Συναντηθήκαμε με τη Νατάσα Εξηνταβελώνη, τη Λίλα Μπακλέση και την Αγγελική Πασπαλιάρη στον φιλόξενο κήπο του The Place by COCO-MAT.bike λίγο πριν από τη γενική τους πρόβα για την παράσταση «Η βίλα (Ο δρόμος που δεν πήραν)» σε σκηνοθεσία Λητώς Τριανταφυλλίδου, που επαναλαμβάνεται έπειτα από απανωτά sold out για δεύτερη χρονιά στο Μικρό Θέατρο Κεραμεικού και αμέσως μετά θα ταξιδέψει και στη Θεσσαλονίκη. Η συνάντησή μας είχε αυτή τη μεταδοτική οικειότητα που μπορούν να σου μεταφέρουν τρεις γυναίκες, τρεις συμμαθήτριες, τρεις φίλες. Γνωρίστηκαν στα φοιτητικά χρόνια στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου και έκτοτε, πότε από τύχη και πότε από επιλογή, ανταμώνουν, συμπορεύονται, συνεργάζονται, παθιάζονται, μιλούν. Τις γυρίσαμε πίσω στα χρόνια τα φοιτητικά, μας μίλησαν για την παράσταση, για τις τηλεοπτικές τους δουλειές, αλλά μ’ αυτά τα αναπόφευκτα ρυάκια που προστάζει η εποχή. Έχουν η μία την άλλη και στη ζωή και τη σκηνή και είναι μια ευτυχισμένη τους περίοδος. Ήταν λέξεις, ήταν χειρονομίες, ήταν βλέμματα, ήταν αγγίγματα πιασμένα στα φωτογραφικά στιγμιότυπα του Παύλου. Η μία μέσα στην άλλη. Ακριβώς στην καρδιά. Είναι η Νατάσα Εξηνταβελώνη, η Λίλα Μπακλέση και η Αγγελική Πασπαλιάρη.
Συνέντευξη στον
Χρήστο Τζίφα
Φωτογραφίες: Παύλος Παρασκευάς
Θέλω να ξεκινήσω από την παράσταση. Λέγεται «Βίλα». Τι είναι αυτό το έργο;
Α.Π.: Αφορμή για το έργο είναι ένα ιστορικό συμβάν. Το τι συνέβαινε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Πινοσέτ στη Χιλή, η οποία κρατάει από το 1974 έως το 1990. Δηλαδή μιλάμε για πολλά χρόνια. Υπήρχαν κάποιοι χώροι που έφτιαξε το καθεστώς εκεί για να βασανίζουν τους αντιφρονούντες και όχι μόνο. Οι ιθαγενείς στην περίπτωση της Χιλής. Η συγκεκριμένη βίλα είναι ένας πραγματικός χώρος, το στρατόπεδο Terranova, όπου οι άνθρωποι ήταν έγκλειστοι, βασανίστηκαν, δολοφονήθηκαν. Για τις γυναίκες υπήρχε μια πολύ ιδιαίτερη μεταχείριση. Αυτό το νήμα ξετυλίγει η ιστορία του έργου. Ξεκινάει από τη δημοκρατική εποχή και πώς τώρα η Χιλή προσπαθεί να αναγνωρίσει τις πληγές της. Τρεις γυναίκες στην ηλικία μας προσπαθούν να αποφασίσουν αν η βίλα θα γίνει ένα μουσείο ή ένας τόπος μνήμης και προσπαθούν να βγάλουν μια απόφαση καθόλου εύκολη, γιατί είναι εμπλεκόμενες. Το ανακαλύπτουμε στην πορεία του έργου.
Λ.Μ.: Σε μια αντιστοιχία με τη σύγχρονη εποχή, μπορούμε να πούμε ότι είναι σαν κάποιους ανθρώπους που βασανίστηκαν στη διάρκεια της δικτατορίας στην Ελλάδα στο κτήριο της Μπουμπουλίνας. Αν αυτοί οι άνθρωποι έβαζαν εμάς τις τρεις γυναίκες στα 30 να αποφασίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να γίνει αυτό το κτήριο που αυτή τη στιγμή είναι το υπουργείο Πολιτισμού. Αυτό πραγματεύεται το έργο. Το τι θα γίνει ένας τόπος μαρτυρίου.
Ν.Ε.: Δεν θα το χαρακτήριζα έργο χαρακτήρων. Έχουμε τρεις γυναίκες που ακούνε και οι τρεις στο όνομα Αλεχάντρα. Είναι τρεις πτυχές του ίδιου πράγματος. Μαζί ξεδιπλώνουν το νήμα. Φέρουν η καθεμία ένα σύμπαν, αλλά εντέλει επικοινωνούν κάτι πάρα πολύ κοινό και πυρηνικό δικό τους, γιατί τις ενώνει ένα πολύ κοινό τραύμα.
Αν κάνετε μια αναγωγή στο σήμερα, βοηθάει να θυμόμαστε τελικά ή να ξεχνάμε;
Α.Π.: Η μνήμη είναι οδηγός. Αν δεν θυμάσαι, δεν μπορείς να προχωρήσεις. Είναι ο λόγος που εγώ προσωπικά αγαπώ την Ιστορία. Θέλω να καταλάβω για ποιους λόγους η ανθρώπινη εμπειρία, που είναι κοινή, διαφοροποιείται. Δεν είναι τυχαίο το πώς ολόκληρες κοινωνίες στέκονται απέναντι σε φρικαλεότητες. Πώς στάθηκε η ναζιστική Γερμανία, που ψήφισε τον Χίτλερ, απέναντι σ’ αυτό. Πώς στάθηκε η Χιλή απέναντι σε ένα καθεστώς που διήρκεσε τόσο πολύ. Πώς στάθηκε μια κοινωνία όπως η δική μας σε μια επτάχρονη δικτατορία. Οι γονείς μου είναι αρκετά μεγάλοι, ξέρω πολύ καλά τις ιστορίες. Φύλλο δεν κουνιότανε και ο καθένας συνέχιζε στον μικρόκοσμό του, στην κανονικότητά του όπως πριν, με ένα επιπλέον δεδομένο. Όταν γνωρίζουμε καλύτερα τα τραύματα του παρελθόντος, μπορούμε να είμαστε σε μεγαλύτερη ετοιμότητα να μην επιτρέψουμε να γίνουν ξανά αυτά τα λάθη.
Ν.Ε.: Έχει ειπωθεί από τη Χάνα Άρεντ ότι για να μπορέσεις να συγχωρήσεις κάτι, πρέπει να μπορέσεις να το κατανοήσεις, οπότε εγώ νομίζω ότι αυτή τη λειτουργία έχει το κομμάτι της μνήμης. Αλλιώς το να πεις ότι συγχωρώ κάτι και πάω παρακάτω δεν ακουμπά πουθενά.
Λ.Μ.: Στη μελέτη που κάναμε πριν την παράσταση με τη Λητώ Τριανταφυλλίδου είδαμε ένα ντοκιμαντέρ που λέγεται «Τα κορίτσια της βροχής». Είναι συγκλονιστικό και εμείς δεν ξέρουμε τίποτα για τη διάρκεια της επταετείας. Ταυτόχρονα έκανα και γυρίσματα στα «Καλύτερά μας χρόνια», που έδειχναν την περίοδο αυτή από άλλη οπτική. Του μικροαστού, που δεν είχε αλλάξει και τόσο η ζωή του. Αλλά για κάποιους ανθρώπους η ζωή δεν προχωρούσε βήμα. Ήταν σε νησιά, ήταν μέσα σε κτήρια και βασανίζονταν.
Είστε τρεις γυναίκες, γυναίκα σκηνοθέτιδα και πολλοί συντελεστές γυναίκες. Νιώθετε πιο ασφαλείς;
Λ.Μ.: Ναι, εντελώς. Εγώ νιώθω ασφαλής επειδή είμαι και με φίλους. Δηλαδή δεν έχει σχέση μόνο το φύλο, αλλά αυτή τη στιγμή νιώσαμε πως υπήρχε η δυνατότητα για καλλιτεχνική δημιουργία μέσα από ένα άλλο οπτικό πρίσμα. Τι να κάνουμε τώρα; Είναι διαφορετικό το πώς μεγαλώνει ο κάθε άνθρωπος. Διαφορετικά έχουν μεγαλώσει στην Ελλάδα τα αγόρια, διαφορετικά τα κορίτσια, διαφορετικά οι non-binary, που τα προηγούμενα χρόνια σχεδόν δεν επιτρεπόταν να είσαι non-binary. Κάπως μεγαλώνουμε με έναν τελείως διαφορετικό τρόπο. Κι αυτό σίγουρα φαίνεται και στις καλλιτεχνικές μας επιλογές.
Ν.Ε.: Εγώ δεν ξέρω αν ήταν τόσο συνειδητό, αλλά με πήγε το σώμα προς τα κει. Και έχει να κάνει και με το έργο. Δεν νομίζω πως ένας άντρας θα μπορούσε να το προσεγγίσει μ’ αυτόν τον τρόπο. Σκηνοθετικά θεωρώ πως πήγαμε πολύ πιο γρήγορα προς έναν κόσμο, που ήταν ζητούμενο. Για μένα αυτή η συνθήκη υπήρξε ένα ασφαλές πλαίσιο, μια ανάσα που ήξερα ότι πέντε πράγματα αποκλείεται να πάνε στραβά.
Α.Π.: Λέμε γυναίκα, λέω κατευθείαν ναι και νιώθω ασφαλής. Γιατί αυτή είναι η καθημερινότητά μας. Μπαίνω στο μετρό και θα πάω να κάτσω δίπλα σε γυναίκα. Νιώθουμε οικεία με γυναίκες, με τις αδελφές μας, γιατί ξέρω ότι αν κάτι γίνει στον δρόμο, εκεί θα κρυφτώ. Είμαστε μια γενιά που έχει αρχίσει να μιλάει πια γι’ αυτά τα ζητήματα. Όταν προτάθηκε το έργο ή γνώρισα τη σκηνοθέτιδα και ήξερα ότι θα είμαι με τα κορίτσια, ένιωσα κατευθείαν ότι είμαι σπίτι μου. Ένα στρώμα ασφαλείας που δεν το έχω ξανανιώσει. Προσπαθούμε να πούμε κάτι πολύ δύσκολο. Δεν ξέρω με ποιον τρόπο, αν δεν νιώθεις εντελώς ασφαλής, μπορείς να μπεις σ’ αυτά τα χωράφια.
Ν.Ε.: Όλα αυτά τα χρόνια που δεν μιλούσαμε και για πολλά πράγματα, μου έκανε εντύπωση καλλιτέχνες να μιλάνε για τη βία ή την καταπίεση μέσα από ένα θέατρο καταπιεσμένο. Δεν βγάζει κανένα νόημα. Είναι εντελώς αντιφατικό. Είναι ψευδές και δεν είναι τίμιο αν το σκεφτείς. Σ’ αυτή τη συνθήκη, ανεξάρτητα από το αν πέτυχε ή όχι το αποτέλεσμα, μπορώ να πω ότι ήταν τίμιο. Η πρόθεση ήταν τίμια.
Αγγελική, πιστεύεις ότι ξαναέρχεται μια πιο έντονη συνδικαλιστική εποχή;
Α.Π.: Μιλάμε για έναν κλάδο που στα χρόνια του κορωνοϊού επλήγη όσο κανένας άλλος. Σίγουρα η δυσκολία μάς ένωσε. Συνειδητοποιήσαμε ότι μόνο ο ένας τον άλλον έχουμε. Το συμφέρον μου είναι πολύ πιο κοινό με τη Λίλα και τη Νατάσα, παρά με τον εργοδότη μου ή το υπουργείο. Κι έτσι αποφασίσαμε μέσα από το κίνημα του δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της πολύ ζοφερής περιόδου της καραντίνας να ασχοληθούμε πιο ενεργά με το σωματείο. Όταν αρχίζεις να ασχολείσαι ενεργά, νιώθεις με έναν τρόπο το δίκτυο της εμπιστοσύνης να απλώνει γύρω σου, κάτι που είναι συγκλονιστικό. Αυτή τη στιγμή ξέρω πως ό,τι και να συμβαίνει, πέρα από τους φίλους μου, θα πάω στο σωματείο και όντως κάποιος θα είναι δίπλα μου και θα ενδιαφερθεί. Άνοιξε ξανά ένας δρόμος για πολύ μεγάλες διεκδικήσεις. Δεν έχουμε συλλογική σύμβαση εργασίας. Οι νεότεροι δεν έχουμε ζήσει ποτέ ασφάλεια στο θέατρο ως εργαζόμενοι. Θέλω να μην ντρέπομαι να είμαι ηθοποιός, να μην θεωρούμαστε οι τρελοί του χωριού. Είμαστε εργαζόμενοι.
Νατάσα και Λίλα, πώς είναι η επιστροφή σας στην τηλεόραση;
Λ.Μ.: Επιστρέφω με μια υπέροχη σειρά στον ΑΝΤ1+, το «Σώσε με», σε σκηνοθεσία Πιέρρου Ανδρακάκου, που θα παιχτεί σύντομα. Εγώ θέλω να κάνω δουλειές που με αφορούν, οπότε όταν γίνεται κάποια πρόταση που με ενδιαφέρει, όπως αυτή, την αξιολογώ και προχωρώ. Σίγουρα το οικονομικό κομμάτι έχει σημασία για να μπορείς να ζεις αν είσαι από αυτούς που έχουν μια πορεία στην τηλεόραση. Γι’ αυτό πάντα θα επιστρέφουμε σ’ αυτό που είπε η Αγγελική σε σχέση με το σωματείο και τη συλλογική σύμβαση. Βρέθηκα πάλι με τον Πιέρρο Ανδρακάκο, που ήμασταν τρία χρόνια στο «Ταμάμ». Έκανε κάτι διαφορετικό, το συζητούσαμε δύο χρόνια και δεν μπορούσα να μην είμαι. Μακάρι να προκύψουν κι άλλες δουλειές. Είναι πολύ ωραίο να κάνεις τηλεόραση, κινηματογράφο και θέατρο αν είναι οι συνθήκες σωστές. Αν πληρώνεσαι, αν είσαι καλά με τους συναδέλφους σου. Δεν έχει σχέση με το μέσο.
Ν.Ε.: Εγώ κάνω κάτι άλλο αυτή τη στιγμή, γιατί είμαι σε μια καθημερινή σειρά με τίτλο «Ο παράδεισος των κυριών» στον Alpha και έχει άλλη δυσκολία. Είναι μια πρόκληση γιατί αντιμετωπίζεις έναν ρόλο και μια ιστορία σε μεγαλύτερη έκταση. Έχεις πιο πολλές ευκαιρίες να γνωρίσεις τον χαρακτήρα, είσαι κάθε μέρα εκεί με πολύωρα γυρίσματα. Δεν σου κρύβω ότι είναι κάτι που μου φαινόταν τρομακτικό. Εντέλει δουλεύουμε με αγαπημένους συναδέλφους και σε πολύ ωραία συνθήκη, το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό. Πάω με χαρά στο γύρισμα. Το βιώνω με ψυχραιμία. Κάνω το καλύτερο που μπορώ και νομίζω πως θα εξελιχθώ μέσα απ’ αυτό. Ήδη μαθαίνω πάρα πολλά πράγματα. Αν έκανα την ταινία που έκανα πέρσι, τώρα θα ήμουν καλύτερη. Μαθαίνω την κάμερα, μαθαίνω τον εαυτό μου. Είναι σχολείο.
Είστε συμμαθήτριες του Εθνικού. Ήταν ωραία χρόνια σε μια ωραία σχολή;
Ν.Ε.: Μάθαμε πολλά και βγήκαμε επαγγελματίες. Είναι σίγουρα και οι καλοί καθηγητές, τα πολλά μαθήματα και ότι υπήρχε ένας πλουραλισμός, αλλά είναι κυρίως οι τόσες εργατοώρες εκεί - πηγαίναμε 8 το πρωί μέχρι και τις 2 τη νύχτα. Σου μαθαίνει την ομαδική δουλειά. Δεν έχεις την πολυτέλεια να αποφασίσεις αν σου κάνει ή αν δεν σου κάνει η ομαδική δουλειά. Αν δεν σου κάνει, σε ξερνάει αυτόματα. Δεν ξέρω αν οι συμμαθητές μου, τους οποίους εκτιμώ, είναι οι καλύτεροι ηθοποιοί, αλλά σίγουρα μπορούν να δουλέψουν σε ομάδα. Έχουν υπομονή. Είναι δουλευταράδες. Σίγουρα έχουν διαβάσει πέντε πράγματα.
Λ.Μ.: Είχαμε όλοι τον ίδιο στόχο. Αν ήμουν σε κάποια άλλη σχολή και είχα ακριβώς τα ίδια εργαλεία, αλλά οι συμφοιτητές δεν ήταν και σίγουροι ότι θέλουν να είναι εκεί, θα υπήρχε πρόβλημα. Μπορεί να μην ήμασταν ακριβώς ομάδα, αλλά ακόμα και με ανθρώπους που δεν ταίριαζα καλλιτεχνικά είχαμε τον ίδιο στόχο, να γίνουμε καλύτεροι, και μάθαμε να μπορούμε να συνεργαστούμε.
Α.Π.: Είναι πολύ σωστό να ανοίξει η κουβέντα για τις δραματικές σχολές, γιατί είναι και μια πολιτική κουβέντα για το πώς αντιμετωπίζεται η τέχνη από τη σκοπιά της Πολιτείας. Το ότι το 2022 έχουμε μία κρατική σχολή στην Αθήνα, άλλη μία στη Θεσσαλονίκη και τα πτυχία μας δεν αναγνωρίζονται, θεωρούμαστε απόφοιτες Λυκείου, είναι τρομερό.Είναι χαρτιά υγείας, δεν χρησιμοποιούνται πουθενά. Δεν υπάρχει μια Ακαδημία Τεχνών, άρα ποιος ακριβώς ορίζει ποιος καθηγητής είναι σε θέση να διδάξει. Παιδαγωγική κατάρτιση δεν έχει κανένας. Έχω δει μπροστά στα μάτια μου να μιλάνε τόσο άσχημα σε έναν άνθρωπο, με απαξίωση. Τραύμα εν τη γενέσει. Μιλάμε για τη μεταβατική μετεφηβεία σε ένα περίκλειστο σύστημα που λέγεται Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, που όλα διογκώνονται και θα έπρεπε να κάνω μετά, ας πούμε, δεκαπέντε χρόνια ψυχοθεραπεία για να ξεπεράσω τη βλακεία που μου είπε ένας καθηγητής πρώτη μέρα στο πρώτο έτος. Αυτό είναι αδιανόητο.
Λ.Μ.: Όπως είναι φοβερό ότι δεν υπάρχει ένα συγκεκριμένο Πρόγραμμα Σπουδών τις για όλες τις δραματικές σχολές.
Είστε τρεις γυναίκες που λέτε τη γνώμη σας ανοιχτά. Έτσι πρέπει να είναι;
Ν.Ε.: Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με πράγματα που λέμε. Όταν θίγουμε ευαίσθητα ζητήματα, πρέπει να βουτάμε τη γλώσσα στο κεφάλι. Όταν μιλάμε για θύματα κακοποιήσεων, πρέπει να καταλαβαίνουμε πια ότι έχουμε τον δεύτερο λόγο και τα θύματα έχουν τον πρώτο. Και επειδή έχουμε όλοι έναν ναρκισσισμό για να κάνουμε αυτή τη δουλειά, πρέπει να επανατοποθετούμαστε και αντιλαμβανόμαστε ότι δεν μπορούμε να είμαστε εκπρόσωποι κανενός. Έχουμε ευθύνη γι’ αυτά που λέμε.
