είναι το SWOT Analysis. Τον ξέρουμε αυτόν τον τύπο. Ο Τζόναθαν είναι ο παραγωγός που ασχολείται με τα νούμερα και τα χρήματα και παράλληλα έχει μεγάλη ανάγκη να αποδείξει στον νεκρό πατέρα του ότι μπορεί να τα καταφέρει. Όλα προέρχονται από ένα βαθύ τραύμα.
Επειδή είπες γι’ αυτό το τραύμα και έγινες πρόσφατα μπαμπάς, σε φοβίζει το τραύμα που μπορεί να προκαλέσεις εσύ στο παιδί σου;
Αμάν, δεν το έχω σκεφτεί αυτό ακόμα. Μόλις μου μετέδωσες αυτόν τον φόβο. Προς το παρόν ζούμε μια ατέλειωτη χαρά, είναι μόλις 40 ημερών το μωράκι μας. Έχω αγωνία για το πώς θα είναι και πώς είναι ήδη τα πράγματα, αλλά επειδή έχασα και τους δύο μου γονείς, τον πατέρα μου πρόσφατα, παλεύω και λίγο με το δικό μου τραύμα παράλληλα.
Ο ερχομός του παιδιού ισοστάθμισε αυτές τις απώλειες;
Πάνε παρέα, δεν είναι θέμα ζυγαριάς. Αλλά η μικρή μάς έχει φέρει πολλή χαρά. Μου έχει φέρει πολύ φως. Όμως και η χαρά και η θλίψη είναι δίπλα. Δεν είναι τίποτα παυσίπονο του άλλου. Θα ήταν και άδικο να μην πενθώ τον μπαμπά μου επειδή ήρθε ένας νέος άνθρωπος. Αλλά τον πενθώ μέσα από την ομορφιά της ζωής. Είμαι ένας άνθρωπος που έχει ζήσει τον θάνατο από πολύ μικρός και από πολύ κοντά. Έχει μια άλλη διάσταση στη ζωή μου η απώλεια. Και δεν τη σκέφτομαι ποτέ μακάβρια. Ακόμα κι όταν οι άνθρωποι φεύγουν. Εγώ δεν έχω πια γονείς. Και είμαι μπαμπάς. Τους βλέπω όμως στα μάτια της. Και βλέπω και μένα πως γίνομαι ο μπαμπάς μου και η μαμά μου μέσα από όλο αυτό.
Τώρα, σε σχέση με το τραύμα που είπες. Μπορεί να μετασχηματιστεί σε κάτι πολύ κακό ή σε κάτι πολύ καλό. Έχει να κάνει με την ατομική ευθύνη και την προσωπική δουλειά. Είναι κρίμα οι άνθρωποι να μην αγαπιούνται και να ψάχνουν αφορμή να πατήσει ο ένας τον άλλον. Είναι κρίμα εν έτει 2022 να μιλάμε για κοινωνικές ανισότητες. Έπρεπε να έχουν λυθεί αυτά τα θέματα. Πάλι καλά που μιλάμε βέβαια, γιατί πριν από μια εικοσαετία ας πούμε φάνταζε σουρεαλιστικό να υπάρχουν στη δημόσια σφαίρα συζήτησης όλα αυτά. Ρατσισμός, κοινωνικές ανισότητες, προσφυγικό, μεταναστευτικό, μη αποδοχή της σεξουαλικής προτίμησης του άλλου. Θέματα βαθιά ανθρωποκεντρικά, πυρηνικά, κι όμως τώρα πατάμε πόδι, τώρα μιλάμε χωρίς φόβο. Εξακολουθεί και μου φαίνεται εντελώς παράλογο ωστόσο ότι αργήσαμε τόσο πολύ. Τι σε νοιάζει αν ένας άνθρωπος θέλει να ντύνεται έτσι ή αλλιώς; Να κάνει ό,τι γουστάρει! Και είναι υπέροχο να απολαμβάνουμε μια τέτοια ελευθερία. Εμένα έτσι με μεγάλωσαν οι γονείς μου. Πρέπει να παλεύουμε και καλά κάνουμε και τα λέμε, και, όχι, δεν θα το βάλουμε κάτω. Θα μιλάμε συνέχεια γι’ αυτά. Δεν υπάρχει πιο χθεσινό πράγμα απ’ το να είσαι ρατσιστής.
Ποια είναι η σχέση σου με την πόλη αυτή;
Είμαι παιδί της πόλης. Τη γύρισα άπειρες φορές, ήμουν ποδηλάτης φανατικός και πλέον κινούμαι με τη μηχανή, λατρεύω τις βόλτες. Δεν μπορώ να διαχειριστώ ωστόσο ότι είναι τόσο βρόμικη, ότι έχει κίνηση μέχρι τις 9 το βράδυ, ότι ούτε οι αρμόδιοι ούτε και οι άνθρωποι κάνουν κάτι για να γίνει καλύτερη η πόλη τους, άρα και οι ίδιοι. Χωρίς να σημαίνει αυτό ότι είναι απόλυτο. Υπάρχουν μικρές ομάδες που παλεύουν στις γειτονιές τους. Αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε. Κάθε μας πράξη, μικρή ή μεγάλη, έχει αντίκρυσμα στο σύμπαν. Μου λείπουν πολύ τα δέντρα, η φύση, γιατί μου λείπει η γείωση. Το φυσιολογικό είναι να να υπάρχει λίγο νερό γύρω σου. Εδώ τα ποτάμια είναι όλα μπαζωμένα. Η αρμονία προκύπτει από την επαφή με τη γη, με τη φύση. Μου λείπει η φύση τρομερά.
